Μια ομάδα επιστημόνων στην Ισπανία κατάφερε κάτι που μέχρι πρότινος φάνταζε σχεδόν αδύνατο. Με μια νέα, πανίσχυρη τριπλή θεραπεία «έσβησε» εντελώς έναν από τους πιο θανατηφόρους καρκίνους, αυτόν του παγκρέατος, σε πειραματόζωα, χωρίς οι όγκοι να επανεμφανιστούν, προκαλώντας κύματα αισιοδοξίας στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.
Για έξι χρόνια, η ερευνητική ομάδα υπό την καθοδήγηση του κορυφαίου ογκολόγου Mariano Barbacid στο Ισπανικό Εθνικό Κέντρο Έρευνας για τον Καρκίνο (CNIO) δούλεψε ασταμάτητα για να ξεπεράσει τα εμπόδια που καθιστούν τον καρκίνο του παγκρέατος τόσο δύσκολο να αντιμετωπιστεί.
Αντί να στοχεύσουν μόνο ένα μονοπάτι επιβίωσης του όγκου, σχεδίασαν έναν συνδυασμό τριών διαφορετικών φαρμάκων με συμπληρωματική δράση, ο οποίος στοχεύουν κομβικά σημεία της καρκινικής ανάπτυξης που συνδέονται με μεταλλάξεις όπως το KRAS και το TP53.
Η θεραπεία μπλοκάρει ταυτόχρονα πολλαπλά κανάλια διαφυγής των καρκινικών κυττάρων, εμποδίζοντας έτσι την ανάπτυξη ανθεκτικότητας στη θεραπεία – το μεγάλο «αγκάθι» που μέχρι σήμερα υπονόμευε κάθε προσπάθεια θεραπείας.
Ο καρκίνος του παγκρέατος, και ειδικότερα το παγκρεατικό πορογενές αδενοκαρκίνωμα (PDAC), θεωρείται ένας από τους πιο επιθετικούς και θανατηφόρους τύπους καρκίνου, με εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά επιβίωσης και με ελάχιστες αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές, κυρίως λόγω της αντοχής του στη θεραπεία, της πυκνότητας του μικροπεριβάλλοντος του όγκου και της καθυστερημένης διάγνωσης. Οι τυπικές θεραπείες συχνά αποτυγχάνουν επειδή οι όγκοι προσαρμόζονται γρήγορα, παρακάμπτοντας τα φάρμακα ενός μόνο στόχου.
Ο Barbacid είχε υποστηρίξει και στο παρελθόν ότι ο καρκίνος του παγκρέατος δεν μπορεί να νικηθεί με τη στρατηγική ενός μόνο φαρμάκου. Αυτός ο όγκος, όπως έχει πει, είναι εξαιρετικά προσαρμόσιμος και μόνο η συντονισμένη αναστολή πολλαπλών οδών μπορεί να παραγάγει διαρκείς αποκρίσεις.
Στα πειραματικά μοντέλα, όπου τα καρκινικά κύτταρα εμφυτεύθηκαν απευθείας στο πάγκρεας των ποντικών ώστε να προσομοιωθεί ρεαλιστικά η νόσος τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά, οι όγκοι εξαλείφθηκαν πλήρως, οι ασθενείς ποντικοί δεν εμφάνισαν υποτροπή και οι παρενέργειες ήταν ελάχιστες – ένα σενάριο που οι ειδικοί περιγράφουν ως εξαιρετικά σπάνιο σε αυτόν τον τύπο καρκίνου.
Η αποτελεσματικότητα της προσέγγισης δεν περιορίστηκε σε ένα μόνο πειραματικό σύστημα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν σημαντική υποβάθμιση των όγκων τόσο σε γενετικά τροποποιημένα μοντέλα ποντικών όσο και σε ανθρώπινους καρκινικούς ιστούς που αναπτύχθηκαν σε ποντίκια, τα λεγόμενα patient-derived xenografts (PDX), ενισχύοντας την πεποίθηση ότι η στρατηγική αυτή έχει ευρύτερη εφαρμογή.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι επίσης το γεγονός ότι η θεραπεία αποδείχθηκε καλά ανεκτή στα ζώα, στοιχείο που αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας για ένα ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας σε μελλοντικές κλινικές δοκιμές.
Για έναν καρκίνο που φημίζεται για την ικανότητά του να προσαρμόζεται, να «μαθαίνει» και να ακυρώνει τις περισσότερες στοχευμένες θεραπείες, το γεγονός ότι η ανθεκτικότητα δεν εμφανίστηκε καθόλου αποτελεί ίσως το πιο ελπιδοφόρο μήνυμα.
Παρότι ο δρόμος μέχρι τη χρήση της θεραπείας σε ανθρώπους παραμένει μακρύς και απαιτεί αυστηρές κλινικές δοκιμές, το επίτευγμα αυτό αλλάζει τα δεδομένα. Για πρώτη φορά, η ιδέα μιας πραγματικά αποτελεσματικής και βιώσιμης αντιμετώπισης του καρκίνου του παγκρέατος παύει να είναι απλώς ένα μακρινό όνειρο και μετατρέπεται σε ρεαλιστική προοπτική.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών (PNAS), όπου οι κριτικοί τόνισαν τόσο την ανθεκτικότητα της απόκρισης, όσο και την ασυνήθιστα χαμηλή τοξικότητα που παρατηρήθηκε στα ζώα που έλαβαν θεραπεία, έναν κρίσιμο παράγοντα για οποιαδήποτε θεραπεία που στοχεύει στην ανθρώπινη χρήση.
