Στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής επικαιρότητας βρίσκονται οι σχολικές εκδρομές, καθώς το νέο πλαίσιο για τις εκπαιδευτικές δράσεις εκτός σχολικής μονάδας προκαλεί ήδη συζητήσεις και προβληματισμούς στις σχολικές μονάδες. Η Πανελλήνια Επιστημονική Ένωση Διευθυντών/ντριών Σχολικών Μονάδων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ζητά από το Υπουργείο Παιδείας συγκεκριμένες αλλαγές στις διαδικασίες, με βασικό ζητούμενο να συνδυαστούν η ασφάλεια των μαθητών και η παιδαγωγική αξία των εκδρομών με ένα πιο λειτουργικό σύστημα για τα σχολεία.
Το νέο πλαίσιο τέθηκε σε εφαρμογή για το σχολικό έτος 2026-2027 και, σύμφωνα με το Υπουργείο Παιδείας, επιχειρεί να ενισχύσει τη βιωματική μάθηση, δίνοντας μεγαλύτερο χώρο σε εκπαιδευτικές εμπειρίες έξω από τη σχολική αίθουσα. Για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση προβλέπεται, μάλιστα, για πρώτη φορά ελάχιστος αριθμός έξι εκπαιδευτικών μετακινήσεων ανά τμήμα και ανά σχολικό έτος. Παράλληλα, θεσπίζονται αυξημένες απαιτήσεις και διαδικασίες για την ασφαλή πραγματοποίηση των μετακινήσεων.
Οι Διευθυντές των σχολείων δεν αμφισβητούν την ανάγκη για αυξημένη ασφάλεια στις μαθητικές μετακινήσεις. Εκείνο που θέτουν στο τραπέζι είναι ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζονται οι νέες διαδικασίες και, κυρίως, το κατά πόσο μια σχολική μονάδα μπορεί να ανταποκριθεί πρακτικά σε όλες τις απαιτήσεις που προβλέπονται. Στην επιστολή της προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας, η Ένωση κάνει λόγο για επαναλαμβανόμενες διοικητικές διαδικασίες και ζητά έναν σαφέστερο διαχωρισμό των ευθυνών ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς, τους παρόχους υπηρεσιών και τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Δεν μπορεί ο εκπαιδευτικός να είναι και ελεγκτής»
Ένα από τα βασικά σημεία της πρότασης αφορά τις ευθύνες των σχολικών μονάδων απέναντι στους χώρους που επισκέπτονται οι μαθητές. Η Ένωση υποστηρίζει ότι ο ρόλος του σχολείου θα πρέπει να είναι η επιλογή ενός κατάλληλου και ασφαλούς προορισμού, η παιδαγωγική οργάνωση της δράσης και η εποπτεία των μαθητών. Αντίθετα, ζητήματα που αφορούν την άδεια λειτουργίας ενός χώρου, τις πιστοποιήσεις, τις τεχνικές προδιαγραφές ή άλλα έγγραφα νομιμότητας θα πρέπει, σύμφωνα με την πρόταση, να αποτελούν ευθύνη του ίδιου του παρόχου και των υπηρεσιών που έχουν θεσμικά την αρμοδιότητα να πραγματοποιούν τους σχετικούς ελέγχους.
Μία επιλογή μεταφορέα για τις ημερήσιες εκδρομές
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση για τον τρόπο με τον οποίο τα σχολεία θα επιλέγουν τα λεωφορεία που θα χρησιμοποιούν στις ημερήσιες εκπαιδευτικές μετακινήσεις. Η Ένωση ζητά να μη χρειάζεται η σχολική μονάδα να ξεκινά από την αρχή μια νέα διαδικασία κάθε φορά που προγραμματίζεται μια εκδρομή. Αντίθετα, προτείνει να πραγματοποιείται μία διαδικασία επιλογής μεταφορέα στην αρχή της σχολικής χρονιάς, με τουλάχιστον τρεις συγκρίσιμες προσφορές. Ο πάροχος που θα επιλέγεται θα μπορεί να καλύπτει τις ημερήσιες εκπαιδευτικές μετακινήσεις του σχολείου καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς. Έτσι, σύμφωνα με την πρόταση, περιορίζεται σημαντικά η επανάληψη προσκλήσεων, συλλογής δικαιολογητικών και αξιολόγησης προσφορών για κάθε διαφορετική εκδρομή. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν θα σταματά στην αρχική επιλογή. Πριν από κάθε μετακίνηση θα πρέπει να επιβεβαιώνονται η διαθεσιμότητα του λεωφορείου, η καταλληλότητά του για τη συγκεκριμένη διαδρομή, το κόστος και η ισχύς των βασικών προϋποθέσεων ασφαλείας και νομιμότητας. Εάν προκύψει πρόβλημα με τον μεταφορέα, η σχολική μονάδα θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αναζητήσει διαφορετική λύση. Με αυτόν τον τρόπο, η πρόταση επιχειρεί να συνδυάσει μια σταθερή διαδικασία επιλογής με τον έλεγχο πριν από κάθε πραγματική μετακίνηση.
Οι πολυήμερες εκδρομές να αντιμετωπίζονται διαφορετικά
Για τις πολυήμερες εκδρομές η Ένωση προτείνει να διατηρηθεί η ξεχωριστή διαδικασία επιλογής για κάθε μετακίνηση. Η αιτιολόγηση συνδέεται με τη διαφορετική φύση των συγκεκριμένων δράσεων. Μια πολυήμερη εκδρομή περιλαμβάνει περισσότερες ημέρες, διαμονή, μεγαλύτερο οικονομικό αντικείμενο, διαφορετικές ανάγκες μετακίνησης και αυξημένο οργανωτικό σχεδιασμό. Για τον λόγο αυτό, οι Διευθυντές θεωρούν ότι η επιλογή του παρόχου θα πρέπει να εξετάζεται κάθε φορά με βάση τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της εκδρομής. Η διάκριση ανάμεσα στις ημερήσιες και τις πολυήμερες μετακινήσεις αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία της πρότασης προς το Υπουργείο, καθώς επιχειρεί να προσαρμόσει τη διοικητική διαδικασία στο πραγματικό μέγεθος και την πολυπλοκότητα κάθε εκπαιδευτικής δράσης.
Στο επίκεντρο τα σχολικά λεωφορεία και οι έλεγχοι της Τροχαίας
Το μεγαλύτερο ίσως πρακτικό ζήτημα που θέτουν οι Διευθυντές αφορά τους τροχονομικούς ελέγχους των λεωφορείων πριν από την αναχώρηση των μαθητών. Με βάση το νέο πλαίσιο, για τις εκπαιδευτικές δράσεις που πραγματοποιούνται με τουριστικά λεωφορεία, ο Διευθυντής ή η Διευθύντρια του σχολείου ενημερώνει την αρμόδια Διεύθυνση Τροχαίας για την ημερομηνία και την ώρα της μετακίνησης, ώστε να διενεργηθεί επιτόπιος τροχονομικός έλεγχος. Παράλληλα, προβλέπεται η ηλεκτρονική αποστολή συγκεκριμένων εγγράφων πριν από την αναχώρηση.
Οι Διευθυντές ζητούν διαφορετική αντιμετώπιση για τις μικρές ημερήσιες μετακινήσεις. Συγκεκριμένα, προτείνουν για διαδρομές έως 35 χιλιόμετρα να μην απαιτείται υποχρεωτικός επιτόπιος έλεγχος κατά την ώρα αναχώρησης, αλλά να αποστέλλονται ηλεκτρονικά εκ των προτέρων τα στοιχεία του οχήματος και του οδηγού στην Τροχαία.
Για μεγαλύτερες αποστάσεις, δηλαδή άνω των 35 χιλιομέτρων, προτείνεται να διατηρηθεί ο επιτόπιος έλεγχος. Το ίδιο θα μπορούσε να ισχύει και σε περιπτώσεις όπου οι αρμόδιες αρχές κρίνουν ότι υπάρχει ανάγκη για επιτόπια παρουσία.
Το επιχείρημα των Διευθυντών είναι πρακτικό: όταν πολλές σχολικές μονάδες ξεκινούν εκδρομές τις ίδιες πρωινές ώρες, η ταυτόχρονη παρουσία πολλών λεωφορείων για έλεγχο μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις στην αναχώρηση. Η Ένωση υποστηρίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι καθυστερήσεις μπορεί να είναι σημαντικές και να επηρεάζουν το συνολικό πρόγραμμα της εκπαιδευτικής επίσκεψης.
Η πρόταση για ηλεκτρονικό έλεγχο πριν από την εκδρομή
Η λύση που προτείνεται δεν είναι η κατάργηση του ελέγχου, αλλά η αλλαγή του χρόνου και του τρόπου με τον οποίο αυτός πραγματοποιείται. Τα στοιχεία του λεωφορείου και του οδηγού θα μπορούσαν να αποστέλλονται ηλεκτρονικά πριν από την ημερομηνία της εκδρομής, ώστε να υπάρχει δυνατότητα προληπτικού ελέγχου. Έτσι, το σχολικό λεωφορείο θα μπορούσε να ξεκινά χωρίς να απαιτείται σε κάθε περίπτωση η αναμονή για επιτόπιο έλεγχο. Η Ένωση παραπέμπει σε προηγούμενη διαδικασία ηλεκτρονικής υποβολής στοιχείων και ζητά να εξεταστεί η αξιοποίηση αντίστοιχης πρακτικής στο νέο πλαίσιο. Το αίτημα, όπως διατυπώνεται, αφορά κυρίως τη λειτουργικότητα της διαδικασίας και όχι την κατάργηση των ελέγχων ασφαλείας.
Μητρώο μεταφορέων και ηλεκτρονικά έγγραφα
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται ακόμη η δημιουργία κεντρικού ή περιφερειακού μητρώου μεταφορικών εταιρειών και τουριστικών γραφείων. Σε αυτό θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται τα βασικά στοιχεία των παρόχων και τα απαραίτητα δικαιολογητικά, τα οποία θα έχουν ελεγχθεί σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες. Για τις σχολικές μονάδες, ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να περιορίσει την επαναλαμβανόμενη συγκέντρωση των ίδιων εγγράφων και να κάνει πιο σαφή τη διαδικασία επιλογής μεταφορέα. Παράλληλα, η Ένωση ζητά ενιαία ηλεκτρονικά υποδείγματα για τις σχολικές μονάδες, ώστε όλες να ακολουθούν την ίδια διαδικασία και να μην απαιτείται διαφορετικός τρόπος οργάνωσης από σχολείο σε σχολείο.
Τι γίνεται όταν αλλάζουν τα δεδομένα λίγο πριν από την αναχώρηση
Ένα σχολείο μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με αλλαγές ακόμη και λίγες ώρες πριν από μια προγραμματισμένη εκδρομή. Ένας μαθητής μπορεί να μην συμμετάσχει τελικά, ο αριθμός των συμμετεχόντων μπορεί να μεταβληθεί, ένα λεωφορείο μπορεί να χρειαστεί αντικατάσταση ή μια μετακίνηση μπορεί να ακυρωθεί λόγω έκτακτων συνθηκών.
Για αυτές τις περιπτώσεις, οι Διευθυντές ζητούν ενιαίες και ξεκάθαρες οδηγίες. Στόχος είναι να γνωρίζει κάθε σχολική μονάδα τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση αλλαγής των αρχικών δεδομένων και ποια δικαιολογητικά ή ενημερώσεις απαιτούνται.
Η πρόταση αφορά και περιπτώσεις ανωτέρας βίας, όπου η σχολική μονάδα χρειάζεται να λάβει γρήγορες αποφάσεις χωρίς να υπάρχει αμφιβολία για το αν ακολουθεί τη σωστή διαδικασία.
Δεύτερη εκπαιδευτική επίσκεψη μέσα στον ίδιο μήνα
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ένωση ζητά να υπάρχει δυνατότητα πραγματοποίησης δεύτερης διδακτικής επίσκεψης μέσα στον ίδιο ημερολογιακό μήνα, εφόσον υπάρχει ειδικά αιτιολογημένη απόφαση του Συλλόγου Διδασκόντων. Η πρόταση συνδέεται με την εκπαιδευτική αξία των μετακινήσεων. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου μια έκθεση, μια εκπαιδευτική δράση, μια πολιτιστική εκδήλωση ή μια άλλη ευκαιρία μπορεί να έχει άμεση σχέση με το πρόγραμμα σπουδών και να προκύψει σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Οι Διευθυντές ζητούν να υπάρχει η απαραίτητη ευελιξία, όταν η εκπαιδευτική σκοπιμότητα είναι τεκμηριωμένη και η απόφαση λαμβάνεται συλλογικά από τους εκπαιδευτικούς.
Περισσότερες εκδρομές, αλλά και περισσότερη ευθύνη
Η Ένωση Διευθυντών ζητά διάλογο με το Υπουργείο και προτείνει ένα μοντέλο στο οποίο οι εκπαιδευτικοί θα έχουν ξεκάθαρη παιδαγωγική ευθύνη, οι μεταφορείς και οι πάροχοι θα αναλαμβάνουν τις υποχρεώσεις που τους αναλογούν και οι αρμόδιες υπηρεσίες θα πραγματοποιούν τους προβλεπόμενους ελέγχους. Η ουσία της συζήτησης είναι πλέον διπλή. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη να μπορούν οι μαθητές να βγαίνουν από την τάξη και να μαθαίνουν μέσα από την εμπειρία και, από την άλλη, η ανάγκη κάθε μετακίνηση να πραγματοποιείται με απόλυτη ασφάλεια και σαφείς κανόνες. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει αν οι προτάσεις των σχολικών Διευθυντών θα οδηγήσουν σε τροποποιήσεις του νέου πλαισίου ή αν οι σχολικές μονάδες θα συνεχίσουν να εφαρμόζουν τις υφιστάμενες διαδικασίες όπως έχουν θεσπιστεί.
Δείτε αναλυτικά τις προτάσεις των διευθυντών εδώ
