Διανύουμε τα τελευταία 24ωρα πριν από την έναρξη των Πανελληνίων 2026 με τους υποψηφίους ΓΕΛ και ΕΠΑΛνα κορυφώνουν την προετοιμασία τους για το πρώτο μάθημα στο οποίο θα εξεταστούν, αυτό της Έκθεσης. Βασικό ζητούμενο του μαθήματος δεν είναι η αποστήθιση αλλά η ανάπτυξη κριτικής σκέψης και η ικανότητα παραγωγής λόγου πάνω σε σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα.
Όπως τονίζουν φιλόλογοι στο Dnews σημείο «κλειδί» της βαθμολογίας σε ένα γραπτό είναι η ικανότητα του μαθητή να οργανώνει την επιχειρηματολογία του σε σαφείς άξονες, αποφεύγοντας την απλή αναπαραγωγή έτοιμων ιδεών. Η τεκμηρίωση με παραδείγματα και η λογική σύνδεση των επιχειρημάτων αποτελούν βασικά κριτήρια αξιολόγησης, ενώ η χρήση κατάλληλου κειμενικού τύπου και η συνεκτική δομή του λόγου είναι καθοριστικές. Παράλληλα η επιτυχία στην Έκθεση απαιτεί ενεργητική προσέγγιση των θεμάτων, συνεχή εξάσκηση και ικανότητα προσαρμογής του λόγου στο ζητούμενο, ώστε η απάντηση να είναι ολοκληρωμένη, τεκμηριωμένη και πειστική.
Ενώ για την περίληψη τονίζουν ότι το μυστικό είναι ότι «Δεν γράφω για να δείξω τι λέει το κείμενο, αλλά για να δείξω ότι το καταλαβαίνω και το ερμηνεύω σωστά». Δεν αρκεί ο μαθητής να αναπαράγει πληροφορίες ή να παραθέτει αποσπάσματα του κειμένου, αλλά οφείλει να αποδεικνύει ότι έχει κατανοήσει το περιεχόμενο και μπορεί να το αποδώσει με δικά του λόγια, οργανωμένα και με λογική συνοχή. Η κατανόηση ενός κειμένου σημαίνει ότι ο αναγνώστης εντοπίζει τις βασικές ιδέες, ξεχωρίζει τα σημαντικά από τα δευτερεύοντα στοιχεία και αντιλαμβάνεται τη συνολική του στόχευση. Στη συνέχεια, η ερμηνεία προϋποθέτει την ικανότητα να συνδέει αυτές τις ιδέες μεταξύ τους, να αναγνωρίζει τη σκοπιμότητα του κειμένου και να αποδίδει το νόημά του με σαφή και πυκνό λόγο. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, δείχνει ότι προσεγγίζει το κείμενο κριτικά και ουσιαστικά, κάτι που αποτελεί και το βασικό ζητούμενο στις εξετάσεις.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Έκθεση: Οι προτεινόμενες θεματικές για το Θέμα Δ στις Πανελλήνιες 2026
Το Θέμα Δ αφορά την παραγωγή λόγου και απαιτεί από τον μαθητή να αναπτύξει ώριμη σκέψη, επιχειρηματολογία και σαφή οργάνωση λόγου πάνω σε σύγχρονους και διαχρονικούς κοινωνικούς προβληματισμούς. Δεν πρόκειται για απλή αναπαραγωγή γνώσεων, αλλά για ικανότητα κατανόησης των φαινομένων και τεκμηριωμένης διατύπωσης απόψεων. Οι βασικοί θεματικοί άξονες που επανέρχονται συχνά σχετίζονται με την καθημερινή ζωή και τις εξελίξεις της εποχής τονίζει στο Dnews ο φιλόλογος Αλέξανδρος Σουλιώτης.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επίδραση των social media στους νέους, καθώς επηρεάζουν την προσωπικότητα, τις σχέσεις και την επικοινωνία, ενώ συνδέονται και με φαινόμενα παραπληροφόρησης και fake news. Αντίστοιχα, η τεχνητή νοημοσύνη και γενικότερα η τεχνολογία προσφέρουν σημαντικά οφέλη στην εκπαίδευση και την εργασία, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν προβληματισμούς για την ηθική χρήση τους, την εξάρτηση του ανθρώπου από τις μηχανές και τις αλλαγές στην αγορά εργασίας. Να σημειωθεί ότι και η εκπαίδευση αποτελεί σταθερό θεματικό άξονα, καθώς τίθενται ζητήματα σχετικά με τον ρόλο του σχολείου, το εξετασιοκεντρικό σύστημα και τη διά βίου μάθηση.Πολύ συχνά ζητείται να παρουσιαστεί ο ρόλος του σχολείου απέναντι σε κοινωνικά φαινόμενα. Στην παραγωγή λόγου απαιτείται σαφής δομή ήτοι πρόλογος με σύνδεση στην επικαιρότητα, ανάπτυξη με αίτια, συνέπειες και προτάσεις αντιμετώπισης, και επίλογος με ισορροπημένο συμπέρασμα. Ο λόγος πρέπει να είναι συνεκτικός, τεκμηριωμένος και ώριμος, ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των Πανελληνίων και να οδηγεί σε υψηλή επίδοση.
Σύμφωνα με τον κ. Σουλιώτη τα θέματα που εξετάζονται στις Πανελλήνιες αντλούνται σχεδόν πάντα από συγκεκριμένους «σταθερούς» θεματικούς άξονες, οι οποίοι θεωρούνται διαχρονικά και επίκαιρα πεδία προβληματισμού. Ενόψει της φετινής εξέτασης οι υποψήφιοι καλό θα είναι να δώσουν έμφαση στις κάτωθι θεματικές:
1. Social Media και νέοι
- Επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην προσωπικότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις.
- Εθισμός στο διαδίκτυο και απομόνωση.
- Παραπληροφόρηση και fake news.
- Ψηφιακός ακτιβισμός και ελευθερία έκφρασης
Βασικές έννοιες: κριτική σκέψη, μέτρο, υπευθυνότητα, ψηφιακή παιδεία.
2. Τεχνητή Νοημοσύνη και τεχνολογία
- Οφέλη της τεχνολογίας στην εκπαίδευση και την εργασία.
- Κίνδυνοι από την εξάρτηση των ανθρώπων από τις μηχανές.
- Ηθικά διλήμματα της τεχνητής νοημοσύνης.
- Αντικατάσταση επαγγελμάτων και κοινωνικές ανισότητες.
Λέξεις-κλειδιά: αυτοματοποίηση, πρόοδος, ανθρωπισμός, ηθική.
3. Πόλεμος και ειρήνη
- Οι συνέπειες του πολέμου στον άνθρωπο και τον πολιτισμό.
- Προσφυγιά και ανθρωπιστική κρίση.
- Ο ρόλος της διπλωματίας και της παιδείας στην ειρήνη.
- Φανατισμός και εθνικισμός.
Διαχρονικό SOS θέμα με σύνδεση σε σύγχρονες διεθνείς συγκρούσεις.
4. Βία και νεανική παραβατικότητα
- Σχολικός εκφοβισμός (bullying).
- Βία στα γήπεδα και στα social media.
- Αίτια επιθετικής συμπεριφοράς των νέων.
- Ο ρόλος οικογένειας και σχολείου.
Πιθανή σύνδεση: έλλειψη προτύπων, κρίση αξιών.
5. Παιδεία και εκπαίδευση
- Σκοπός του σχολείου στη σύγχρονη εποχή.
- Εξετασιοκεντρικό σύστημα.
- Σχέση γνώσης και ανθρωπισμού.
- Διά βίου μάθηση.
Κλασικό πανελλαδικό θέμα που συνδέεται εύκολα με όλα.
6. Περιβάλλον και κλιματική αλλαγή
- Καταστροφή φυσικού περιβάλλοντος.
- Υπερκατανάλωση και αδιαφορία του ανθρώπου.
- Ανακύκλωση και οικολογική συνείδηση.
- Ακραία καιρικά φαινόμενα.
Εξαιρετικά επίκαιρο θέμα με πολλές πιθανότητες.
7. Ρατσισμός και διαφορετικότητα
- Ξενοφοβία και κοινωνικός αποκλεισμός.
- Σεβασμός στη διαφορετικότητα.
- Ένταξη μεταναστών και προσφύγων.
Ο ρόλος της παιδείας στην εξάλειψη στερεοτύπων.
8. Ανθρωπισμός και κρίση αξιών
- Υλισμός και ατομικισμός.
- Έλλειψη ιδανικών.
- Η σημασία της αλληλεγγύης και της ενσυναίσθησης.
- Ο σύγχρονος άνθρωπος και η αποξένωση.
Θέμα «ομπρέλα» που συνδυάζεται με τεχνολογία, βία, κοινωνία.
9. Εθελοντισμός και ενεργός πολίτης
- Η αξία της κοινωνικής προσφοράς.
- Συμμετοχή των νέων στα κοινά.
- Δημοκρατία και υπευθυνότητα.
- Αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων μέσω συλλογικής δράσης.
10. Ελευθερία και δημοκρατία
- Ελευθερία λόγου και χειραγώγηση.
- Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και προπαγάνδα.
- Δημοκρατική συνείδηση.
- Αδιαφορία των πολιτών για τα κοινά.
11. Πολιτισμός και τέχνη
- Ο ρόλος της τέχνης στη ζωή του ανθρώπου.
- Μαζική κουλτούρα και υποβάθμιση αισθητικής.
- Πολιτιστική κληρονομιά.
- Τέχνη ως μέσο έκφρασης και αντίστασης.
12. Εργασία και ανεργία
- Η αξία της εργασίας.
- Επαγγελματική ανασφάλεια νέων.
- Τηλεργασία και σύγχρονες μορφές απασχόλησης.
- Σύνδεση εργασίας με αξιοπρέπεια και δημιουργικότητα.
Στις Πανελλήνιες συχνά ζητείται σύνδεση σύγχρονων και διαχρονικών προβλημάτων. Ενδεικτικά:
- Social media - κρίση επικοινωνίας
- Τεχνολογία - ανθρωπισμός
- Πόλεμος - προσφυγιά - ρατσισμός
- Περιβάλλον - καταναλωτισμός
- Βία - κρίση αξιών
- Παιδεία - δημοκρατία
Έννοιες που «κουμπώνουν» παντού:
- κριτική σκέψη
- ανθρωπισμός
- δημοκρατία
- συλλογικότητα
- παιδεία
- ενσυναίσθηση
- υπευθυνότητα
- διάλογος
- ελευθερία
- κοινωνική συνείδηση
Τι να προσέχουν οι μαθητές στην ανάπτυξη της Έκθεσης (Δ Θέμα)
Σαφής πρόλογος με αναφορά στην επικαιρότητα.
Συνδυασμός σύγχρονων παραδειγμάτων και διαχρονικών αξιών.
Αίτια → συνέπειες → τρόποι αντιμετώπισης.
Χρήση παραδειγμάτων από κοινωνία, τεχνολογία, ιστορία.
Ισορροπημένος και ώριμος λόγος χωρίς υπερβολές.
