Στη συζήτηση για τον καρκίνο, σπάνια εξετάζουμε την οικογενειακή κατάσταση ως έναν παράγοντα που ενδέχεται να επηρεάζει τον κίνδυνο νόσησης. Συνήθως μιλάμε για το κάπνισμα, τη διατροφή, την άσκηση, την κληρονομικότητα ή την πρόσβαση στις εξετάσεις. Κι όμως, μια μεγάλη σύγχρονη πληθυσμιακή μελέτη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Cancer Research Communication, έρχεται να δείξει ότι το αν κάποιος έχει παντρευτεί ή όχι ίσως συνδέεται ουσιαστικά με τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι ο γάμος «προστατεύει» μαγικά από τον καρκίνο. Σημαίνει, όμως, ότι η οικογενειακή κατάσταση μπορεί να λειτουργεί ως ένας ισχυρός κοινωνικός δείκτης πίσω από τον οποίο κρύβονται συνήθειες, δίκτυα στήριξης, οικονομικές συνθήκες και πρόσβαση στην πρόληψη.
Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου [Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα)], η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι στη μελέτη αναλυθήκαν δεδομένα από 12 αμερικανικές πολιτείες για την περίοδο 2015–2022, εστιάζοντας σε ενήλικες ηλικίας 30 ετών και άνω. Oι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία καταγραφής καρκίνου και δημογραφικά δεδομένα πληθυσμού, ώστε να συγκρίνουν τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου ανάμεσα σε όσους δεν είχαν παντρευτεί ποτέ και σε όσους είχαν παντρευτεί κάποια στιγμή στη ζωή τους, ακόμη κι αν στο μεταξύ είχαν χωρίσει ή χηρέψει. Πρόκειται για μια από τις πιο εκτεταμένες αναλύσεις που έχουν γίνει πάνω στο ζήτημα, με περισσότερα από 4,2 εκατομμύρια περιστατικά καρκίνου και πάνω από 500 εκατομμύρια ανθρωποέτη παρακολούθησης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ εμφάνιζαν υψηλότερη συχνότητα καρκίνου σχεδόν σε όλες τις μεγάλες κατηγορίες της νόσου. Στους άνδρες, η επίπτωση ήταν κατά 68% υψηλότερη σε σχέση με όσους έχουν παντρευτεί κάποια στιγμή στη ζωή τους, ενώ στις γυναίκες ήταν κατά 85% υψηλότερη. Η τάση αυτή δεν εμφανίστηκε μόνο σε μία συγκεκριμένη ομάδα, αλλά επαναλήφθηκε σε διαφορετικές φυλετικές και εθνοτικές κατηγορίες, σε πολλά είδη καρκίνου και σε πολλές ηλικίες. Οι διαφορές, μάλιστα, γίνονταν εντονότερες όσο αυξανόταν η ηλικία, κάτι που υποδηλώνει ότι οι συνέπειες κοινωνικών και συμπεριφορικών παραγόντων μπορεί να συσσωρεύονται στη διάρκεια της ζωής.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στους άνδρες, για παράδειγμα, η μεγαλύτερη διαφορά καταγράφηκε στον καρκίνο του πρωκτού, ενώ στις γυναίκες ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας παρουσίασε πολύ υψηλότερη συχνότητα στις γυναίκες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ. Μεγάλες διαφορές βρέθηκαν επίσης σε καρκίνους που σχετίζονται με λοιμώξεις, με το κάπνισμα, με την κατανάλωση αλκοόλ, αλλά και σε ορισμένους γυναικολογικούς καρκίνους. Αντίθετα, οι διαφορές ήταν πιο περιορισμένες σε καρκίνους όπως του θυρεοειδούς, του προστάτη και, σε μικρότερο βαθμό, του μαστού.
Γιατί οι ανύπαντροι τείνουν να εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά καρκίνου
Οι ερευνητές δεν λένε ότι ο γάμος προκαλεί χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου αλλά ότι ο γάμος ίσως συνοψίζει ένα πλέγμα από πλεονεκτήματα και εμπειρίες ζωής. Ένας άνθρωπος που είναι παντρεμένος είναι πιθανό να έχει πιο σταθερή καθημερινότητα, λιγότερες επικίνδυνες συμπεριφορές, καλύτερη ψυχολογική στήριξη, μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια και συχνότερη επαφή με υπηρεσίες υγείας. Ένας σύντροφος μπορεί να ενθαρρύνει τις προληπτικές εξετάσεις, να επιμείνει σε έναν έλεγχο που αναβάλλεται ή να βοηθήσει στην έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας. Όλα αυτά δεν είναι ασήμαντα. Αντίθετα, είναι ακριβώς οι καθημερινές παράμετροι που, σε βάθος χρόνου, επηρεάζουν την υγεία.
Η μελέτη φέρνει στο φως και σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε επιμέρους πληθυσμιακές ομάδες. Οι μαύροι άνδρες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ είχαν τα υψηλότερα συνολικά ποσοστά καρκίνου από όλες τις ομάδες. Ωστόσο, ανάμεσα στους άνδρες που είχαν υπάρξει παντρεμένοι, οι μαύροι άνδρες εμφάνιζαν χαμηλότερα ποσοστά από τους λευκούς άνδρες. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η οικογενειακή κατάσταση διαπλέκεται με τη φτώχεια, τον αποκλεισμό, τον ρατσισμό, την ανισότητα στην πρόσβαση σε σταθερές σχέσεις και σε πόρους. Με άλλα λόγια, το «ποιος παντρεύεται» και το «ποιος μένει εκτός γάμου» επηρεάζεται από ευρύτερες κοινωνικές συνθήκες.
Στις γυναίκες, η εικόνα ήταν επίσης ισχυρή, και μάλιστα πιο σταθερή ανάμεσα στις διαφορετικές φυλετικές και εθνοτικές ομάδες. Αυτό αμφισβητεί τη συνηθισμένη αντίληψη ότι ο γάμος προσφέρει υγειονομικά οφέλη κυρίως στους άνδρες. Στην προκειμένη περίπτωση, η μελέτη δείχνει ότι η μη ύπαρξη γάμου ως εμπειρίας ζωής σχετίζεται με αυξημένη επίπτωση καρκίνου και στις γυναίκες, ίσως μέσω διαφορετικών αλλά εξίσου σημαντικών μηχανισμών: αναπαραγωγικών επιλογών, καθυστέρησης ή αποφυγής τεκνοποίησης, διαφοράς στην προληπτική φροντίδα και αθροιστικής κοινωνικής επιβάρυνσης.
Φυσικά, η επίσημη οικογενειακή κατάσταση δεν αποτυπώνει την ποιότητα μιας σχέσης, ούτε καταγράφει τη συγκατοίκηση, τη συναισθηματική στήριξη ή τη σταθερότητα μιας συντροφικής ζωής. Κάποιος μπορεί να μην έχει παντρευτεί ποτέ αλλά να ζει σε μια μακρόχρονη, υποστηρικτική σχέση. Και κάποιος άλλος μπορεί να είναι παντρεμένος αλλά να ζει μέσα σε ένταση, απομόνωση ή ακόμη και κακοποίηση. Επιπλέον, οι ερευνητές δεν διέθεταν ατομικά στοιχεία για εισόδημα, εκπαίδευση, αριθμό παιδιών ή επιμέρους συμπεριφορές υγείας, ώστε να εξηγήσουν ακριβώς ποιο μέρος της διαφοράς οφείλεται σε ποιους μηχανισμούς. Γι’ αυτό και το σωστό συμπέρασμα δεν είναι ότι «ο γάμος προλαμβάνει τον καρκίνο», αλλά ότι η οικογενειακή κατάσταση λειτουργεί ως καθρέφτης βαθύτερων κοινωνικών και συμπεριφορικών ανισοτήτων.
Το σημαντικό μήνυμα είναι ότι η υγεία δεν καθορίζεται μόνο από το σώμα, αλλά και από το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζούμε. Η μοναξιά, η οικονομική ανασφάλεια, η έλλειψη στήριξης και η χαλαρότερη σχέση με την πρόληψη μπορεί να αφήνουν βαθύ αποτύπωμα στον κίνδυνο καρκίνου.
