Στην ερώτηση «Πώς κοιμήθηκες;» συνήθως απαντάμε με το πόσες ώρες διήρκεσε ο ύπνος, ή πόσες φορές ξυπνήσαμε μέσα στη νύχτα. Υπάρχει όμως ένα τρίτο στοιχείο για τον ύπνο, που συχνά παραβλέπουμε, επισημαίνουν οι ειδικοί: να ακολουθούμε ένα σταθερό πρόγραμμα.
Αυτό αφορά αν κοιμόμαστε και ξυπνάμε τις ίδιες ώρες- με 30 λεπτά απόκλιση- όλες τις ημέρες, συμπεριλαμβανομένου του Σαββατοκύριακου, σημειώνει ο Jean-Philippe Chaput, καθηγητής Ιατρικής στο πανεπιστήμιο της Οτάβα. Έρευνες δείχνουν ότι πολλοί ενήλικες δεν έχουν ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Και αυτό μπορεί να βλάψει την υγεία τους, προσθέτει.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Αυτά που γνωρίζουμε για τη σύνδεση μεταξύ ενός ασταθούς προγράμματος ύπνου και τα προβλήματα υγείας βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε μελέτες παρατήρησης, που δεν μπορούν να αποδείξουν το αίτιο και το αποτέλεσμα, ενώ συχνά έχουν πολλούς περιορισμούς. Επίσης είναι δύσκολο να καταγραφεί με ακρίβεια το μοτίβο ύπνου των ανθρώπων για μήνες ή χρόνια, ενώ κάποιες έρευνες ορίζουν με διαφορετικό τρόπο τη συνέπεια στο πρόγραμμα ύπνου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει κάποια μοτίβα. Εκείνοι που τείνουν να αποκλίνουν περισσότερο από ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου φαίνεται ότι διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων, παχυσαρκίας, ζητημάτων ψυχικής υγείας- όπως κατάθλιψη και άγχος- και άνοιας, μεταξύ άλλων.
Μελέτη του 2020 στις ΗΠΑ κατέληξε ότι εκείνοι με το πιο ασταθές πρόγραμμα ύπνου έχουν υπερδιπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν καρδιαγγειακές παθήσεις. Άλλη μελέτη, στη Βρετανία, που δημοσιεύθηκε το 2024 ανέλυσε τα δεδομένα για τον ύπνο που αφορούσαν περισσότερους από 88.000 ενήλικες. Οι ειδικοί συμπέραναν ότι εκείνοι που είχαν τα πιο ασταθή προγράμματα ύπνου ήταν περίπου 50% πιο πιθανό να εμφανίσουν άνοια.
Οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι πόσο συχνή ή μεγάλη πρέπει να είναι η απόκλιση από το πρόγραμμα ύπνου προκειμένου να αυξήσει τους κινδύνους για την υγεία, σημειώνει η Soomi Lee, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο Penn State. Αλλά όσο περισσότερο αποκλίνουμε από το συνηθισμένο πρόγραμμά μας, τόσο περισσότερο φαίνεται να αυξάνεται ο κίνδυνος, προσθέτει.
Πώς ο ασταθής ύπνος μπορεί να απειλήσει την υγεία
Οι ειδικοί προσπαθούν ακόμα να ξεδιαλύνουν πώς το ασταθές πρόγραμμα ύπνου μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία, αλλά η βασική θεωρία είναι πως αυτό σχετίζεται με τον κιρκάδιο ρυθμό του σώματος, αναφέρει η δρ. Lee.
Πρόκειται για το «βιολογικό ρολόι» που ρυθμίζει από τον ύπνο μέχρι τις ορμόνες, τον μεταβολισμό, την καρδιαγγειακή λειτουργία, το ανοσοποιητικό, την όρεξη και τη διάθεσή μας.
Όταν δεν ακολουθούμε το συνηθισμένο πρόγραμμα ύπνου, οι λειτουργίες του σώματος διαταράσσονται. Για παράδειγμα, το ξενύχτι ή το ξύπνημα πιο αργά μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα των ορμονών. Η κορτιζόλη, που ρυθμίζει το στρες, θα μπορούσε να απελευθερωθεί σε ασυνήθιστες ώρες ή με πιο ακανόνιστους τρόπους. Αυτό μπορεί να αυξήσει το στρες και με την πάροδο του χρόνου ενδέχεται να επηρεάσει την καρδιαγγειακή ή μεταβολική υγεία, επισημαίνει ο δρ. Chaput.
Επίσης, μπορεί να πεινάμε εκτός των κανονικών ωρών των γευμάτων. Κάτι που ενδέχεται να μας κάνει να τρώμε ασυνήθιστες ώρες, όπως αργά τη νύχτα, με αποτέλεσμα να προκαλούνται προβλήματα πέψης ή μακροπρόθεσμα σε αύξηση του βάρους ή παχυσαρκία, υπογραμμίζει ο δρ. Andrew Varga, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής στο πανεπιστήμιο Mount Sinai της Νέας Υόρκης.
Πώς θα κρατήσουμε ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου
Με τις υποχρεώσεις που έχουμε όλοι, είναι δύσκολο να τηρήσουμε ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Αλλά οι ειδικοί έχουν μερικές συμβουλές.
Μπορούμε να βάζουμε το ξυπνητήρι να χτυπήσει 60 λεπτά πριν από την ώρα που κοιμόμαστε συνήθως, για να μας υπενθυμίσει ότι πρέπει να αρχίσουμε να ετοιμαζόμαστε για ύπνο. Μια χαλαρωτική ασχολία αυτή την ώρα, όπως το διάβασμα ή ο διαλογισμός, μπορεί να μας βοηθήσει.
Είναι επίσης σημαντικό να βγαίνουμε στο φως του ήλιου κάθε πρωί, ιδανικά 20-30 λεπτά την ίδια ώρα κάθε ημέρα. Αν και το να σταθούμε μπροστά στο παράθυρο μπορεί να ωφελήσει, καλύτερο είναι να βγούμε έξω, ακόμα κι αν έχει συννεφιά. Το φυσικό φως είναι το βασικό στοιχείο που ρυθμίζει τον κιρκάδιο ρυθμό.
Πηγή: NYT
