Ειδικά ιατρεία προσυμπωματικού ελέγχου για καρκίνο πνεύμονα, τα οποία θα είναι πλήρως συνδεδεμένα με τα ακτινολογικά εργαστήρια σε δημόσια νοσοκομεία 7 γεωγραφικών διαμερισμάτων, αποτελούν πρόταση τεσσάρων επιστημονικών εταιρειών, υπό την καθοδήγηση της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, για εφαρμογή πιλοτικού προγράμματος, που σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις της αναπληρώτριας υπουργού Υγείας Ειρήνης Αγαπηδάκη θα ξεκινήσει εντός του έτους.
Σε συνέντευξη που παραχωρεί ο πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Στέλιος Λουκίδης, στο Πρακτορείο Fm και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ», μιλά για το πλάνο του προγράμματος και τα νοσοκομεία που έχουν προταθεί να συμμετέχουν, τονίζοντας ότι όπου έχει εφαρμοστεί, μειώνεται η θνητότητα σε ποσοστό 30-35%. Ωστόσο το χαρακτηρίζει ένα δύσκολο πρόγραμμα και εξηγεί αναλυτικά τους λόγους. «Αυτό το πρόγραμμα όπως εμείς το προτείναμε (και νομίζω δεν έχει διαφωνία και το υπουργείο), θα γίνει πιλοτικά σε 7 γεωγραφικά διαμερίσματα στην Ελλάδα, σε Θράκη, Μακεδονία Ήπειρο, Θεσσαλία, Πάτρα, Κρήτη, Αττική. Συγκεκριμένα έχουμε προτείνει τα νοσοκομεία της Αλεξανδρούπολης, το Παπανικολάου στη Θεσσαλονίκη, το νοσοκομείο των Ιωαννίνων, το νοσοκομείο της Λάρισας ,το Σωτηρία και το Αττικόν, το Πανεπιστημιακό της Πάτρας και το Πανεπιστημιακό του Ηρακλείου».
Ποιες ειδικότητες θα ενεργοποιηθούν - Διασύνδεση με πρωτογενή πρόληψη
Πρόκειται για ένα πρόγραμμα, για το οποίο έχουν δουλέψει η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, η Ελληνική Ακτινολογική Εταιρεία και η Ελληνική Εταιρεία Χειρουργών Θώρακος Καρδιάς Αγγείων, σε συνεργασία με την ΕΛΛΟΚ και με την υποστήριξη της ΕΟΠΕ και της Fairlife, με σκοπό, όπως λέει ο καθηγητής, σε βάθος τριετίας να εξαχθούν τα πρώτα συμπεράσματα. Όπως εξηγεί ο κ. Λουκίδης το πρόγραμμα απευθύνεται σε άτομα υψηλού κινδύνου, δηλαδή άτομα 50 έως 80 ετών που είναι καπνιστές, ή πρώην καπνιστές με καπνισματική συνήθεια 20 πακέτα έτη, δηλαδή ένα πακέτο την ημέρα για 20 χρόνια. «Το πρόγραμμα αφορά αρχικά στην πραγματοποίηση μίας αξονικής τομογραφίας χαμηλής δόσης ακτινοβολίας μία φορά το χρόνο και τη συζήτηση κάθε περιστατικού με την ομάδα που θα υπάρχει για τον προσυμπτωματικό έλεγχο. Την ομάδα θα αποτελούν κατά κύριο λόγο ακτινολόγος και πνευμονολόγος, και σε περίπτωση που χρειαστεί, θωρακοχειρουργός. Ο ρόλος του ογκολόγου είναι λίγο μικρότερος σε αυτή τη διαδικασία, διότι θα παρέμβει όταν θα υπάρχει διαπίστωση του καρκίνου και όχι υποψία. Στη συνέχεια το τελευταίο κομμάτι της διαδικασίας αφορά στην πρωτογενή πρόληψη. Πχ κάνει κάποιο άτομο υψηλού κινδύνου, αξονική χαμηλής ακτινοβολίας, δεν υπάρχουνε ευρήματα, ωστόσο αν είναι καπνιστής θα πρέπει η ομάδα να τον συνδέσει με ιατρείο διακοπής καπνίσματος. Δεν γίνεται να κάνουμε αξονική, να την αξιολογούμε και να μην μπαίνουμε σε διαδικασία πρωτογενούς πρόληψης».
Πέντε άτομα τη βδομάδα ανά κέντρο - Περίπου 2.200 αξονικές ετησίως
Σύμφωνα με το πλάνο, το πιλοτικό πρόγραμμα θα εφαρμόζεται σε 5 άτομα την εβδομάδα ανά κέντρο, γεγονός που σημαίνει ότι θα γίνονται μηνιαίως περίπου 160-180 αξονικές, άρα περίπου 2000-2200 ετησίως, λέει ο κ. Λουκίδης για να επισημάνει στη συνέχεια ότι αυτός ο αριθμός των αξονικών θα αξιολογείται με συζήτηση, θα παραπέμπεται και θα παρακολουθείται, έτσι ώστε να μπορούν οι ειδικοί να δουν την πορεία, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περίπτωσης. Ο περιορισμός για πέντε άτομα ανά εβδομάδα σε κάθε κέντρο έχει να κάνει με οικονομικούς λόγους, ή και άλλους, προκύπτει εύλογα το ερώτημα. «Αφενός είναι για λόγους οικονομικούς, αφετέρου όταν θέλεις να αποτυπώσεις και να αποτιμήσεις ένα πιλοτικό πρόγραμμα πρέπει να έχεις το χρόνο να αξιολογήσεις σωστά όλα τα περιστατικά, για αυτό και εμείς προτείναμε αυτόν τον αριθμό των αξονικών».
Πού εφαρμόζεται - Τι δυσκολίες υπάρχουν
Πού εφαρμόζεται αυτή τη στιγμή και ποια είναι η εμπειρία από άλλες χώρες; «Ευρεία εφαρμογή έχει στις ΗΠΑ, αλλά σε ένα τελείως διαφορετικό σύστημα υγείας που βασίζεται στις ιδιωτικές ασφάλειες, το οποίο δεν μπορεί να αποτιμηθεί με τον ίδιο τρόπο με ένα πρόγραμμα που θα εφαρμοστεί σε ένα δημόσιο σύστημα υγείας. Ωστόσο εκεί σημειώνεται πολύ χαμηλή συμμετοχή των ατόμων υψηλού κινδύνου, σε ένα ποσοστό 8-9%. Στην Ευρώπη εφαρμόζεται πιλοτικά στη Μεγάλη Βρετανία, ενώ είναι πλήρως εφαρμοσμένο στην Κροατία και την Πολωνία. Όπου έχει εφαρμοστεί το πρόγραμμα, υπάρχουν δυσκολίες, γιατί τα ευρήματα δεν είναι πάντα συμβατά με υποψία καρκίνου, μπορεί πχ να υπάρχουν ευρήματα στα αγγεία, τα οποία παραπέμπουν σε αθηρωμάτωση, ή να υπάρχουν αλλά ευρήματα που να χρειάζονται παραπομπή σε άλλο γιατρό κλπ. Είναι ένα πρόγραμμα που θέλει καλή συζήτηση των εμπλεκομένων ειδικοτήτων και κυρίως θέλει καλή παρακολούθηση, για να μη χαθούν οι άρρωστοι και να υπάρχει καλή σύνδεση με την πρωτογενή πρόληψη». Εσάς σας προβληματίζει περισσότερο το θέμα της διαχείρισης των αποτελεσμάτων ή το ενδεχόμενο χαμηλής συμμετοχής;
«Είναι πολλαπλός ο προβληματισμός. Πρώτον, να μην έχουμε χαμηλή συμμετοχή. Το δεύτερο είναι να μην κάνουμε κινήσεις, οι οποίες θα οδηγήσουν σε παρεμβατικές πράξεις, που δεν πρέπει να γίνουν. Πχ μπορεί να γίνει ένα χειρουργείο και να μη χρειάζεται να γίνει. Το τρίτο είναι να μη χάσουμε τα παρελκόμενα. Να έχουμε εύρημα άλλης νόσου και εμείς να την αγνοήσουμε. Για αυτό θέλει διεξοδική συζήτηση για κάθε περιστατικό πνευμονολόγου ακτινολόγου που θα κάνουν το ειδικό ιατρείο, και με τη συμμετοχή ειδικοτήτων κατά περίπτωση».
Και μείωση της θνητότητας από ΧΑΠ
Γίνεται μία πολύ μεγάλη συζήτηση πανευρωπαϊκά εδώ και καιρό για το συγκεκριμένο screening και διατυπώνονται προβληματισμοί σε σχέση με την έκθεση στην ακτινοβολία, τα ποσοστά ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων και το κόστος για το σύστημα Υγείας.
«Η αλήθεια είναι ότι το πιλοτικό πρόγραμμα δεν είναι πάρα πολύ υψηλού κόστους. Όμως, δεν γνωρίζουμε, αν θα καλυφθεί μέσω ΕΣΠΑ ή προυπολογισμού, αλλά και πώς θα καλυφθεί από πλευράς προσωπικού. Γιατί αν εφαρμοστεί ευρέως, θα πρέπει το προσωπικό των ακτινολογικών εργαστηρίων να κάνει παραπανίσια δουλειά σε καθημερινή βάση, ειδικά στο δημόσιο τομέα. Όσον αφορά την έκθεση στην ακτινοβολία, πιστεύω ότι είναι αρκετά μικρή. Άλλωστε στο τέλος θα πρέπει να συνεκτιμηθει το κέρδος, μαζί με τη μείωση της θνητότητας που έχει υπολογιστεί στο 30-35%, από τέτοιου είδους προγράμματα. Το screening πιάνει κάτι πολύ πρώιμα, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις χειρουργείται και έτσι δίνει πολύ μεγάλη πιθανότητα στον ασθενή να ιαθεί. Όταν την ίδια στιγμή 8 στα 10 άτομα που έρχονται στις κλινικές μας είναι με προχωρημένη νόσο. Από την άλλη πλευρά σε πρόσφατη μελέτη στις ΗΠΑ, αναφέρεται μείωση της θνητότητας από ΧΑΠ, μέσω τέτοιων προγραμμάτων, δείχνοντας την αξία τους σε παρελκόμενα ευρήματα. Όσον αφορά τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα, φτάνουν σε ένα ποσοστό 10%, δεν φτάνουν όμως όλα στο χειρουργείο, γιατί όπως τόνισα χρειάζεται σωστή αξιολόγηση της κάθε περίπτωσης».
