Οι ειδικοί επαναλαμβάνουν ξανά και ξανά πως τα επιστημονικά τεκμήρια δεν αμφισβητούνται. Οι υψηλές συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα θερμαίνουν τον πλανήτη. Το διεθνές δίκαιο είναι επίσης σαφές. Βάσει της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα, τα έθνη έχουν δεσμευτεί να διατηρήσουν τις μέσες θερμοκρασίες εντός 1,5 °C από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Και όμως, καθώς οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου συνεχίζουν να αυξάνονται, οι αυξήσεις της παγκόσμιας θερμοκρασίας είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπερβούν αυτό το όριο.
Η ερευνητική κοινότητα είναι απογοητευμένη που οι προειδοποιήσεις της δεν λαμβάνονται υπόψη. Τι νόημα έχει μια νομικά δεσμευτική συμφωνία εάν οι χώρες μπορούν ουσιαστικά να την αγνοούν; Μερικοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι ερευνητές του κλίματος πρέπει να γίνουν συγχρόνως και ακτιβιστές για το κλίμα. Παράλληλα, όλο και περισσότερες κυβερνήσεις δεν εγκαταλείπουν τη νόμιμη οδό. Επειδή η συμφωνία του Παρισιού στερείται μηχανισμού επιβολής, στρέφονται στα δικαστήρια για να διασφαλίσουν ότι όλοι όσοι έχουν ευθύνη για την επιδείνωση του κλίματος, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο πρέπει να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους.
Μέχρι το τέλος του περασμένου έτους είχαν κατατεθεί 2.666 υποθέσεις διαφορών για το κλίμα παγκοσμίως, σύμφωνα με μια έκθεση από το Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment. Οι περισσότεροι ενάγοντες είναι ιδιώτες , νέοι και ηλικιωμένοι, καθώς και μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ). Όλοι προσπαθούν να θέσουν τις κυβερνήσεις και τις εταιρείες που ρυπαίνουν προ των ευθυνών τους για τη μη τήρηση των δεσμεύσεών τους για το κλίμα.
Τους επόμενους μήνες, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ), το κύριο δικαστικό όργανο των Ηνωμένων Εθνών, θα αρχίσει την ακρόαση αποδεικτικών στοιχείων για δύο βασικά ζητήματα. Το πρώτο αφορά τις υποχρεώσεις των χωρών, στη βάση του διεθνούς δικαίου, να προστατεύουν το κλίμα από τις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και το δεύτερο αφορά στις νομικές συνέπειες των κρατών όταν οι ενέργειές τους ή η παράλειψή τους προκαλούν βλάβη.
Αυτή θα μπορούσε να είναι μια από τις πιο σημαντικές εξελίξεις στην πολιτική για το κλίμα μετά την ίδια τη συμφωνία του Παρισιού. Ο Adil Najam, πρόεδρος του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση (WWF), γράφει στο World View ότι η γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου «θα ενισχύσει τις φωνές εκατομμυρίων επιστημόνων και πολιτών που απαιτούν ισχυρή δράση για την προστασία του κλίματος και της φύσης».
Σε αυτές οι φωνές συμπεριλαμβάνονται άτομα που διαφωνούν κατά του greenwashing ή που ανάγουν την προστασία του κλίματος σε ανθρώπινο δικαίωμα , καθώς και δημόσιες αρχές που ζητούν αποζημίωση από εταιρείες για βλάβες που προκαλούν στο κλίμα, σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Τον περσινό Σεπτέμβριο, η Καλιφόρνια κίνησε νομικές διαδικασίες εναντίον πέντε από τις μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου στον κόσμο (BP, Chevron, ConocoPhillips, Exxon και Shell) και των θυγατρικών τους, απαιτώντας να πληρώσουν «για το κόστος των επιπτώσεών τους στο περιβάλλον, στην ανθρώπινη υγεία και στους κατοίκους της Καλιφόρνια» και να προστατέψουν το κράτος από τις βλάβες που θα προκαλέσει η κλιματική αλλαγή τα επόμενα χρόνια».
Η εισαγγελία της Βραζιλίας και το Ινστιτούτο Περιβάλλοντος και Ανανεώσιμων Φυσικών Πόρων της Βραζιλίας ζητούν επίσης, αποζημίωση για τις βλάβες ειδικά από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούνται από την παράνομη αποψίλωση των δασών. Η γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου, αν και μη δεσμευτική, θα είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, οι οποίες έχουν συγκριτικά λιγότερη πρόσβαση σε εμπειρογνωμοσύνη στην επιστήμη του κλίματος, στην πολιτική και στη νομοθεσία από ό,τι οι χώρες υψηλού εισοδήματος.
Ωστόσο δεν λείπουν και κριτικές που αναφέρουν ότι τα δικαστήρια δεν πρέπει να εμπλέκονται σε ό,τι είναι ουσιαστικά πολιτικές διαδικασίες. Το επιχείρημα είναι ότι, εάν οι νόμοι για το κλίμα δεν διαθέτουν μηχανισμό επιβολής, τότε οι κυβερνήσεις πρέπει να νομοθετήσουν για την επιβολή τους. Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, δεν πρέπει τα δικαστήρια να κάνουν κάτι που είναι δουλειά των κυβερνήσεων, αυτό θα ήταν δικαστική υπέρβαση.
Τα δικαστήρια γνωρίζουν καλά αυτές τις αντιδράσεις. Η νομική προσφυγή δεν είναι παρά μια ενέργεια-‘εργαλείο’ σε μια μεγαλύτερη εργαλειοθήκη δράσεων. Τελικά, η δράση για το κλίμα θα κλιμακωθεί σε ένταση και ρυθμό μόνο όταν η διεθνής κοινότητα πειστεί ότι η ανθρωπότητα δεν έχει άλλη εναλλακτική εκτός από την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές με δίκαιο τρόπο. Και αυτό όχι εξαιτίας της απειλής νομικής δίωξης, αλλά επειδή η συλλογική της επιβίωση εξαρτάται από το κλίμα.
Πηγή: Nature
