53 χρόνια μας χωρίζουν από την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973. Πολλά άλλαξαν στη χώρα μας και διεθνώς. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν μια λαμπρή στιγμή στην ιστορία της πατρίδας μας. Οι νέοι/ες εξεγέρθηκαν ενάντια στη Χούντα, στάθηκαν με γενναιότητα και αυτοθυσία απέναντι στη δικτατορία των Συνταγματαρχών και έδωσαν το σύνθημα ότι η χώρα δεν ήταν στον πάγο και ότι η κοινωνία παλλόταν με ζωντάνια και αγωνιστικότητα όχι μόνο ενάντια σε ένα παρόν που επιζητούσε την καθήλωση στο σκότος και την καταπίεση, αλλά επίσης με ένα ισχυρό και ξεκάθαρο όραμα για το μέλλον. Ένα μέλλον όπου η Δημοκρατία μέσω της Παιδείας μπορούσε και έπρεπε να διασφαλίσει καλύτερες συνθήκες ζωής, προκοπή, κι ελευθερία πράξεων και πνεύματος για όλους και όλες και κυρίως για τις νεότερες γενιές.
Ψωμί Παιδεία Ελευθερία
Για όσους και όσες από εμάς μεγαλώσαμε στα επόμενα χρόνια, τα παιδιά της Γενιάς του Πολυτεχνείου, η εξέγερση του 1973 ήταν και παραμένει μια ιερή στιγμή, μια νέα καταστατική συνθήκη που ενέπνευσε και καλλιέργησε τα κοινωνικά και πολιτικά αντανακλαστικά μας. Η καθιέρωση του εορτασμού της επετείου το 1981 ήταν το έναυσμα για την εμπέδωση της δημοκρατικής, αριστερής και αγωνιστικής κουλτούρας για πολλές επόμενες γενιές νέων. Μικρές και μεγάλες επαναστατικές πράξεις από τις σχολικές εορτές και τους καυγάδες για την επιλογή των τραγουδιών και των κειμένων ακόμα και μέσα σε συντηρητικά σχολικά περιβάλλοντα, έως τη συμμετοχή στις μαθητικές πορείες του Πολυτεχνείου, το διάβασμα και την πολιτική εκπαίδευση, και τις αγωνιστικές διαμαρτυρίες κάθε φορά που η επέτειος μας έκανε να θρηνούμε και άλλα νεκρά παιδιά, όπως ο Μιχάλης Καλτεζάς το 1985. Στα χρόνια που ακολούθησαν η συμμετοχή στις διαδηλώσεις της επετείου του Πολυτεχνείου αναδείχθηκε σε σημαντικό δείκτη κοινωνικής δυσαρέσκειας, κυρίως των νέων, και σε εμμενή χειρονομία αντίδρασης και αντίστασης ενάντια σε όλες εκείνες τις συνθήκες και τις πρακτικές διακυβέρνησης που ευνοούν τις κοινωνικές ανισότητες, καταστρατηγούν την ισονομία, και απειλούν την ελευθερία και τη δημοκρατία στη χώρα μας.
Ως εναρκτήρια στιγμή της Μεταπολίτευσης το Πολυτεχνείο σηματοδότησε την απαρχή μιας κοσμογονίας ως προς την κοινωνική διαστρωμάτωση στην Ελλάδα. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν η Παιδεία αποτέλεσε τον ισχυρότερο μοχλό κοινωνικής κινητικότητας. Η διεύρυνση και ο εκδημοκρατισμός της δημόσιας εκπαίδευσης, η θωράκιση των εκπαιδευτικών, η σταδιακή αποχουντοποίηση των πανεπιστημίων, η μαζικοποίηση της πρόσβασης παιδιών από τα μικρομεσαία και πιο ευάλωτα οικονομικά κοινωνικά στρώματα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση λειτούργησαν καταλυτικά στη βελτίωση των όρων ζωής για πολλούς/ες και στην εμπέδωση της δημοκρατίας. «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία»: το σύνθημα έγινε μήνυμα το οποίο προσέλαβε η κοινωνική πλειοψηφία. Κι έγινε ηγεμονικό, με τη σημασία που αποδίδει στον όρο ο Αντόνιο Γκράμσι. Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς την πεισματική, έντονη και συστηματική επένδυση μόχθου, πόρων και ελπίδας της μέσης ελληνικής οικογένειας στη δημόσια εκπαίδευση και στη μόρφωση των παιδιών της στα χρόνια της Μεταπολίτευσης; Το μήνυμα του Πολυτεχνείου ελήφθη.
Σήμερα, 53 χρόνια μετά, ποιο και που είναι το μήνυμα; Ποιος εκπέμπει και ποιος λαμβάνει; Σήμερα βρισκόμαστε σε μια εντελώς νέα συνθήκη αλλά και σε μια κρίσιμη καμπή που θα καθορίσει το μέλλον της χώρας μας και κυρίως το μέλλον και τις προοπτικές των νέων ανθρώπων.
Κατά τη μεταμνημονιακή περίοδο της διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας ασκήθηκαν πολιτικές που συστηματικά και στοχευμένα αποσάρθρωσαν το κοινωνικό κράτος και ιδιαίτερα τη δημόσια εκπαίδευση, στράφηκαν ενάντια και τιμωρητικά απέναντι στους εκπαιδευτικούς, επιτέθηκαν λυσσαλέα ενάντια στη μισθωτή εργασία, την αυτοαπασχόληση και την μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, διάβρωσαν τη λειτουργία των θεσμών μέσω της διαφθοράς και της αντιμετώπισης του κράτους ως εργαλείου για ίδιον όφελος και της κοινωνίας ως λάφυρου. Πρόκειται για μια συντονισμένη εκστρατεία αποδόμησης του ορίζοντα των προσδοκιών της Μεταπολίτευσης για Παιδεία, προκοπή, και κοινωνική δικαιοσύνη.
Τα αποτελέσματα αυτών των πολιτικών τα βιώνουμε σήμερα και είναι η δριμεία όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, η αποσάθρωση της δημόσιας εκπαίδευσης, η ακρίβεια και η στεγαστική κρίση, η επέλαση των καρτέλ, των funds και των ολιγοπωλιακών επιχειρηματικών ομίλων που καθορίζουν πια όλες τις πτυχές της καθημερινής μας ζωής.
Τα αιτήματα της νέας γενιάς σήμερα απαντούν σε αυτές ακριβώς τις νέες συνθήκες: αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και ζωής, αντιμετώπιση της ακρίβειας και της στεγαστικής κρίσης, δημόσια εκπαίδευση υψηλού επιπέδου για όλους/ες ανεξάρτητα από την οικονομική ικανότητα των γονιών, κοινωνική δικαιοσύνη και ισονομία.
Και τα αιτήματα της νέας γενιάς οφείλουν να αποτελέσουν «ευαγγέλιο» για όλους μας.
Το μήνυμα του Πολυτεχνείου 2026 είναι ακριβώς αυτό: Πατώντας γερά και στέρεα στην πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική κληρονομιά της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, να καρφώσουμε τη ματιά μας απαρέγκλιτα στο μέλλον. Και να διασφαλίσουμε για τους νέους και τα παιδιά μας ένα μέλλον με προκοπή, αξιοπρέπεια, ίσες ευκαιρίες, ισονομία, και κοινωνική δικαιοσύνη. Είναι εφικτό, είναι δυνατό, γίνεται. Το μήνυμα είναι εκείνο της πολιτικής αλλαγής και αλλαγής των πολιτικών που ορίζουν τις ζωές μας. Τώρα, γιατί τώρα είμαστε στην κρίσιμη καμπή της ιστορίας. Σήμερα δεν φτάνει η διαχείριση, χρειαζόμαστε όραμα αλλά και ικανότητα υλοποίησης. Πρέπει και να ξέρουμε, και να θέλουμε και να μπορούμε. Οι επιλογές μας σήμερα καθορίζουν όχι μόνο το δικό μας παρόν αλλά και το μέλλον των παιδιών μας. Η ευθύνη μας είναι μεγάλη. Και αυτό ακριβώς μας θυμίζει αυτές τις ημέρες η επέτειος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.
(Η Ιωάννα Λαλιώτου είναι Τομεάρχης Παιδείας ΕΛ.Α.Σ., Καθηγήτρια Σύγχρονης Ιστορίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας)





























