Η μεταβολή των συσχετισμών στο Κογκρέσο μετά τις ενδιάμεσες εκλογές δημιούργησε την εντύπωση ότι δυσχεραίνονται η άρση των κυρώσεων του 2020 κατά της Τουρκίας και η πώληση F-35 στην Αγκυρα, όσο αυτή εξακολουθεί να διαθέτει τους ρωσικούς S-400. Ωστόσο, παρά τους νομοθετικούς περιορισμούς, η εκτελεστική εξουσία διατηρεί σημαντική διακριτική ευχέρεια σε αποφάσεις που αφορούν την Ελλάδα, την Τουρκία και την Κύπρο.
Η άρση των κυρώσεων ενδέχεται να αποφασιστεί ήδη πριν από την ανάληψη καθηκόντων του νέου Κογκρέσου στις 3 Ιανουαρίου. Από τον Μάρτιο ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν ζητούσε σχετική απόφαση, ενώ τον Ιούλιο ο Τραμπ την υποσχέθηκε στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην τουρκική πρωτεύουσα. Το απερχόμενο Κογκρέσο αντιμετωπίζει παράλληλα την προθεσμία της ομοσπονδιακής χρηματοδότησης στις 11 Δεκεμβρίου. Τυχόν νομοθετική απόπειρα παρεμπόδισής της θα μπορούσε να προσκρούσει σε προεδρικό βέτο, η ανατροπή του οποίου απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων σε κάθε σώμα.
Τον Ιούνιο η Ουάσιγκτον προώθησε την πώληση περίπου 80 κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN, παρακάμπτοντας το άτυπο «πάγωμα» του Δημοκρατικού Γκρέγκορι Μικς, ο οποίος αναμένεται να αναλάβει τον Ιανουάριο την προεδρία της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής. Μέχρι να αποκτήσει εγχώριο κινητήρα, που η Αγκυρα τοποθετεί στο 2032, το KAAN θα εξαρτάται από αμερικανικές άδειες εξαγωγής.
Η Αθήνα έχει, επομένως, συμφέρον να αναζητήσει θεσμικές εγγυήσεις, κατά το προηγούμενο του 2023, όταν το Κογκρέσο απαγόρευσε στον πρόεδρο να αποσύρει μονομερώς τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Μπορεί κατ’ αρχάς να ζητήσει από το νέο Κογκρέσο να ελέγχει την ουσιαστική εφαρμογή του άρθρου 620C του αμερικανικού νόμου για την εξωτερική βοήθεια, που από το 1978 απαιτεί προεδρική πιστοποίηση ότι οι κρατικές πωλήσεις όπλων στην Ελλάδα ή στην Τουρκία διατηρούν την περιφερειακή ισορροπία ισχύος, επιδιώκοντας παράλληλα τεκμηρίωση ανάλογη εκείνης που προβλέπεται για το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ. Μπορεί επίσης να αξιοποιήσει τη συμπλήρωση, τον Μάιο του 2027, της αρχικής πενταετίας της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, για να εξασφαλίσει γραπτή επανάληψη της αμερικανικής θέσης του 2020 για τα δικαιώματα των νησιών.
Στην Κύπρο, η ετήσια αναστολή του αμερικανικού εμπάργκο όπλων λήγει στις 30 Σεπτεμβρίου 2027. Η ανανέωσή της προϋποθέτει τις προβλεπόμενες πιστοποιήσεις για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος και την απαγόρευση πρόσβασης ρωσικών πολεμικών πλοίων – εκτός αν, στο μεταξύ, θεσπιστεί η πενταετής ρύθμιση που έχει ήδη περάσει το πρώτο στάδιο στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Η Αθήνα μπορεί ακόμη να προωθήσει ενεργειακές έρευνες στην περιοχή που οριοθέτησε με την Αίγυπτο και να επιδιώξει επέκταση της μερικής οριοθέτησης. Ο διάλογος με την Αγκυρα, που ενισχύθηκε στο 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, επιτρέπει τη συνέχιση των επαφών για τις διμερείς διαφορές. Στην Ουάσιγκτον χρειάζεται διακομματική στήριξη για πρωτοβουλίες όπως το Eastern Mediterranean Gateway Act, που αποσκοπεί στην ενίσχυση της συνεργασίας των ΗΠΑ με τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου και έχει ήδη εγκριθεί από τις αρμόδιες επιτροπές και των δύο σωμάτων.
(Ο Γιώργος Καλπαδάκης είναι κύριος ερευνητής, Ακαδημία Αθηνών (ΚΕΙΝΕ)- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Η Καθημερινή»)
