Το νομοσχέδιο για το «Ελεύθερο Πανεπιστήμιο» αποτελείται από δύο σκέλη. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Καθημερινή» το πρώτο σκέλος αφορά διατάξεις που ικανοποιούν αιτήματα των πανεπιστημίων και ενισχύουν την εξωστρέφεια και την αυτονομία τους, όπως χρηματοδότηση για οργάνωση κοινών προγραμμάτων με ξένα ΑΕΙ και θεσμοθέτηση του δικαιώματος να ιδρύουν και να καταργούν τμήματα χωρίς την ουσιαστική έγκριση του υπουργείου Παιδείας.
Ωστόσο, σύμφωνα με την εφημερίδα, το μείζον θέμα του ν/σ είναι η θεσμοθέτηση των μη κερδοσκοπικών μη κρατικών ΑΕΙ. Δηλαδή, η θεσμοθέτηση της δυνατότητας ξένα ΑΕΙ να ιδρύουν στην Ελλάδα παραρτήματα, είτε μέσω νέων επενδύσεων είτε μέσω των νυν ιδιωτικών κολεγίων, εάν φυσικά πληρούν τους όρους που θα θέσει η πολιτεία.
Ειδικότερα, σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», στο υπουργικό συμβούλιο συζητήθηκαν με ενδιαφέρον εάν το εγχείρημα είναι συνταγματικά θωρακισμένο, καθώς και ο τρόπος επιλογής των φοιτητών από τα μη κερδοσκοπικά μη κρατικά ΑΕΙ.
Μάλιστα, παρότι φέρεται να έχει «κλειδώσει» ότι οι φοιτητές θα επιλέγονται με βάση το σύστημα που υιοθετεί το μητρικό πανεπιστήμιο, χθες στο υπουργικό συζητήθηκε ακόμη και να τεθεί ελάχιστη βάση εισαγωγής (ΕΒΕ) στα μη κρατικά ΑΕΙ. Αυτή εξετάζεται να είναι η ΕΒΕ που θα επιτυγχάνουν οι υποψήφιοι στα αντίστοιχα τμήματα των δημόσιων ΑΕΙ.
Ως προς τη συνταγματική θωράκιση του εγχειρήματος, η κυβέρνηση αναφέρει ότι «μια σύγχρονη και επίκαιρη ανάγνωση του άρθρου 16 του Συντάγματος υπό το φως του ενωσιακού δικαίου επιτρέπει τη λειτουργία παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων με την εγγύηση και εποπτεία του κράτους. Η ορθότητα δε της προτεινόμενης προσέγγισης προκύπτει από γνωμοδοτήσεις έγκριτων καθηγητών Συνταγματικού Δικαίου (ενδεικτικά Σκουρής/Βενιζέλος, Αλιβιζάτος, Μανιτάκης, Σπυρόπουλος κ.ά.)».
Και προσθέτει: «Μια ερμηνεία που θα επεξέτεινε το εύρος της απαγόρευσης και στην εγκατάσταση παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα θα ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με τις θεμελιώδεις ελευθερίες της ευρωπαϊκής ένωσης, την ελεύθερη εγκατάσταση και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, τις διατάξεις του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (ιδίως του άρθρου 14 “ελευθερία ίδρυσης ακαδημαϊκών ιδρυμάτων”) αλλά και διατάξεις διεθνών συμβάσεων, τις οποίες έχει επικυρώσει η Ελλάδα, όπως η γενική συμφωνία για τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών, που περιλαμβάνεται στο παράρτημα 1 B της συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου (General Agreement on Trade in Services – GATS)».
Ως προς το ερώτημα γιατί η κυβέρνηση επέλεξε τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των παραρτημάτων, η απάντηση είναι ότι «οι διαδοχικές προτάσεις συνταγματικής αναθεώρησης του άρθρου 16 της Νέας Δημοκρατίας προέβλεπαν την άρση του κρατικού μονοπωλίου στην ανώτατη εκπαίδευση με την ίδρυση μη κερδοσκοπικών μη κρατικών πανεπιστημίων.
Θεωρούμε ότι αυτό το θεμελιώδες βήμα συνιστά μια ασφαλή ερμηνεία του άρθρου 16 υπό το φως του ενωσιακού δικαίου». Από την άλλη, εκτιμάται πως η επιλογή της νομικής φόρμας των μη κερδοσκοπικών ΑΕΙ και όχι των ιδιωτικών διευκολύνει την επίτευξη πολιτικών συναινέσεων (πιθανότητα με το ΠΑΣΟΚ) όταν θα ψηφίζεται το νομοσχέδιο στη Βουλή.
Προφανώς για την ίδρυση και λειτουργία μη κρατικών ΑΕΙ θα υπάρχουν όροι ακαδημαϊκοί (ενδεικτικά στην αρχή της λειτουργίας θα πρέπει να έχουν τουλάχιστον 30 πανεπιστημιακούς με διδακτορικό τίτλο), οικονομικοί (η εγγύηση φθάνει τα δύο εκατομμύρια ευρώ) και κτιριολογικοί.
Οι όροι κρίνονται ιδιαιτέρως αυστηροί. Από την πλευρά του, βέβαια, ο αρμόδιος υπουργός εμφανίζεται αισιόδοξος ότι γρήγορα θα βρεθούν ξένα ΑΕΙ που θα θέλουν να επενδύσουν στην Ελλάδα. Χαρακτηριστικά, σε χθεσινές δηλώσεις του σε ΜΜΕ ανέφερε ότι στόχος είναι τα μη κερδοσκοπικά ΑΕΙ να ξεκινήσουν το ακαδημαϊκό έτος 2025-2026, αλλά το πιο πιθανό είναι να δούμε το πρώτο μη κρατικό ΑΕΙ στη χώρα μας πριν από το τέλος της κυβερνητικής τετραετίας, δηλαδή το 2027.
