Με αιχμή δύο προτάσεις για τη διαχείριση του μεταναστευτικού προσέρχεται η Ελλάδα στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ: Στο επίκεντρο βρίσκονται ο έκτακτος μηχανισμός για τη διαχείριση μεταναστευτικών κρίσεων αλλά και η επιτάχυνση των επιστροφών μέσω των λεγόμενων Return Hubs σε τρίτες χώρες.
Πρώτος στο τραπέζι αναμένεται να τεθεί ο ευρωπαϊκός μηχανισμός έκτακτης διαχείρισης της μετανάστευσης, πρωτοβουλία που παρουσίασε αρχικά ο πρωθυπουργός και την οποία ο Θάνος Πλεύρης θα αναπτύξει πλήρως ενώπιον των Ευρωπαίων ομολόγων του.
Η ελληνική πρόταση αφορά περιπτώσεις εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Αθήνα ζητά ένα ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις περιπτώσεις μαζικών και αιφνίδιων ροών, με ενισχυμένη επιτήρηση και δυνατότητα λήψης έκτακτων μέτρων. Η Ελλάδα αναμένεται να παρουσιάσει αναλυτικά την πρότασή της στο Συμβούλιο, με το θέμα να περιλαμβάνεται επισήμως στην ατζέντα υπό την ενότητα για την ενημέρωση των κρατών-μελών σχετικά με έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό αντιμετώπισης της εργαλειοποίησης και των υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο Θάνος Πλεύρης έχει ήδη περιγράψει τον μηχανισμό ως μια προσπάθεια να υπάρξει ευρωπαϊκή απάντηση σε συνθήκες κρίσης, υποστηρίζοντας ότι σε τέτοιες περιπτώσεις δεν μπορούν να εφαρμόζονται αποκλειστικά τα συνήθη εργαλεία διαχείρισης.
Στην ελληνική πρόταση περιλαμβάνεται, σύμφωνα με τον υπουργό, και η δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας ασύλου σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης και μαζικών ροών, με την Αθήνα να ζητά ένα σαφές ευρωπαϊκό πλαίσιο για το πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούν να ενεργοποιούνται έκτακτα μέτρα. «Σε στιγμές κρίσης θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα εκτός του συνηθισμένου πλαισίου», έχει τονίσει ο Πλεύρης, περιγράφοντας την ελληνική θέση.
Η αμφιλεγόμενη πρόταση των Retrun Hubs στην Αφρική
Το δεύτερο μεγάλο θέμα που φέρνει η Ελλάδα στο Συμβούλιο είναι οι επιστροφές και η δημιουργία Return Hubs σε τρίτες χώρες. Η Αθήνα, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, συμμετέχει στο λεγόμενο Core Group, που επιχειρεί να περάσει από τις πολιτικές διακηρύξεις σε ένα συγκεκριμένο μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες.
Στην πρόσφατη συνάντηση των πέντε υπουργών στην Κοπεγχάγη, συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές του πλαισίου για τη συνεργασία με τρίτη χώρα, ενώ έχουν ήδη ξεκινήσει οι τεχνικές επαφές και οι διαβουλεύσεις. Το μοντέλο προβλέπει τη δυνατότητα επιστροφής σε ασφαλή τρίτη χώρα προσώπων των οποίων το αίτημα διεθνούς προστασίας έχει απορριφθεί, υπό τις προϋποθέσεις που θα προβλέπει το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου έχει ξεκαθαρίσει ότι ο όρος «Return Hub» δεν παραπέμπει κατ’ ανάγκη σε ένα κλειστό κέντρο κράτησης. «Δεν μιλάμε για κέντρα με την έννοια ότι κάποιος του οποίου η αίτηση ασύλου απορρίπτεται στέλνεται σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα», έχει δηλώσει ο Θάνος Πλεύρης, εξηγώντας ότι ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο για την πραγματοποίηση επιστροφών είτε στη χώρα καταγωγής είτε σε τρίτη χώρα εκτός ΕΕ.
Η ελληνική πλευρά έχει θέσει ως πολιτικό στόχο να λειτουργήσει ο πρώτος τέτοιος κόμβος στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Κρίσιμο στοιχείο των επόμενων κινήσεων είναι και η εμπλοκή διεθνών οργανισμών. Στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών αναμένεται συνάντηση του Core Group με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, με αντικείμενο τη διαμόρφωση των διαδικασιών παρακολούθησης και των εγγυήσεων που θα πρέπει να συνοδεύουν οποιαδήποτε συμφωνία με τρίτη χώρα.
Η ελληνική πλευρά έχει υπογραμμίσει ότι η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς θα αξιοποιηθεί για την τεχνογνωσία και την παρουσία τους στο πεδίο, χωρίς όμως να μεταβιβάζεται η ευθύνη από τα κράτη που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.
«Προφανώς, δεν πρόκειται να μεταθέσουμε αυτή την ευθύνη αλλού. Θέλουμε να αξιοποιήσουμε την τεχνογνωσία και την παρουσία διεθνών οργανισμών, αλλά η ευθύνη βαρύνει από κοινού τις πέντε χώρες», έχει δηλώσει ο υπουργός.
Το ζητούμενο πλέον είναι να περάσει το σχέδιο στο επόμενο στάδιο: από τον πολιτικό σχεδιασμό στις συγκεκριμένες συμφωνίες, με καθορισμένες νομικές προϋποθέσεις, χρονοδιαγράμματα και μηχανισμούς εποπτείας.
