Στην ιστορία μας διαδραματίζονται πολλά αντιφατικά και παράδοξα γεγονότα. Ταυτοχρόνως αναδύονται, τηρουμένων αναλογιών, και πολλές επαναλήψεις, με τη μια ή άλλη μορφή, σε διαφορετικές εποχές και καταστάσεις. Ανάμεσά τους και η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936, που συνδυάζει τόσο τ΄ αντιφατικά, όσο και τα ανάλογα:
- Πανομοιότυπος σχεδόν ο προσχηματικός τρόπος επιβολής του καθεστώτος Μεταξά με τη χούντα Παπαδόπουλου το 1967. Κοινό το πρόσχημα για τον «κομμουνιστικό κίνδυνο» , τη χρεοκοπία του πολιτικού-κομματικού συστήματος, μαζί και του κοινοβουλευτισμού.
-Ελέω βασιλιά και με «πράσινο φως» από τις δυο «προστάτιδες δυνάμεις» (Βρετανία και ΗΠΑ) η 4η Αυγούστου και η 21η Απριλίου.
-Αλλοπρόσαλλη αρχικά σύμπλευση μεταξύ ενός αγγλόδουλου βασιλιά- τεκμηριωμένο από όλα τ΄ αρχεία- με ένα γερμανόφιλο στρατιωτικό, καθώς πρόβαλλε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και Αγγλία-Γερμανία θα βρίσκονταν σε διαπάλη ζωής και θανάτου. Η «πατρίδα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας» (Μ. Βρετανία) συναινούσε και συνεργαζόταν στην επιβολή χιτλερικού τύπου καθεστώτος στην «πατρίδα» της δημοκρατίας» (Ελλάδα)…
-Το καθεστώς δεν ήταν ούτε χιτλερικό, ούτε μουσολινικό , ούτε κλασικό φασιστικό. Βασιλομεταξική δικτατορία ή μοναρχοφασιστικό χαρακτηρίστηκε τότε για τις ιδιοτυπίες του.
- Η χούντα του 1967 πέρασε στην ιστορία, εκτός των άλλων, ως προδοσία (Κύπρος) και την ανικανότητα ν΄ ανταποκριθεί στρατιωτικά στην υπεράσπιση του ελλαδικού χώρου. Το καθεστώς του 1936 στις «ένδοξες σελίδες» με το ΟΧΙ του 1940 .
- Η μια δικτατορία κατέρρευσε με πάταγο το 1974, η άλλη ακυρώθηκε την 28η Οκτωβρίου, όταν ο Μεταξάς «δεν μπόρεσε να καταλάβει ότι η ημέρα εκείνη δεν επικύρωνε αλλά καταργούσε την 4η Αυγούστου» (Γ. Σεφέρης)
Ο κατάλογος θα μπορούσε να συνεχιστεί, αλλά εδώ θα κλείσει με μια παγκόσμια πρωτοτυπία – πρώτη ύλη για κάθε είδους μυθοπλασίες.
Ο αποδοκιμασμένος σ΄ όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις του μεσοπολέμου Μεταξάς, είχε να βαδίσει, ως την επιβολή της δικτατορίας, έναν αδιάβατο δρόμο. Εμπόδιο στέκονταν μεγάλοι και μικρότεροι πολιτικοί ηγέτες της εποχής που επιμένανε στον κοινοβουλευτισμό. Κατά μια ανεπανάληπτη συγκυρία , όμως, μετατράπηκε σ΄ ελάχιστο χρονικό διάστημα …λωρίδα ταχείας κυκλοφορίας. Τέσσερις πρώην πρωθυπουργοί πέθαναν ο ένας μετά τον άλλο, μέσα στους τέσσερις πρώτους μήνες του 1936 και πριν την ανακήρυξη της δικτατορίας (Κονδύλης, Βενιζέλος , Δεμερτζής , Τσαλδάρης) ! Άλλοι δυο λίγο αργότερα (Μιχαλόπουλος , Παπαναστασίου)…
Ο αυταρχισμός στη …μόδα
Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου πριν από 88 χρόνια είχε ουσιαστικά προαναγγελθεί. Προετοιμαζόταν ιδεολογικά και πολιτικά καιρό, λόγω της χρεοκοπίας του κυρίαρχου πολιτικού συστήματος του μεσοπολέμου. Η αστική τάξη και τα κόμματα, που την εκφράζανε, αδυνατούσαν να επιλύσουν τις διαφορές τους, αλλά πολύ περισσότερο ν΄ αντιμετωπίσουν τα κρίσιμα προβλήματα του λαού και του τόπου.
Οργανωτικά, η προετοιμασία της μπήκε στην τελική ευθεία από τη στιγμή που ο Μεταξάς χρίστηκε πραξικοπηματικά από το βασιλιά Γεώργιο Β υπουργός Στρατιωτικών, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και πρωθυπουργός (Μάρτιος-Απρίλιος 1936).
Αν και υπήρχαν οπαδοί του κοινοβουλευτισμού, πολλοί συμφωνούσαν με την επιβολή ανώμαλου καθεστώτος, όπως τότε στα περισσότερα κράτη της Ευρώπης. Το πρόσχημα δεν ήταν δύσκολο να βρεθεί: ο κομμουνιστικός κίνδυνος, ενόψει μάλιστα και της πανεργατικής –πανελλαδικής απεργίας της 5ης Αυγούστου ! Κι αν ακόμη ουδέποτε είχε εμφανιστεί το φάντασμα του κομμουνισμού, θα εφευρίσκονταν κάποιο άλλο – το ομολογεί ρητά αυτό ο ίδιος ο Μεταξάς…
Έτσι, μέσα στον καυτό Αύγουστο του 1936 βρέθηκαν όλοι, μαζί με το λαό, αιχμάλωτοι ή σιδηροδέσμιοι από τον θαυμαστή του Χίτλερ, του Μουσουλίνι και του Σαλαζάρ.
Συνονθύλευμα εθνικοφροσύνης
Δυο ώρες πριν ο «αγέλαστος» βασιλιάς υπογράψει τα δυο διατάγματα για τη διάλυση της Βουλής και την αναστολή του Συντάγματος, γύρω στις 10 το βράδυ εκείνης της Τρίτης 4 Αυγούστου, ο Μεταξάς είχε καλέσει τους υπουργούς σ΄ «έκτακτη σύσκεψη». Δεν είχε πάρει κάποιο εμφανές στρατιωτικό ή έκτακτο μέτρο, αλλά όποιος περνούσε την πόρτα της αίθουσας δεν μπορούσε και να βγει! . Συμφώνησαν όλοι με τις δυο εισηγήσεις του, εκτός από δυο-τρεις.
Τα διατάγματα αμέσως δημοσιεύονταν στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ενώ άρχιζαν οι μαζικές συλλήψεις δημοκρατών πολιτών και αντιφασιστών πολιτικών, που θα μπορούσαν ν΄ αντιδράσουν…
Το ξημέρωμα λίγα πράγματα δείχνουν ότι έχει επιβληθεί δικτατορία. Μ΄ εξαίρεση την απαγόρευση της κυκλοφορίας των εφημερίδων και τις μαζικές συλλήψεις κομμουνιστών – τις πρώτες μέρες πιάστηκαν 700 και συνολικά από τη δικτατορία επισήμως πάνω από 50000.
Για τη μέρα εκείνη δεν υπάρχει «ζωντανή» καταγραφή στο ημερολόγιο Μεταξά. Υπάρχει ,όμως, ένα μπλε επιστολόχαρτο του ξενοδοχείου «Πεντελικόν» στην Κηφισιά. Πάνω σ΄ αυτό κατάστρωσε το σχέδιο της εισήγησής του προς το βασιλιά για την κήρυξη δικτατορίας.
Γράφει εκεί: «Η κατάστασις αύτη προέρχεται κατά πρώτον λόγον εκ της οσημέραι (καθημερινής) επιτεινομένης κομουνιστικής προπαγάνδας… Κατά δεύτερον λόγον, αλλά ουχί ευθηνότερον εκ των αθεραπεύτων ερίδων των κομμάτων…»
Προφανώς μετά από κάποια σκέψη διέγραψε το δεύτερο και κράτησε μόνο την επίκληση του κομμουνιστικού κινδύνου.
Αν και αργότερα θα επανέλθει και το δεύτερο, περιγράφοντας την κατάσταση με λίγο διαφορετικές αποχρώσεις.
Η δημαγωγία του «πρώτου κυβερνήτη, εργάτη, αγρότη κοκ» συγκροτούνταν από ένα συνονθύλευμα φασιστικών- ολοκληρωτικών στοιχείων, ακατάσχετης υποκριτικής ηθικολογίας και πομπώδους εθνικισμού- προγονοπληξίας. Μερικά απ’ αυτά προς δόξα του ανορθολογισμού επιβιώνουν ως σήμερα από τη σύγχρονη και θαυμάστριά του ακροδεξιά . Αλλά και σταθερές παραμέτρους όπως ο αντικοινοβουλευτισμός, ο αντικομουνισμός και διαχρονικά εργαλεία, όπως οι μαζικές φυλακίσεις, οι εξορίες, τα βασανιστήρια, η λογοκρισία, το κάψιμο βιβλίων…
Στήριξη εντός και εκτός
Οι ρόλοι μεταξύ βασιλιά και δικτάτορα, ήταν σαφώς μοιρασμένοι και τα συμφέροντα υπεράνω όλων. Την εξωτερική πολιτική και το στρατό ελέγχουν οι Άγγλοι με το Γεώργιο. Την εσωτερική «τάξη και ασφάλεια» ο Μεταξάς κι όλος ο φασιστικός εσμός, που αναπτύσσεται στο ολοκληρωτικό ευρωπαϊκό θερμοκήπιο του μεσοπολέμου – ο κανόνας στην Ευρώπη είναι τα φασιστικά ή ολοκληρωτικά καθεστώτα.
Το πολιτικο-στρατιωτικό και επιχειρηματικό κατεστημένο είναι απολύτως μέχρι συγκρατημένα ικανοποιημένο. Ο βασιλιάς για το θεσμό του και την κυβερνητική σταθερότητα, ο Μεταξάς για την εξουσία, οι Άγγλοι για την αδιαμφισβήτητη προστασία επί της Ελλάδας. Το ίδιο οι Έλληνες μεγαλοκεφαλαιούχοι για την καταστολή του διεκδικητικού κινήματος των εργαζομένων, που απειλεί την κοινωνική τάξη και φυσικά τα υπέρογκα κέρδη τους…
Ο καταμερισμός εξουσιών ήταν απολύτως επιτυχημένος στο Νέον Κράτος του Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού ( πρώτος ήταν ο αρχαίος, αν εξαιρέσουμε τη δημοκρατική Αθήνα και υπολογίσουμε μόνο την ολιγαρχική Σπάρτη, δεύτερος ο βυζαντινός, αν τον δούμε ως θεοκρατικό καθεστώς, τρίτος …ο μεταξικός!). Μακροημέρευσε, με τη στήριξη του μεσοπολεμικού εξουσιαστικού κατεστημένου, του βρετανικού παράγοντα και το φόβο του λαού για τις διώξεις. Ένα αντιδικτατορικό μέτωπο άργησε να συγκροτηθεί και η κορυφαία πράξη λαϊκής αντίστασης στη δικτατορία, με την εξέγερση των Χανίων το 1938, δεν ευοδώθηκε. Έπρεπε να φτάσει η 28η Οκτωβρίου του 1940, τότε που ήρθαν τα πάνω κάτω…
Αλλά τα πεπραγμένα της δικτατορίας του 1936 ως τότε, όπως και τα ακροδεξιά παραμύθια , που συνοδεύουν μέχρι σήμερα τους ιδεολογικούς προγόνους της χούντας του 1967, είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία.
(ΑΥΡΙΟ: Η ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΞΑ ΜΕ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΗ ΝΕΟΛΑΙΑ- ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ 1936)
