«Είμαι πολύ ενθουσιασμένη», δήλωσε πρόσφατα στο Science κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης εφ’ όλης της ύλης η Claudia Sheinbaum Pardo, που έχει υπηρετήσει ως δήμαρχος της πόλης του Μεξικού, η οποία έχει μεγάλο προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις έναντι των δύο αντιπάλων της ενόψει των εκλογών της 2ας Ιουνίου.
Πολλοί στην επιστημονική κοινότητα του Μεξικού, ωστόσο, δεν έχουν πειστεί εάν η μηχανικός που υποστηρίζεται από έναν αριστερό συνασπισμό, θα προσφέρει αυτό που θέλει. Είναι προστατευόμενη του σημερινού λαϊκιστή προέδρου, Andrés Manuel López Obrador, ο οποίος έχει εφαρμόσει πολιτικές που δεν είναι ιδιαίτερα αρεστές σε πολλούς επιστήμονες, όπως π.χ. περικοπές στις ερευνητικές δαπάνες, αμφιλεγόμενη αναδιάρθρωση του ερευνητικού χώρου του Μεξικού και περιβαλλοντικά καταστροφικά αναπτυξιακά έργα.
Και παρά τις προσπάθειες της Sheinbaum Pardo να καθησυχάσει τους ερευνητές ότι θα τους συμβουλεύεται στη χάραξη επιστημονικής πολιτικής, πολλοί από αυτούς φοβούνται ότι θα συνεχίσει την κληρονομιά του μέντορά της σε μια προσπάθεια να διατηρήσει την υποστήριξη των οπαδών του. «Υπακούει σε ένα πολιτικό σχέδιο», λέει ο Antonio Lazcano Araujo, εξελικτικός βιολόγος στο Εθνικό Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Μεξικού (UNAM).
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Όλα όσα έχει κάνει μέχρι τώρα η Claudia Sheinbaum υποδηλώνουν μια συνέχεια που δεν είναι διατεθειμένη να σπάσει, όσον αφορά την επιστημονική πολιτική».
Ωστόσο, η Sheinbaum Pardo αντικρούοντας τέτοιες απόψεις δηλώνει ότι «δεν θα υποστηρίξει μόνο την επιστημονική έρευνα, αλλά και την διασύνδεσή της με τα εθνικά προβλήματα και την ανάπτυξη της καινοτομίας». Και αυτό που χρειάζεται το Μεξικό για να επιτύχει αυτόν τον στόχο, ισχυρίζεται η Pardo, είναι ένας «πρόεδρος επιστήμονας».
Τα παιδικά της χρόνια
Ως παιδί η Pardo ήταν βουτηγμένη στην επιστήμη.
Η μητέρα της, Annie Pardo Cemo, είναι βιοχημικός στο UNAM και εξακολουθεί να μελετά τους μοριακούς μηχανισμούς της ίνωσης, ενώ ο αποβιώσας πατέρας της, Carlos Sheinbaum Yoselevitz, ήταν χημικός μηχανικός και επιχειρηματίας στη βιομηχανία βυρσοδεψίας.
Ο μεγαλύτερος αδερφός της, Julio Sheinbaum Pardo, είναι ερευνητής μοντέλων ωκεανών στο Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας και Ανώτατης Εκπαίδευσης του Μεξικού και ήταν αυτός που την έπεισε να σπουδάσει φυσική και όχι μηχανική.
Για τις ανάγκες της προπτυχιακής της διατριβή το 1988, η Pardo μελετούσε ξυλόσομπες αναπτύσσοντας ένα θερμοδυναμικό μοντέλο σε μια προσπάθεια να βελτιώσει την απόδοσή τους, ενώ παράλληλα ανέπτυσσε πολιτικές δεξιότητες συσπειρώνοντας φοιτητικές ομάδες υπέρ της δωρεάν εκπαίδευσης. Εντάχθηκε στο Ινστιτούτο Μηχανικών του UNAM το 1995 και εκπόνησε διδακτορική διατριβή στην ενεργειακή μηχανική στο Εθνικό Εργαστήριο Lawrence Berkeley του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ.
Συνέταξε έναν κατάλογο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του Μεξικού, διερεύνησε την ιδέα κυκλοφορίας ηλεκτρικών οχημάτων στην πόλη και συμβούλεψε την δημόσια εταιρεία ηλεκτροδότησης.
Όταν ο López Obrador εξελέγη δήμαρχος της πόλης του Μεξικού το 2000, ένας οικογενειακός φίλος του τη σύστησε και σύντομα εκείνος τη διόρισε ως γραμματέα περιβάλλοντος. Κατά την εξαετή της θητεία, οι μεταφορές έγιναν κύριος στόχος.
Προώθησε έργα για το κυκλοφοριακό που, όπως είπε, βοήθησαν να μειωθεί κατά 30% ο αριθμός των ημερών που η πόλη υπέφερε από κακή ποιότητα αέρα.
Είπε στο Science πως έκανε ένα αγώνα να συνδυάσει το κυβερνητικό της έργο με την ακαδημαϊκή έρευνα—συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής σε δύο εκθέσεις αξιολόγησης που συνέταξε η Διακυβερνητική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή.
Όμως, «ερωτεύτηκα την πολιτική», σημείωσε «Βάζεις τις γνώσεις σου στην υπηρεσία της δημόσιας πολιτικής και αλλάζεις τις ζωές των ανθρώπων».
Όταν το 2006 ο López Obrador έχασε τις προεδρικές εκλογές, η Sheinbaum Pardo επέστρεψε στα ακαδημαϊκά της καθήκοντα για τα επόμενα 8 χρόνια, συντηρώντας όμως τους δεσμούς μαζί του, την περίοδο που εκείνος είχε αρχίσει να χτίζει ένα νέο λαϊκιστικό κόμμα, το Κίνημα Εθνικής Αναγέννησης (Morena).
Το 2015, η μηχανικός έβαλε υποψηφιότητα με το Morena για να ηγηθεί του Tlalpan, μιας συνοικίας της πόλης της και κέρδισε, ενώ 3 χρόνια αργότερα εκλέχτηκε δήμαρχος της Πόλης του Μεξικού με μεγάλη διαφορά από τους αντιπάλους της.
Οι μεγάλες προκλήσεις της δημαρχίας
Η χρόνια έλλειψη νερού και η αποκατάσταση ζημιών από έναν ισχυρό σεισμό που σημειώθηκε το 2014 ήταν κάποιες από τις προκλήσεις που είχε να αντιμετωπίσει ως δήμαρχος η Pardo έχοντας ως πλεονέκτημα την επιστημονική της γνώση και εμπειρία.
Σε μια προσπάθεια να αμβλύνει την κρίση του νερού, η πόλη εγκαινίασε το πρώτο της αυτοματοποιημένο σύστημα παρακολούθησης της χρήσης και των διαρροών νερού και εφάρμοσε τη συλλογή του βρόχινου νερού σε φτωχές γειτονιές.
Για την αντιμετώπιση των ζημιών από τον σεισμό, η δήμαρχος ζήτησε από ειδικούς να αξιολογήσουν την τοπική γεωλογία και να καθοδηγήσου την ανοικοδόμηση με ασφάλεια.
Οι ειδικοί μελέτησαν επίσης πώς να σφραγίσουν καλύτερα τις ρωγμές στο ανατολικό Μεξικό, όπου η υπερεκμετάλλευση των υπόγειων υδάτων είχε προκαλέσει την υποχώρηση του εδάφους.
Η Pardo υποστήριξε επίσης και άλλες περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, όπως την προώθηση ηλεκτρικών λεωφορείων και την εγκατάσταση 32.000 ηλιακών συλλεκτών σε μια μεγάλη αγορά χονδρικής.
Ίδρυσε επίσης και δύο νέα πανεπιστήμια για σπουδές στην Ιατρική και τη Νοσηλευτική.
Κατά την πανδημία η Pardo συνεργάστηκε με ερευνητές για να αναπτύξει ένα επιδημιολογικό μοντέλο που βοήθησε στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η επιδημία μπορούσε να κινηθεί στην περιοχή και μαζί με επιχειρηματίες έχτισε ένα πρόχειρο νοσοκομείο για τη νοσηλεία σχεδόν 10.000 ασθενών. Μάλιστα, οι πολιτικές της για την πανδημία συγκρούστηκαν με αυτές της εθνικής κυβέρνησης.
Όταν έγιναν διαθέσιμα τα εμβόλια, η Pardo και η ομάδα της ανέπτυξαν ένα υπολογιστικό μοντέλο για την καθοδήγηση της διανομής, βάσει των διαθέσιμων δόσεων, των ψυγείων και των κέντρων εμβολιασμού. Αρκετοί ερευνητές επαίνεσαν τη Pardo για την αντιμετώπισης της πανδημίας, ενώ άλλοι είπαν ότι έκανε λάθη.
Για παράδειγμα, αγόρασε και διένειμε το αντιπαρασιτικό ιβερμεκτίνη παρόλο που δεν είχε εγκριθεί για τη θεραπεία του κορωνοιού.
Μια πρόσφατη έκθεση, που εκπονήθηκε από μια ανεξάρτητη ομάδα ερευνητών που αξιολόγησε τη διαχείριση της πανδημίας στο Μεξικό, διαπίστωσε επίσης ότι η πόλη είχε έναν από τους υψηλότερους αριθμούς θανάτων. Τον Ιούνιο του 2023, η Sheinbaum Pardo παραιτήθηκε από δήμαρχος.
Τον Σεπτέμβριο κέρδισε την υποψηφιότητα της Morena για πρόεδρος και από τότε προωθεί ένα σχέδιο «μετασχηματισμού» της διακυβέρνησης 381 σελίδων, δίνοντας έμφαση σε θέματα όπως η ενίσχυση των κοινωνικών προγραμμάτων για τον τερματισμό της ανισότητας, η επέκταση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και η καταπολέμηση του εγκλήματος.
Ωστόσο, μόνο 3 σελίδες του σχεδίου αγγίζουν ζητήματα που σχετίζονται με την επιστήμη.
Το μεγάλο ερωτηματικό
Για πολλούς ερευνητές, το μεγάλο ερώτημα είναι εάν εκλεγεί, η Sheinbaum Pardo θα συνεχίσει, θα αναθεωρήσει ή θα αντιστρέψει τις μη δημοφιλείς πολιτικές του μέντορά της που σχετίζονται με την επιστήμη;
Ένα «καυτό» θέμα είναι η χρηματοδότηση. Στο όνομα του ελέγχου του πληθωρισμού και της μείωσης των δαπανών, ο López Obrador υιοθέτησε επανειλημμένα αυστηρούς προϋπολογισμούς. Ο κύριος οργανισμός χρηματοδότησης της επιστήμης του Μεξικού, το Conahcyt παρέχει τώρα λιγότερα σε πραγματικούς όρους από ό,τι όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του, αν και πρόσφατα πρότεινε μια μικρή αύξηση.
Ο López Obrador κατάργησε επίσης δεκάδες κονδύλια για την επιστήμη, απειλώντας έργα όπως το Large Millimeter Telescope Alfonso, τη ναυαρχίδα της αστρονομικής εγκατάστασης του Μεξικού. Το Conahcyt, είδε τις δαπάνες του να συρρικνώνονται υπό τον σημερινόπρόεδρο, αφού αυξήθηκε υπό τους δύο προηγούμενους προέδρους.
Η Sheinbaum Pardo είπε στο Science ότι γνωρίζει την «αλλαγή» στις επιστημονικές πολιτικές του Μεξικού υπό τον μέντορά της, αλλά παραμένει ασαφής για συγκεκριμένα ζητήματα. Για τη χρηματοδότηση, για παράδειγμα, λέει:
«Πιστεύω ότι η βασική επιστήμη πρέπει να υποστηριχθεί, αλλά πρέπει να συνδεθεί με την ανάπτυξη πολιτικών και με τα μεγάλα ζητήματα που μας απασχολούν σήμερα σε εθνικό επίπεδο», όπως η μείωση της φτώχειας. Για το σκοπό αυτό, έχει δηλώσει ότι θέλει να ενισχύσει τις υποτροφίες φοιτητών, να επεκτείνει τα πανεπιστήμια που δημιούργησε ως δήμαρχος και να ενθαρρύνει συνεργασίες με ξένες επιχειρήσεις για να ενισχύσει τις ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα, με μακροπρόθεσμο στόχο την αναμόρφωση της οικονομίας του Μεξικού.
Όσον αφορά τον επιστημονικό νόμο, η εκστρατεία της έχει στείλει ανάμεικτα μηνύματα. Υπάρχουν επίσης αντικρουόμενα ρεύματα στις υποσχέσεις της για ενίσχυση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα επεκτείνει τα υπάρχοντα μέτρα λιτότητας σε δημόσια πανεπιστήμια.
Σε άλλους τομείς, οι πολιτικές της Pardo αποκλίνουν σαφώς από αυτές της σημερινής κυβέρνησης, όπως π.χ. σχεδιάζει να ενισχύσει τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Η υποψήφια λέει επίσης ότι θα συγκεντρώσει επιστήμονες για να αναπτύξουν πρακτικές λύσεις σε περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως η συνεχιζόμενη κρίση παροχής νερού στο Μεξικό.
Δεν είναι ξεκάθαρο αν το όραμα της μηχανικού πείσει τους επιστήμονες που δυσπιστούν να την ψηφίσουν τον επόμενο μήνα.
Ο Carlos Bravo Regidor, ένας ανεξάρτητος πολιτικός αναλυτής, προειδοποιεί ότι ακόμη και αν κερδίσει η Pardo, όπως αναμένεται, «η αλήθεια είναι ότι η επιστημονική πολιτική δεν πρόκειται να είναι μία από τις προτεραιότητές της», δεδομένης της πολυπληθούς πολιτικής της ατζέντας.
