Η επιλόχειος κατάθλιψη θεωρείται συνήθως μια κατάσταση που αφορά τις μητέρες, όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι επηρεάζει και τους πατέρες σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ όσο πιστεύεται.
Σύμφωνα με έρευνες, περίπου το 10% των νέων πατέρων εμφανίζει συμπτώματα επιλόχειας κατάθλιψης μετά τη γέννηση του παιδιού του, αν και το πραγματικό ποσοστό ενδέχεται να είναι υψηλότερο, καθώς οι άνδρες συχνά εκδηλώνουν διαφορετικά τα συμπτώματα και είναι λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν βοήθεια.
Όπως εξηγεί ο ψυχολόγος και καθηγητής Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικών Επιστημών στο Northwestern University Feinberg School of Medicine, Sheehan Fisher, το μοντέλο της πατρότητα έχει αλλάξει σημαντικά.
Οι σημερινοί πατέρες συμμετέχουν πολύ περισσότερο στη φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών τους σε σχέση με προηγούμενες γενιές, γεγονός που τους εκθέτει σε παρόμοιες πιέσεις και στρεσογόνους παράγοντες με εκείνους των μητέρων.
Παρόλα αυτά, η κοινωνία εξακολουθεί συχνά να αντιμετωπίζει τη γέννηση ενός παιδιού ως μια εμπειρία που επηρεάζει πρωτίστως τη μητέρα, με αποτέλεσμα τα προβλήματα ψυχικής υγείας των πατέρων να περνούν απαρατήρητα.
Όπως σημειώνει ο Fisher, η πρώτη χρονιά μετά τη γέννηση ενός παιδιού δεν είναι εύκολη για όλους. Πολλοί άνδρες δεν γνωρίζουν καν ότι διατρέχουν κίνδυνο να εμφανίσουν επιλόχεια κατάθλιψη, ενώ συχνά αισθάνονται ότι δεν έχουν το δικαίωμα να παραπονεθούν ή να εκφράσουν δυσκολίες. Η κουλτούρα ότι πρέπει να είναι χαρούμενοι και δυνατοί μπορεί να τους οδηγήσει στο να κρύβουν τα πραγματικά τους συναισθήματα.
Ένα επιπλέον εμπόδιο είναι αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «ανδρική κατάθλιψη». Δεν πρόκειται για διαφορετική κλινική διάγνωση, αλλά για έναν πολιτισμικά διαμορφωμένο τρόπο έκφρασης της ψυχικής δυσφορίας.
Σε πολλές κοινωνίες, οι άνδρες αποθαρρύνονται από το να παραδεχτούν ότι νιώθουν θλίψη ή ότι κλαίνε. Αντί να εκφράζουν ανοιχτά τα συναισθήματά τους, μπορεί να τα καλύπτουν μέσω άλλων συμπεριφορών, όπως η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η απομόνωση, η ενασχόληση με δραστηριότητες που λειτουργούν ως απόδραση ή ακόμη και η εκδήλωση θυμού και ευερεθιστότητας. Ως αποτέλεσμα, τα παραδοσιακά εργαλεία αξιολόγησης της κατάθλιψης ενδέχεται να μην εντοπίζουν πάντοτε τα συμπτώματα στους άνδρες.
Τα προειδοποιητικά σημάδια περιλαμβάνουν τη θλίψη, τη μειωμένη ευχαρίστηση από δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν ευχάριστες, τη δυσκολία συγκέντρωσης, καθώς και αλλαγές στον ύπνο ή το βάρος. Ωστόσο, υπάρχουν και λιγότερο εμφανείς ενδείξεις. Ένας πατέρας μπορεί να αισθάνεται ότι δεν λειτουργεί τόσο αποτελεσματικά όσο συνήθως, ότι αποτυγχάνει σε πολλούς τομείς της ζωής του ή ότι αδυνατεί να διαχειριστεί το άγχος και τις απαιτήσεις της νέας πραγματικότητας.
Η ανάγκη για συνεχή «απόδραση» μέσω του ατελείωτου scrolling στα κοινωνικά δίκτυα, της κατανάλωσης αλκοόλ ή άλλων συμπεριφορών αποφυγής, καθώς και η αποστασιοποίηση από τις πατρικές ευθύνες, μπορεί επίσης να αποτελούν ενδείξεις ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος εμφάνισης επιλόχειας κατάθλιψης στους πατέρες εντοπίζεται συνήθως μεταξύ τριών και έξι μηνών μετά τη γέννηση του παιδιού. Παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης της διαταραχής είναι η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης, η πρόωρη επιστροφή στην εργασία και η απουσία επαρκούς γονικής άδειας.
Επίσης, ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι άνδρες που δεν έχουν προετοιμαστεί για τον νέο τους ρόλο, δεν γνωρίζουν αρκετά για την ανάπτυξη των βρεφών ή δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία φροντίδας ενός μωρού, με αποτέλεσμα να αισθάνονται αβέβαιοι και εκτός του οικείου τους περιβάλλοντος.
Οι σύντροφοι μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην έγκαιρη αναγνώριση του προβλήματος. Σύμφωνα με τον Fisher, είναι οι άνθρωποι που γνωρίζουν καλύτερα τον νέο πατέρα και μπορούν να αντιληφθούν αλλαγές στη συμπεριφορά του.
Αν κάποιος εμφανίζεται συστηματικά πιο ευερέθιστος, πιο απομονωμένος ή διαφορετικός από τα συνηθισμένα για διάστημα μεγαλύτερο της μίας εβδομάδας, αξίζει να γίνει μια συζήτηση.
Το σημαντικό είναι αυτή η συζήτηση να διεξαχθεί σε ένα υποστηρικτικό περιβάλλον, όπου ο πατέρας θα νιώθει ασφαλής να παραδεχτεί ότι δυσκολεύεται. Η έκφραση παραπόνων για το πόσο απαιτητική είναι η πατρότητα δεν σημαίνει ότι κάποιος θέλει να αποφύγει τις ευθύνες του. Αντίθετα, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι χρειάζεται κατανόηση, στήριξη και ενδεχομένως επαγγελματική βοήθεια.
Καθώς οι πατέρες αποκτούν ολοένα και πιο ενεργό ρόλο στην οικογενειακή ζωή, οι ειδικοί τονίζουν ότι η ψυχική τους υγεία πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ίδια σοβαρότητα που αντιμετωπίζεται και εκείνη των μητέρων.
Η αναγνώριση της επιλόχειας κατάθλιψης στους άνδρες δεν αφορά μόνο την ευημερία τους, αλλά και τη συνολική υγεία της οικογένειας και την ανάπτυξη του παιδιού.
