Με φόντο την αύξηση των κροσυμάτων του ιού του Δυτικού Νείλου, σε ανάρτησή του ο επίκουρος καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας Γκίκας Μαγιορκίνης εστιάζει σε 5 δεδομένα που δεν είναι ευρέως γνωστά αναφορικά με την εξάπλωση του ιού και εν πολλοίς εξηγούν γιατί φέτος καταγράφεται τεράστια άνοδος στα κρούσματα.
Μέχρι τις 26 Αυγούστου, τα εγχώρια κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου είχαν ανέλθει σε 232, ενώ είχαν καταγραφεί 19 θάνατοι. Οι ασθενείς που κατέληξαν ήταν ηλικίας από 66 έως 91 ετών. Δώδεκα νέοι δήμοι προστέθηκαν, από τις 26 έως τις 31 Αυγούστου, στην επικαιροποιημένη καταγραφή του ΕΟΔΥ για την κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου, είτε λόγω επιβεβαιωμένης έκθεσης ανθρώπων στον ιό είτε λόγω αυξημένης πιθανότητας εμφάνισης κρουσμάτων.
Στις περιοχές όπου έχει καταγραφεί επιβεβαιωμένη έκθεση στον ιό προστέθηκαν ο Δήμος Ωρωπού, ο Δήμος Γαλατσίου, ο Δήμος Έδεσσας, ο Δήμος Κορδελιού – Ευόσμου στη Θεσσαλονίκη και ο Δήμος Ρεθύμνης. Παράλληλα, επτά ακόμη δήμοι χαρακτηρίζονται υψηλού κινδύνου, καθώς εκτιμάται ότι υπάρχει αυξημένη πιθανότητα να καταγραφούν κρούσματα το επόμενο διάστημα. Πρόκειται για τον Δήμο Ιλίου στην Αττική, τον Δήμο Φαρκαδόνας στα Τρίκαλα, τους Δήμους Νεάπολης – Συκεών και Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη, τον Δήμο Πύδνας – Κολινδρού στην Πιερία, τον Δήμο Κιλκίς και τον Δήμο Κορινθίων. Με την επικαιροποίηση της καταγραφής, οι δήμοι της Αττικής στους οποίους έχουν καταγραφεί κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου ανέρχονται πλέον σε 39 από τους συνολικά 66 δήμους της Περιφέρειας. Στην υπόλοιπη Ελλάδα έχουν καταγραφεί κρούσματα σε τουλάχιστον 27 από τους 266 δήμους.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ωστόσο, όπως εξηγεί ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας Γκίκας Μαγιορκίνης, η επιδημιολογική εικόνα δεν μπορεί να αποδοθεί απλώς στην παρουσία περισσότερων κουνουπιών. Ο κύκλος μετάδοσης του ιού είναι πιο σύνθετος και περιλαμβάνει τα κουνούπια, τα μολυσμένα πτηνά, τις περιβαλλοντικές συνθήκες, αλλά και τις μετακινήσεις των πληθυσμών των πτηνών.
{https://exchange.glomex.com/video/v-dl3p73bbcqvd?integrationId=40599y14juihe6ly}
Δεν αρκεί να υπάρχουν περισσότερα κουνούπια
Για να μεταδώσει ένα κουνούπι τον ιό στον άνθρωπο, πρέπει προηγουμένως να έχει μολυνθεί, συνήθως αφού τσιμπήσει μολυσμένο πτηνό. Δεν είναι όμως όλα τα πτηνά μολυσμένα, ούτε όλα έχουν την ίδια ικανότητα να μεταδίδουν τον ιό στα κουνούπια. Επομένως, ο αριθμός των κουνουπιών από μόνος του δεν αρκεί για να εξηγήσει την αυξημένη κυκλοφορία του ιού. Όπως εξηγεί ο Μαγιορκίνης, ο ιός «κυκλοφορεί» από τα πτηνά, μέσω των κουνουπιών, προς τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος, αντίθετα, δεν αποτελεί αποτελεσματικό κρίκο για τη συνέχιση αυτού του κύκλου. Οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν σημαντικά τους πληθυσμούς και τη δραστηριότητα των κουνουπιών, όμως δεν αποτελούν τη μοναδική εξήγηση. Σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζει το ποια πτηνά βρίσκονται σε μια περιοχή, εάν είναι μολυσμένα, η ανοσία που έχει αναπτυχθεί στους πληθυσμούς τους, αλλά και η εγγύτητά τους σε κατοικημένες περιοχές.
Ο «Ντάνιελ» και η πιθανή μετακίνηση μολυσμένων πτηνών
Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία που έχει θέσει ο Μαγιορκίνης αφορά την πιθανότητα η κακοκαιρία «Ντάνιελ» να συνδέεται με τη σημερινή εικόνα. Η υπόθεση αφορά πιθανή μετακίνηση μολυσμένων πτηνών από τη Θεσσαλία προς την Αττική μετά τα ακραία καιρικά φαινόμενα του 2023. Πρόκειται, ωστόσο, για πιθανή εξήγηση, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να τεκμηριωθεί με βεβαιότητα. Όπως σημειώνει, «είναι γνωστό ότι οι τυφώνες και οι κυκλώνες παρασύρουν πτηνά ‘ενισχυτές’ εκτός από τα οικοσυστήματά τους και αρκετές φορές οδηγούν σε μετεγκατάστασή τους. Στη συνέχεια, οι πληθυσμοί αυτοί αυξάνονται στη νέα περιοχή, με απόρροια να βλέπουμε το αποτέλεσμα χρόνια μετά. Ο Ντάνιελ έλαβε χώρα τον Σεπτέμβριο του 2023, που ήταν και η χρονική στιγμή της χειμερινής μετανάστευσης των πτηνών. Οι συνέπειες αυτής της συγκυρίας θα μπορούσε να είναι μετεγκατάσταση ενισχυτών, αλλά και αλλαγή μεταναστευτικής ροής των ενισχυτών».
{https://exchange.glomex.com/video/v-dl2ywtegbu4p?integrationId=40599y14juihe6ly}
Ο ρόλος των πτηνών «ενισχυτών»
Κρίσιμος παράγοντας στον κύκλο του ιού είναι η παρουσία των κατάλληλων πτηνών που μπορούν να λειτουργήσουν ως «ενισχυτές». Μεταξύ των ειδών που μπορούν να συμμετέχουν στον κύκλο περιλαμβάνονται κορακοειδή, όπως κοράκια, καρακάξες και κίσσες. Σε αυτά τα πτηνά ο ιός μπορεί να αναπτυχθεί σε επίπεδα που διευκολύνουν τη μόλυνση των κουνουπιών. Η διαφορά αυτή εξηγεί γιατί ένα μολυσμένο πτηνό μπορεί να έχει πολύ διαφορετικό επιδημιολογικό ρόλο από ένα άλλο. Καθοριστική είναι η ποσότητα του ιού στο αίμα και η διάρκεια για την οποία παραμένει σε υψηλά επίπεδα.
Η ανάρτηση του Γκίκα Μαγιορκίνη
Καθώς φέτος φαίνεται να υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για τον ιό του Δυτικού Νείλου, καλό θα ήταν να δούμε μερικά facts που ίσως δεν έχουν ειπωθεί αρκετά:
1) Η μετάδοση του ιού στον άνθρωπο εξαρτάται αποκλειστικά από τον αριθμό των κουνουπιών: Όχι. Τα κουνούπια θα πρέπει να μολυνθούν αφού πρώτα έχουν τσιμπήσει μολυσμένο πτηνό. Δεν είναι όλα τα πτηνά μολυσμένα με τον ιό και, ακόμα και αν είναι μολυσμένα, δεν μεταδίδουν τον ιό στα κουνούπια όλα τα πτηνά.
2) Φέτος έχουμε μεγαλύτερη κυκλοφορία του ιού στον άνθρωπο γιατί έχουμε περισσότερα κουνούπια: Όπως εξήγησα και πιο πάνω, το σύστημα είναι πολυπαραγοντικό και εξαρτάται κυρίως από το αν υπάρχουν οι κατάλληλοι «ενισχυτές» (amplifier) της επιδημίας κοντά σε ανθρώπους.
3) Για τη φετινή αυξημένη κυκλοφορία φταίει ο φετινός καιρός: Ούτε αυτό είναι ακριβές, καθότι βασικό ρόλο, όπως προανέφερα, παίζουν οι «ενισχυτές» πτηνά της επιδημίας, η προηγούμενή τους ανοσία και κατά πόσο είναι κοντά σε ανθρώπους. Ο καιρός παίζει σημαντικό ρόλο, αλλά όχι τον μοναδικό και ίσως όχι τον καθοριστικό.
4) Πώς είναι δυνατόν να επηρεάζει ένα μεγάλο κλιματικό γεγονός όπως ο κυκλώνας Ντάνιελ την επιδημία 3 χρόνια μετά: Ο ρόλος των τυφώνων στη διάδοση του ιόυ του Δυτικού Νείλου είναι γνωστός εδώ και τουλάχιστον 20 έτη. Το κατά πόσο έπαιξε ρόλο στην παρούσα φάση δεν μπορεί να διακριβωθεί, καθότι δεν υπάρχουν επαρκείς παρατηρήσεις και δεδομένα. Ωστόσο, αυτό που είναι γνωστό είναι ότι οι τυφώνες και οι κυκλώνες παρασύρουν πτηνά «ενισχυτές» εκτός από τα οικοσυστήματά τους και αρκετές φορές οδηγούν σε μετεγκατάστασή τους. Στη συνέχεια, οι πληθυσμοί αυτοί αυξάνονται στη νέα περιοχή, με απόρροια να βλέπουμε το αποτέλεσμα χρόνια μετά. Ο Ντάνιελ έλαβε χώρα τον Σεπτέμβριο του 2023, που ήταν και η χρονική στιγμή της χειμερινής μετανάστευσης των πτηνών. Οι συνέπειες αυτής της συγκυρίας θα μπορούσε να είναι μετεγκατάσταση ενισχυτών, αλλά και αλλαγή μεταναστευτικής ροής των ενισχυτών.
5) Γιατί ένα μολυσμένο πτηνό δεν μεταδίδει τον ιό ενώ κάποιο άλλο τον μεταδίδει: Όλα εξαρτώνται από την ποσότητα και τη διάρκεια του ιού στο αίμα (ιαιμία). Στον άνθρωπο, ο ιός δεν κάνει υψηλή ιαιμία, και γι' αυτό δεν μολύνονται τα κουνούπια από τον άνθρωπο. Σημαντικό ρόλο ενισχυτή φαίνεται ότι παίζουν τα κορακοειδή (στα οποία υπάρχει και αυξημένη θνητότητα), με μελέτες να δείχνουν ότι η μολυσματικότητα τους είναι πολύ πιο υψηλή απ' ό,τι σε άλλα πτηνά. Στα κοροακοειδή έχει παρατηρηθεί μετάδοση και από πτηνό σε πτηνό ακόμα και στη διάρκεια του χειμώνα, που τα κουνούπια έχουν ελάχιστη δραστηριότητα.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου βρίσκεται στη χώρα μας σίγουρα πριν από το 2010. Τον μεγαλύτερο ρόλο στην προστασία μας παίζουν τα ατομικά μέτρα προστασίας, όπως ενδεικτικά εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά, σίτες στα παράθυρα και αποφυγή στάσιμων νερών στους χώρους μας.
{https://www.facebook.com/590911855/posts/10162790828786856/?rdid=WYcN06cBoqsdTvKR#}
