Θεσμικές αλλαγές στα Πανεπιστήμια: Τι διεκδικούν οι Πρυτάνεις ενόψει της 113ης Συνόδου

Τις προτάσεις τους για την αντιμετώπιση θεσμικών και λειτουργικών ζητημάτων των πανεπιστημίων διαμόρφωσαν οι Πρυτάνεις και οι Αντιπρυτάνεις των δημόσιων ΑΕΙ, στο πλαίσιο της 2ης Προπαρασκευαστικής Συνεδρίας (Προσυνόδου) της 113ης Συνόδου Πρυτάνεων, η οποία πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου στο ΕΚΠΑ.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, υπό την προεδρία του Πρύτανη του ΕΚΠΑ, Καθηγητή Γεράσιμου Σιάσου, και με τη συμμετοχή του Πρύτανη του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, Καθηγητή Σταμάτη Αγγελόπουλου, συζητήθηκαν ζητήματα που αφορούν την εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας, τις διοικητικές δυσλειτουργίες που αντιμετωπίζουν τα ΑΕΙ, καθώς και την ανάγκη θεσμικής αναβάθμισης της Συνόδου Πρυτάνεων.

Από τη συζήτηση προέκυψαν 25 προτάσεις προς την 113η Σύνοδο Πρυτάνεων, η οποία θα πραγματοποιηθεί τον προσεχή Φεβρουάριο, με στόχο τη διαμόρφωση ενός αποτελεσματικότερου πλαισίου διοίκησης και λειτουργίας των Πανεπιστημίων.

Οι βασικές διεκδικήσεις των Πρυτάνεων

Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η επαναφορά της βαθμίδας του Λέκτορα, η επαναφορά του θεσμού του Ακαδημαϊκού Υποτρόφου και η επανασύσταση του Πρυτανικού Συμβουλίου. Έμφαση δίνεται στην ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, με πρόταση για καθιέρωση κανόνα προσλήψεων 1:1, ώστε κάθε αποχώρηση προσωπικού στις κατηγορίες ΕΕΠ, ΕΔΙΠ, ΕΤΕΠ και διοικητικών υπαλλήλων να συνοδεύεται από αντίστοιχη πρόσληψη.

Σημαντικές παρεμβάσεις προτείνονται και στο πλαίσιο εκλογής και εξέλιξης των μελών ΔΕΠ. Ειδικότερα, ζητούνται αλλαγές στη συγκρότηση των εκλεκτορικών σωμάτων, ταχύτερη επικαιροποίηση των μητρώων γνωστικών αντικειμένων, μείωση του απαιτούμενου χρόνου απόκτησης διδακτορικού για την εκλογή νέων μελών ΔΕΠ, καθώς και απλούστευση επιμέρους διαδικασιών.

Στο πεδίο της διοίκησης, οι Πρυτάνεις θέτουν ζητήματα ανανέωσης των θητειών των Κοσμητόρων και των Διευθυντών Τομέων, διεύρυνσης της δυνατότητας απαλλαγής από διδακτικά καθήκοντα για όσους ασκούν διοικητικά καθήκοντα, αλλά και μεγαλύτερης ευελιξίας στη διαχείριση των διαθέσιμων πιστώσεων και των οργανικών θέσεων.

Παράλληλα, προτείνονται ρυθμίσεις για την αναγνώριση προϋπηρεσίας, την προστασία της μητρότητας, την κινητικότητα των υπαλλήλων, την ψηφιακή διεκπεραίωση διοικητικών διαδικασιών και τη δυνατότητα αξιοποίησης διαφορετικών κατηγοριών προσωπικού σε θέσεις ευθύνης.

Η θεσμοθέτηση της Συνόδου Πρυτάνεων

Ξεχωριστή θέση στις προτάσεις καταλαμβάνει η θεσμοθέτηση της Συνόδου Πρυτάνεων ως κοινού, ανεξάρτητου και συμβουλευτικού οργάνου εκπροσώπησης των δημόσιων Πανεπιστημίων, χωρίς αυτοτελή νομική προσωπικότητα. Η πρόταση προβλέπει, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση του Υπουργού Παιδείας να ζητά τη γνώμη της Συνόδου εντός 15 ημερών για νομοσχέδια και κριτήρια χρηματοδότησης των ΑΕΙ. Οι αποφάσεις της θα έχουν κατευθυντήριο χαρακτήρα και δεν θα περιορίζουν το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων. Προβλέπεται επίσης ετήσιο εναλλασσόμενο Προεδρείο, τουλάχιστον δύο τακτικές συνεδριάσεις ετησίως, δυνατότητα συγκρότησης θεματικών επιτροπών, καθώς και μόνιμη έδρα και Γραμματεία στο ΕΚΠΑ.

Οι ενστάσεις για τον Ν. 5331/2026 και το σχέδιο νόμου για την ΑΣΠΑΙΤΕ

Στη συνεδρίαση εξετάστηκαν ακόμη οι επιπτώσεις του Ν. 5331/2026, ο οποίος αναμορφώνει τη βαθμολογική διάρθρωση, το σύστημα προαγωγών και τη διαδικασία επιλογής προϊσταμένων στον δημόσιο τομέα. Η Σύνοδος εξέφρασε τον έντονο προβληματισμό της για την υποχρέωση γραπτής εξέτασης διοικητικών υπαλλήλων που ήδη υπηρετούν σε θέσεις ευθύνης στα Πανεπιστήμια. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται εξαιρέσεις από τη γραπτή εξέταση για συγκεκριμένες κατηγορίες υπαλλήλων με αποδεδειγμένη προηγούμενη υπηρεσία σε θέσεις ευθύνης. Επιπλέον, συζητήθηκε το σχέδιο νόμου για την ένταξη της Ανώτατης Σχολής Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης στο ΕΚΠΑ, με το Προεδρείο να προτείνει την απόσυρση του άρθρου 85.

Οι 25 προτάσεις

Οι προτάσεις που θα τεθούν προς συζήτηση στην 113η Σύνοδο Πρυτάνεων αφορούν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, από την ακαδημαϊκή εξέλιξη και τη στελέχωση των Πανεπιστημίων μέχρι τη διοικητική οργάνωση και τη θεσμική εκπροσώπησή τους. Ακολουθεί το σύνολο των 25 προτάσεων, όπως διαμορφώθηκαν κατά τη 2η Προπαρασκευαστική Συνεδρία, με στόχο να αποτελέσουν τη βάση των διεκδικήσεων και των παρεμβάσεων της Συνόδου Πρυτάνεων τον Φεβρουάριο του 2027.

• Επαναφορά της βαθμίδας του Λέκτορα (υπάρχει απόφαση προηγούμενης Συνόδου)
• Αναπλήρωση Θέσεων Ε.Ε.Π., Ε.ΔΙ.Π., Ε.Τ.Ε.Π. και διοικητικού προσωπικού (Κανόνας 1:1): Θεσμοθέτηση προγραμματισμού προσλήψεων στο Ν.4957/2022 (Νέο Άρθρο 138Β), που διασφαλίζει τουλάχιστον μία πρόσληψη για κάθε μία αποχώρηση στις κατηγορίες Ε.Ε.Π., Ε.ΔΙ.Π., Ε.Τ.Ε.Π. και διοικητικού προσωπικού (υπάρχει απόφαση προηγούμενης Συνόδου).
• Επαναφορά του θεσμού του Ακαδημαϊκού Υποτρόφου (υπάρχει απόφαση προηγούμενης Συνόδου)
• Επανασύσταση του Πρυτανικού Συμβουλίου (Υπάρχει απόφαση προηγούμενης Συνόδου).
• Δυνατότητα επανεκλογής έως 3 φορές συνολικά στο αξίωμα του Κοσμήτορα Σχολής
• Τριετής θητεία (αντί 2 ετών) των Διευθυντών Τομέα, με δυνατότητα επανεκλογής έως 4 φορές συνολικά, με στόχο την εναρμόνιση με τη 3ετή θητεία των Προέδρων/Αντιπροέδρων.
• Αλλαγή τρόπου συγκρότησης και σύνθεσης εκλεκτορικών σωμάτων: Επαναφορά των 15μελών (5-5-5) [5 μέλη από τον Τομέα, εφόσον υπάρχει, 5 μέλη από το Τμήμα και 5 μέλη από άλλο Α.Ε.Ι] ή 9μελών (3-3-3) [3 μέλη από τον Τομέα, εφόσον υπάρχει, 3 μέλη από το Τμήμα και 3 μέλη από άλλο Α.Ε.Ι] Εκλεκτορικών Σωμάτων με αρμοδιότητα της Συνέλευσης του Τμήματος/Μονοτμηματικής Σχολής.
• Σχετικά με την υφιστάμενη διαδικασία εκλογής μελών ΔΕΠ προτείνεται:

Α) Μείωση χρονικών περιορισμών από τη λήψη του Διδακτορικού Διπλώματος για την εκλογή νέων μελών Δ.Ε.Π. σε 3 έτη αντί για 5 ετη.

Β) Άρση Αποκλεισμού συμμετοχής του Επιβλέποντος Διδακτορικής Διατριβής σε Εκλεκτορικά: Να δοθεί η δυνατότητα συμμετοχής επιβλέποντος της διδακτορικής διατριβής υποψηφίου, στο οικείο εκλεκτορικό σώμα, μετά την πάροδο 5 ετών από τη λήψη του.

Γ) Συμμετοχή του Δ/ντη Εργαστηρίου ή Κλινικής στο εκλεκτορικό σώμα.

Δ) Ταχύτερη Επικαιροποίηση Μητρώων: Τα μητρώα γνωστικών αντικειμένων προτείνεται να επικαιροποιούνται κάθε 6 μήνες έως 1 έτος (αντί κάθε 3 έτη).

Ε) Αντιστοίχιση των διαφορετικών λεκτικών αποτυπώσεων του ίδιου γνωστικού αντικειμένου σε ένα κωδικό του Μητρώου Εκλεκτόρων (Εσωτερικών ή/και Εξωτερικών).

ΣΤ) Συγκρότηση Εκλεκτορικών Σωμάτων μετά τη λήξη της προθεσμίας υποψηφιοτήτων

Ζ) Επαναφορά της ρύθμισης για τη διδασκαλία σε Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών ως εναλλακτικό προσόν της επίβλεψης διδακτορικής διατριβής ή συμμετοχής ως μέλους τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής διδακτορικής διατριβής.

Η) Αναπλήρωση των μελών ΔΕΠ εκλεκτορικών σωμάτων με κώλυμμα συμμετοχής από τα αναπληρωματικά μέλη και όχι με ανασυγκρότηση όλου του εκλεκτορικού σώματος.

Θ) Ως ημερομηνία ολοκλήρωσης της διαδικασίας της εκλογής να λαμβάνεται η ημερομηνία διαβίβασης από Πρύτανη του σχετικού φακέλου στο Υπουργείο Παιδείας

• Επαναφορά μετατάξεων εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας/Δευτεροβάθμιας (κατόχων διδακτορικού) σε θέσεις ΕΔΙΠ και ΕΤΕΠ, καθώς και της άδειας για προσωπικούς λόγους για τα μέλη Δ.Ε.Π..
• Προστασία Μητρότητας: Ο χρόνος της άδειας μητρότητας και ανατροφής τέκνου προτείνεται να υπάρχει η δυνατότητα να υπολογίζεται πλέον ως πραγματικός χρόνος υπηρεσίας για τη βαθμολογική εξέλιξη και προαγωγή όλων των κατηγοριών προσωπικού (Δ.Ε.Π., Ε.ΔΙ.Π., Ε.Τ.Ε.Π., Ε.Ε.Π.)
• Επέκταση της δυνατότητας μερικής απαλλαγής από διδακτικά καθήκοντα για Κοσμήτορες και Προέδρους Τμημάτων, με σκοπό την απρόσκοπτη άσκηση των διοικητικών τους καθηκόντων.
• Ως προς τα προβλεπόμενα στο Ν. 5331/2026 και σε συνέχεια της παρέμβασης και της εξασφάλισης της πρότασης της Συνόδου Πρυτάνεων, ο Πρύτανης και το Συμβούλιο Διοίκησης καθίστανται αρμόδιοι για την επιλογή των προϊσταμένων Τμημάτων/Υπηρεσιών/Διευθύνσεων των Α.Ε.Ι.

Προτείνεται επίσης:

-Τροποποίηση του άρθρου 84Β του Υπαλληλικού Κώδικα για απευθείας εγγραφή στο Μητρώο (χωρίς γραπτή εξέταση) για δύο κατηγορίες υπαλλήλων με αποδεδειγμένη προϋπηρεσία σε θέση ευθύνης προ του ν.5331/2026:

-Κατηγορία Α΄ (Όριο Ηλικίας): Υπάλληλοι που κλείνουν τα 67 έτη εντός 3 ετών από την προκήρυξη, με ≥ 3 έτη ως προϊστάμενοι/Διευθυντές/Γενικοί Διευθυντές (μπορούν να αιτηθούν μόνο για θέσεις ίδιου ή κατώτερου επιπέδου).

-Κατηγορία Β΄ (Διορισμένοι μέσω Α.Σ.Ε.Π.): Μόνιμοι υπάλληλοι που διορίστηκαν μέσω Α.Σ.Ε.Π. και έχουν διατελέσει ≥ 2 έτη ως προϊστάμενοι.

Οι εξαιρούμενοι απαλλάσσονται μόνο από τη γραπτή εξέταση (υπόκεινται σε όλες τις άλλες διαδικασίες επιλογής). Η προϋπηρεσία προσμετράται μόνο έως τη δημοσίευση του .5331/2026.

• Καθορισμός στόχων του Υπουργείου Παιδείας για τη χορήγηση bonus αποδοτικότητας που να δύνανται να πετύχουν διοικητικοί υπάλληλοι των ΑΕΙ στο πλαίσιο των διοικητικών αρμοδιοτήτων τους
• Καθορισμός διαδικασίας ψηφιακής διεκπεραίωσης διοικητικών εγγράφων και διαδικασιών των Α.Ε.Ι.
• Αναγνώριση ως προϋπηρεσία, τα έτη παροχής υπηρεσιών στα ΕΠΙ και σε μεγάλους οργανισμούς (CERN).
• Δυνατότητα στα Α.Ε.Ι. να μετατρέπουν κενές οργανικές θέσεις Ε.ΤΕ.Π. σε Ε.ΔΙ.Π. και αντίστροφα.
• Δυνατότητα μόνιμοι Επίκουροι Καθηγητές να τοποθετούνται σε θέσεις ευθύνης (π.χ. Διευθυντές Εργαστηρίων).
• Δυνατότητα Εντεταλμένοι Διδασκαλίας να προσφέρουν εκπαιδευτικό έργο σε ΠΜΣ χωρίς δίδακτρα.
• Τα Α.Ε.Ι. να έχουν τη δυνατότητα έγκρισης ή μη της κινητικότητας των υπαλλήλων τους.
• Προσμέτρηση ως προϋπηρεσία, του χρόνου υπηρεσίας επιστημονικού προσωπικού αμοιβόμενου μέσω ΕΛΚΕ.
• Ελαστικότητα στη διαχείριση των πιστώσεων. Τα Πανεπιστήμια να καθορίζουν τις θέσεις Δ.Ε.Π., Ε.ΔΙ.Π, Ε.ΤΕ.Π., που θα προκηρύσσουν σε κάθε κατηγορία, ανάλογα με τις πιστώσεις που διατίθενται σε αυτά.
• Τα Προγράμματα Σπουδών να περιλαμβάνονται στα μηχανογραφικά δελτία.
• Δυνατότητα ΙΔΟΧ να τοποθετούνται σε θέσεις ευθύνης εφόσον υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη.
• Τα μέλη Ε.Ε.Π. να δύνανται να κατέχουν σε εξαιρετικές περιπτώσεις, ειδικά γνωστικά αντικείμενα πέραν του Μητρώου Γνωστικών Αντικειμένων των Τμημάτων/Σχολών.
• Θεσμοθέτηση της Συνόδου Πρυτάνεων ως συμβουλευτικό όργανο του Υπουργείου Παιδείας

Προτάσεις προς την 113η Σύνοδο Πρυτάνεων (Φεβρουάριος 2027):

• Θεσμικό Καθεστώς: Προτείνεται η σύσταση της Συνόδου ως κοινού, ανεξάρτητου και συμβουλευτικού οργάνου εκπροσώπησης των δημόσιων Α.Ε.Ι. χωρίς αυτόνομη νομική προσωπικότητα.
• Διαδικασία Διαβούλευσης: Θεσπίζεται η υποχρέωση του Υπουργού να ζητά την απλή γνώμη της Συνόδου εντός 15 ημερών για νομοσχέδια και κριτήρια χρηματοδότησης.
• Ισχύς Αποφάσεων: Ορίζεται ότι οι αποφάσεις της Συνόδου έχουν αποκλειστικά κατευθυντήριο χαρακτήρα και δεν δεσμεύουν το αυτοδιοίκητο των πανεπιστημίων.
• Διοίκηση & Προεδρείο: Καθιερώνεται η διοίκηση της Συνόδου από ετήσιο, εναλλασσόμενο Προεδρείο που εκλέγεται με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των Πρυτάνεων.
• Λειτουργία & Συνεδριάσεις: Προβλέπονται τουλάχιστον δύο τακτικές συνεδριάσεις ετησίως, με δυνατότητα τηλεδιασκέψεων και συγκρότησης ειδικών θεματικών επιτροπών χωρίς δικαίωμα ψήφου τρίτων.
• Έδρα & Γραμματεία: Ορίζεται ως μόνιμη έδρα της Συνόδου και της Γραμματείας της το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ).
• Οικονομικοί Πόροι: Θεσπίζεται η χρηματοδότηση του οργάνου από ετήσιες συνδρομές των Α.Ε.Ι. και προγράμματα, με οικονομική διαχείριση μέσω του ΕΛΚΕ του ΕΚΠΑ.
  Κανονισμός & Μεταβατικά: Προβλέπεται η ψήφιση νέου Κανονισμού Λειτουργίας με πλειοψηφία 2/3, με προσωρινή εφαρμογή του Κανονισμού του 2001 και παράταση του νυν Προεδρείου.
• Ως προς το σχέδιο Νόμου με τίτλο «Ένταξη της Ανώτατης Σχολής Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών – Σύσταση οργανικών θέσεων Κληρικών Ομογένειας – Εκκλησιαστική εκπαίδευση – Πρωτοβάθμια, Δευτεροβάθμια εκπαίδευση – Επαγγελματική εκπαίδευση – Ανώτατη εκπαίδευση – Αθλητικά σωματεία – Επαγγελματικός, εργασιακός αθλητισμός και άλλες διατάξεις» προτείνεται η απόσυρση του άρθρου 85.