Κριτική στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας για τον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκε και λειτουργεί το σύστημα δημόσιου ελέγχου ασκεί ο Τομέας Δημόσιας Διοίκησης της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.), θέτοντας στο επίκεντρο την κατάργηση των ειδικών ελεγκτικών μηχανισμών και τη δημιουργία της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
Σύμφωνα με την ΕΛ.Α.Σ., η αλλαγή που πραγματοποιήθηκε το 2019 παρουσιάστηκε ως μεταρρύθμιση με στόχο τον εκσυγχρονισμό και τον καλύτερο συντονισμό των ελεγκτικών μηχανισμών του Δημοσίου. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει, στην πράξη οδήγησε σε ένα υπερσυγκεντρωτικό μοντέλο διοίκησης, το οποίο αποδυνάμωσε την εξειδικευμένη ελεγκτική τεχνογνωσία και περιόρισε την αποτελεσματικότητα του δημόσιου ελέγχου.
Από τους ειδικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας
Κεντρικό σημείο της παρέμβασης αποτελεί η απόφαση της κυβέρνησης της ΝΔ, από την πρώτη περίοδο της διακυβέρνησής της, να καταργήσει και να συγχωνεύσει υφιστάμενους ειδικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς και να τους εντάξει σε ένα ενιαίο σχήμα, την Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Η ΕΛ.Α.Σ. υποστηρίζει ότι η οριζόντια αυτή ενοποίηση δεν συνοδεύτηκε από τον αναγκαίο επιχειρησιακό σχεδιασμό. Κατά την ίδια, η προσπάθεια συγκέντρωσης διαφορετικών ελεγκτικών αρμοδιοτήτων σε έναν ενιαίο μηχανισμό είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί σημαντικό μέρος της εξειδικευμένης γνώσης που υπήρχε στους επιμέρους ελεγκτικούς φορείς.
«Αποδυναμώθηκε ο δημόσιος έλεγχος»
Όπως σημειώνεται από πλευράς ΕΛ.ΑΣ «Η πρώτη κίνηση της κυβέρνησης της ΝΔ το 2019 ήταν η κατάργηση των ειδικών ελεγκτικών μηχανισμών. Στη θέση τους ίδρυσε την Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) βαφτίζοντάς την «Ανεξάρτητη Αρχή». Η πραγματικότητα όμως αποκαλύπτει την αλήθεια: το περίφημο «Επιτελικό Κράτος» αποδείχθηκε ένας συγκεντρωτικός μηχανισμός και ένα θεσμικό κέλυφος σχεδιασμένο όχι για τη βελτίωση της διοίκησης, αλλά για τον έλεγχο και την κατεύθυνση της ροής του χρήματος σε συγκεκριμένους αποδέκτες. Η οριζόντια ενοποίηση των ελεγκτικών μηχανισμών στην ΕΑΔ έγινε πρόχειρα, χωρίς επιχειρησιακό σχεδιασμό. Αφαίρεσε την τεχνογνωσία από τους τομεακούς ελέγχους και διέλυσε την ελεγκτική ετοιμότητα. Ο δημόσιος έλεγχος έχει στην πράξη αποσυρθεί ακόμη και από κρίσιμες λειτουργίες που αφορούν τη δημόσια υγεία και την ασφάλεια των πολιτών. Την ίδια στιγμή, αποκλείστηκε κάθε πιθανότητα ανεπιθύμητου ελέγχου στις απευθείας αναθέσεις δισεκατομμυρίων ευρώ και τις δημόσιες συμβάσεις «πίσω από κλειστές πόρτες». Γι' αυτό και σχεδόν καμία από τις μεγάλες υποθέσεις διαφθοράς δεν αποκαλύφθηκε από την ΕΑΔ, ενώ η κρατική εποπτεία εγκλωβίστηκε στη γραφειοκρατία και τη δραματική υποστελέχωση.».
Για την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.) δεν αρκούν αποσπασματικές διορθώσεις. Τονίζεται ότι «οι ελεγκτικοί μηχανισμοί πρέπει να οικοδομηθούν από την αρχή με εντελώς διαφορετικό μοντέλο οργάνωσης και λειτουργίας. Απαιτείται η εισαγωγή σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων διασταύρωσης, αντικειμενικών δεικτών αξιολόγησης και υποχρεωτικής λογοδοσίας, βάζοντας οριστικό τέλος στις αδιαφανείς διαδικασίες. Παράλληλα, είναι απαραίτητη η ουσιαστική αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού, με αποκατάσταση του ρόλου, της επιστημονικής επάρκειας και της ανεξαρτησίας του Επιθεωρητή απέναντι σε πολιτικές και οικονομικές πιέσεις. Το νέο αυτό πλαίσιο πρέπει να μεταβεί από την εκ των υστέρων καταστολή, σε ένα σύστημα που προβλέπει, ανιχνεύει και προλαμβάνει τη διαφθορά.»
Και καταλήγοντας επισημαίνεται ότι «η καταπολέμηση της διαφθοράς και της κακοδιοίκησης δεν είναι μόνο αξιακό ζήτημα. Αφορά στην ίδια τη ζωή και την ασφάλεια των πολιτών, αλλά έχει και ισχυρό οικονομικό αποτύπωμα: κάθε ευρώ που χάνεται στις μαύρες τρύπες της διαφθοράς, αφαιρείται από το κοινωνικό κράτος, από το δημόσιο νοσοκομείο, το δημόσιο σχολείο, την ασφάλεια του πολίτη. Και προφανώς, η διαφθορά δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί από την ΝΔ που τη μετέτρεψε σε μοντέλο διακυβέρνησης. Η ΕΛ.Α.Σ. καταθέτει άμεσα στον δημόσιο διάλογο μια ολοκληρωμένη πρόταση για τη ριζική επανίδρυση των ελεγκτικών μηχανισμών της Πολιτείας.»
