Η κυβέρνηση παρουσίασε την ολοκληρωμένη πρόταση της για τον πολυαναμενόμενο «κόφτη» της πρόσβασης των εφήβων στα social media. Από την 1η Ιανουαρίου 2027 απαγορεύεται η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 15 ετών (θα θεωρείται ότι όλα τα παιδιά έχουν γεννηθεί την 1η Ιανουαρίου του έτους γέννησής τους). Την επαλήθευση της ηλικίας προβλέπεται ότι θα «μπορούν» να τη διευκολύνουν το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet, ενώ την εποπτεία αναλαμβάνουν το ΕΣΡ και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων. Το νομοσχέδιο έχει έξι άρθρα, έχει ήδη κατατεθεί στη Βουλή (το πλήρες κείμενο εδώ) και αναμένεται να ψηφιστεί στις 22 Οκτωβρίου. Κάποιοι γονείς που παλεύουν καθημερινά να απομακρύνουν τα παιδιά τους από τις οθόνες ίσως ακούσουν με ανακούφιση την είδηση. Το ερώτημα όμως είναι απλό: τι μπορεί πραγματικά να πετύχει αυτή η κυβερνητική πρόταση; Τι, τελικά, κόβει ο κόφτης;
Ένας κόφτης χωρίς λεπίδα
Αν διαβάσει κανείς το πλήρες κείμενο, και όχι μόνο τις ανακοινώσεις και τις σχετικές δηλώσεις, η εικόνα δεν δικαιώνει τους πανηγυρικούς των κυβερνητικών στελεχών. Όλη η ρύθμιση χωράει σε μία πρόταση: «Απαγορεύεται η πρόσβαση». Το νομοσχέδιο, όμως, δεν λέει ποιος έχει την υποχρέωση να την αποτρέψει, πώς θα το κάνει και τι θα πάθει αν δεν το κάνει. Πρόκειται για μια απαγόρευση χωρίς αποδέκτη. Άλλωστε, το όριο των 15 ετών δεν είναι καν καινούργιο. Ήδη, με το άρθρο 21 του ν. 4624/2019, ένα παιδί κάτω των 15 ετών δεν μπορεί να συναινέσει στην επεξεργασία των δεδομένων του από τις πλατφόρμες, χωρίς τη συναίνεση του γονέα. Παρόλα αυτά, τα δύο τρίτα των μαθητών που έχουν λογαριασμό παραδέχονται ότι έχουν δώσει ψευδή ηλικία κατά την εγγραφή. Το όριο λοιπόν υπήρχε, αυτό που έλειπε πάντα ήταν ένας μηχανισμός που να ελέγχει αξιόπιστα την εφαρμογή του.
Το Kids Wallet, που παρουσιάστηκε ως το εργαλείο που θα επιλύσει το πρόβλημα της επαλήθευσης της ηλικίας, εμφανίζεται στον νόμο με ένα «δύναται». Η ίδια η Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης ομολογεί ότι το σχέδιο «δεν επιβάλλει τη χρήση συγκεκριμένου μέσου ταυτοποίησης». Δεν πρόκειται για αβλεψία. Η αρχική εκδοχή υποχρέωνε τις πλατφόρμες να εφαρμόζουν αξιόπιστες μεθόδους επαλήθευσης, όμως η Κομισιόν έκρινε πρόσφατα, σε λεπτομερή γνώμη που εξέδωσε στο πλαίσιο της διαδικασίας TRIS, ότι αυτό παραβιάζει το άρθρο 28 του ευρωπαϊκού κανονισμού για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA). Η υποχρέωση λοιπόν αφαιρέθηκε, και στη θέση της έμεινε μια ευχή, κατά την πάγια τακτική της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας σε θέματα που θέλει να πει κάτι χωρίς να κάνει τίποτα. Η κυβέρνηση γνώριζε από τον Αύγουστο ότι, στην πραγματικότητα, δεν μπορεί να νομοθετήσει ουσιαστικά γύρω από όσα ανακοίνωσε τη Δευτέρα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το ίδιο ισχύει για τις κυρώσεις. Η αιτιολογική έκθεση γράφει ρητά ότι ο νόμος «δεν εισάγει αυτοτελές εθνικό καθεστώς επιβολής κυρώσεων, ούτε προβλέπει νέα διοικητικά πρόστιμα». Για τις πλατφόρμες που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη, δηλαδή για όλες όσες αξίζει τον κόπο να συζητήσουμε, οι καταγγελίες απλώς θα διαβιβάζονται στην Ιρλανδία ή στις Βρυξέλλες. Το πολυδιαφημισμένο πρόστιμο ως και 6% του τζίρου είναι πρόστιμο για παραβάσεις του ευρωπαϊκού κανονισμού για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA), όχι πρόστιμο για παραβίαση του προτεινόμενου ορίου των 15 ετών.
Ο νόμος έχει, επιπλέον, ημερομηνία λήξης: «παύει αυτοδίκαια» μόλις θεσπιστεί ευρωπαϊκός κανονισμός για το ίδιο θέμα. Επιπλέον, η κυβέρνηση σωστά ισχυρίζεται ότι υπάρχει σαφής τεκμηρίωση σχετικά με το πρόβλημα του εφηβικού εθισμού, αλλά δεν προσκομίζει καμία απόδειξη για το ότι θεσπίζοντας ένα όριο ηλικίας θα περιοριστεί το πρόβλημα του εθισμού, πιθανότατα γιατί τέτοιες αποδείξεις δεν υπάρχουν.
Το κυριότερο όμως είναι ότι το εθιστικό επιχειρηματικό μοντέλο των πλατφορμών μένει ανέγγιχτο. Ο νόμος δεν λέει λέξη για το σχεδιασμό του ατέρμονου σκρολαρίσματος, την αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, τις διαρκείς ειδοποιήσεις και τους αλγορίθμους συστάσεων. Για τους 15χρονους και πάνω, όπως και για τους ενήλικες, δεν αλλάζει τίποτα. Άραγε κανένας στην κυβέρνηση δεν διάβασε για την ιστορική δίκη της Meta στις ΗΠΑ και τις τεκμηριωμένες καταγγελίες δεκάδων πολιτειών; Ή μήπως διάβασαν πως η δίκη έληξε με έναν ευνοϊκό για τις πλατφόρμες συμβιβασμό και αποφάσισαν πως δεν αξίζει τον κόπο να ασχοληθούν με το επιχειρηματικό μοντέλο;
Στην προτεινόμενη ρύθμιση δεν ορίζεται καν τι είναι «υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης», σύμφωνα με την Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης. Οι εφαρμογές μηνυμάτων (Viber, WhatsApp) εξαιρούνται ρητά, όπως και τα παιχνίδια και τα chatbots-σύντροφοι: ο κόφτης στη συγκεκριμένη περίπτωση έχει και καθήκοντα τροχονόμου που ανοίγει δρόμο σε εναλλακτικές.
Η ρητορική λέει ότι η ευθύνη περνά από τους γονείς στις πλατφόρμες. Η κυβερνητική σελίδα όμως ζητά από τους γονείς να εγκαταστήσουν το Kids Wallet και να ελέγχουν ότι το παιδί δεν παρακάμπτει τον μηχανισμό (government.gov.gr). Ανακοινώνει επίσης «καθολική επανεπαλήθευση» όλων των λογαριασμών, κάτι που δεν υπάρχει στο κείμενο του νόμου. Αν εφαρμοστεί ποτέ, σημαίνει ότι θα ελέγχονται όλοι οι χρήστες, όχι μόνο τα παιδιά.
Όλα δείχνουν ότι η όλη διαδικασία ήταν πρόχειρη και βιαστική. Οι διατάξεις μπήκαν αρχικά σε άσχετο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η εισήγηση της επιτροπής του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας (ΚΕΣΥ), η οποία, σύμφωνα με τους φορείς, ήταν επιφυλακτική απέναντι στις γενικευμένες απαγορεύσεις, δεν δημοσιοποιήθηκε ποτέ. Και κάπως έτσι, ενώ δεν υπάρχει καμία βιασύνη, ο νόμος ψηφίζεται δέκα μέρες μετά την κατάθεσή του, χωρίς καμία πρόβλεψη για ουσιαστική αξιολόγηση.
Η Γαλλία δείχνει… οπισθοχώρηση
Η Γαλλία ήταν η σημαιοφόρος της ευρωπαϊκής εκστρατείας για τις απαγορεύσεις. Ωστόσο, στις 14 Αυγούστου 2026, το Συνταγματικό Συμβούλιο ακύρωσε την κεντρική διάταξη του νόμου που απαγόρευε τα social media σε ανήλικους κάτω των 15 ετών. Στην απόφαση του, το Συνταγματικό Συμβούλιο εντόπισε τρία προβλήματα. Πρώτον, ότι η απαγόρευση ήταν αδιαφοροποίητη: κάλυπτε ένα ευρύ φάσμα πλατφορμών χωρίς να σταθμίζει τους κινδύνους καθεμιάς, την ηλικία και την ωριμότητα του παιδιού. Το δεύτερο ήταν ότι δεν άφηνε κανέναν ρόλο στους γονείς. Το τρίτο ήταν ότι υποχρέωνε και τους ενήλικες να αποδείξουν την ηλικία τους, χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για την ιδιωτικότητα τους. Η γαλλική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα επανέλθει με νέο σχέδιο.
Η εν λόγω απόφαση προφανώς και δεν αμφισβητεί τον ουσιαστικό σκοπό της προστασίας των παιδιών. Αμφισβητεί, όμως, ότι μια οριζόντια απαγόρευση είναι το κατάλληλο μέσο για να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός. Το ελληνικό νομοσχέδιο έχει και τα τρία ελαττώματα του γαλλικού, αν και σε διαφορετικό βαθμό το καθένα. Δεν διακρίνει τις πλατφόρμες ανάλογα με τον κίνδυνο, δεν προβλέπει κάποια εξαίρεση με γονική συναίνεση και αφήνει πρακτικά απροσδιόριστο το πώς θα ελέγχεται η ηλικία όλων των υπολοίπων χρηστών. Αν και στην Ελλάδα δεν υπάρχει προληπτικός έλεγχος συνταγματικότητας, όπως στη Γαλλία, νομίζω ότι είναι απλά θέμα χρόνου τα σχετικά ζητήματα να φτάσουν στα δικαστήρια.
Η Ευρώπη, εν τω μεταξύ, κινείται προς μία διαφορετική κατεύθυνση. Στις 17 Σεπτεμβρίου η Κομισιόν πρότεινε το EU KIDS Act, που προβλέπει πλήρη αποκλεισμό μόνο κάτω των 13 ετών. Για τα παιδιά 13 έως 15 ετών προβλέπει «μίνι λογαριασμούς» υπό γονική εποπτεία, με όριο μίας ώρας την ημέρα. Προβλέπει επίσης απαγόρευση των εθιστικών λειτουργιών και των συστάσεων που βασίζονται στο προφίλ του χρήστη, δηλαδή επεμβαίνει και στην ουσία του επιχειρηματικού μοντέλου: τον εθιστικό σχεδιασμό της πλατφόρμας. Επιπλέον, το EU KIDS αντιστρέφει το βάρος της απόδειξης: η πλατφόρμα οφείλει να αποδείξει ότι η υπηρεσία της είναι ασφαλής. Ευτυχώς λοιπόν που η ελληνική ρύθμιση αυτοκαταργείται μόλις ψηφιστεί ο ευρωπαϊκός κανονισμός. Η διάρκεια ζωής της θα είναι τόσο όσο χρειάζεται για μερικά διθυραμβικά πρωτοσέλιδα.
Η Αυστραλία δείχνει τις αδυναμίες και τα κενά
Η Αυστραλία, το πρότυπο που επικαλείται συνεχώς η κυβέρνηση, εφαρμόζει από τον Δεκέμβριο του 2025 το όριο των 16 ετών με πολύ ισχυρότερο μηχανισμό: ρητή υποχρέωση των πλατφορμών (και όχι των χρηστών ή των γονέων) να αποκλείσουν τους εφήβους και βαριά πραγματικά πρόστιμα. Η πρώτη επίσημη αξιολόγηση της ρυθμιστικής αρχής eSafety δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2026, αφορά το πρώτο τρίμηνο της εφαρμογής του μέτρου και περιλαμβάνει αποτελέσματα σε δείγμα άνω των 4.000 οικογενειών. Τα παιδιά κάτω των 16 ετών με λογαριασμό σε διάφορα social media μειώθηκαν από 52,4% σε 42,1% επί του συνόλου. Όμως τα παιδιά που εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες, με λογαριασμό ή χωρίς, μέσω του κινητού κάποιου γονιού ή με ψεύτικη ηλικία, μειώθηκαν μόνο από 85,9% σε 81,5% επί των ανήλικων χρηστών. Με άλλα λόγια, πάνω από οκτώ στα δέκα παιδιά – χρήστες είναι ακόμη μέσα στις πλατφόρμες, παρά την απαγόρευση. Η απαγόρευση άλλαξε μόνο τον τρόπο με τον οποίο μπαίνουν.
Η ίδια αξιολόγηση δεν βρήκε καμία μετρήσιμη μεταβολή στον ύπνο, στην καλή διάθεση, στις δραστηριότητες εκτός οθόνης ή στην προβληματική χρήση. Βρήκε όμως ότι οι γονείς που δεν γνωρίζουν ότι το παιδί τους χρησιμοποιεί social media αυξήθηκαν από 23% σε 33%. Οι αναφορές για διαδικτυακό εκφοβισμό και κακοποίηση μέσω εικόνων δεν μειώθηκαν, ενώ μία άλλη σχετική έρευνα έδειξε ότι η συμμόρφωση των εφήβων στην απαγόρευση υπολογίστηκε στο 6% τον Ιούνιο του 2026 (έναντι 27% τον Απρίλιο του 2026).
Έτσι δεν είναι περίεργο ότι ακόμη και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στη γνωμοδότησή της για το ελληνικό σχέδιο, σημειώνει ότι με βάση την αυστραλιανή εμπειρία η αποτελεσματικότητα τέτοιων μέτρων «δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί δεδομένη». Φαίνεται ότι η Ελλάδα αντιγράφει με ευκολία ένα μοντέλο που δεν δουλεύει, και το αντιγράφει χωρίς καν τη λεπίδα του: την ευθύνη στις πλατφόρμες και τα βαριά πρόστιμα. Αν ένας νόμος, όπως της Αυστραλίας, με ρητές υποχρεώσεις και βαριά πρόστιμα μείωσε τη χρήση κατά 4-6%, μάλλον δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τι θα πετύχει ο ελληνικός νόμος που απαγορεύει την πρόσβαση χωρίς να λέει ποιος έχει την υποχρέωση να την αποτρέψει, πώς θα το κάνει και τι θα πάθει αν δεν το κάνει.
Ήταν όλα γνωστά…
Η διαδικασία για να φτάσουμε στην προτεινόμενη ρύθμιση δεν προδίκαζε εξαρχής καλή εξέλιξη. Για άλλη μία φορά, η διαβούλευση ήταν διακοσμητική. Σύμφωνα με την Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης, υποβλήθηκαν επτά σχόλια και δεν υιοθετήθηκε κανένα. Δεν άλλαξε ούτε λέξη. Οι προτάσεις για ασφαλή σχεδιασμό απορρίφθηκαν επειδή «υπερβαίνουν το ειδικό αντικείμενο» του νόμου. Τα ερωτήματα για το πεδίο εφαρμογής απορρίφθηκαν επειδή ένας ορισμός «θα μπορούσε να αποκλίνει» από το ενωσιακό δίκαιο. Οι ενστάσεις για την προστασία των δεδομένων απορρίφθηκαν επειδή ο νόμος δεν επιβάλλει κανένα μέσο ταυτοποίησης. Κάθε κριτική, δηλαδή, απαντήθηκε με την παραδοχή ότι ο νόμος δεν ρυθμίζει σχεδόν τίποτα.
Το ίδιο αγνοήθηκε και η ανοιχτή επιστολή που συνυπέγραψε η Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας με άλλους 24 φορείς, και την οποία υπέγραψαν τελικά 252 οργανώσεις. Η επιστολή προειδοποιούσε ότι η επαλήθευση ηλικίας κινδυνεύει να κάνει την ταυτοποίηση προϋπόθεση εισόδου στον ψηφιακό δημόσιο χώρο, για όλους. Η εν λόγω επιστολή ζητούσε να εξηγηθεί γιατί εξαιρείται το YouTube, προέκρινε τον ψηφιακό εγγραμματισμό και τον επανασχεδιασμό των πλατφορμών, ενώ προειδοποιούσε ότι το βάρος θα μετατοπιστεί από τις πλατφόρμες στους χρήστες, όπως ακριβώς συμβαίνει σήμερα.
Τίποτα από αυτά δεν είναι έκπληξη. Τον Δεκέμβριο του 2025 έγραφα ότι «μία περίφραξη, όσο μεγάλη και ισχυρή και να είναι, δεν μπορεί να σταματήσει την ψηφιακή πλημμύρα» και ότι η επαλήθευση ηλικίας χαρίζει στις πλατφόρμες αυτό που πραγματικά χρειάζονται: επαληθευμένα δεδομένα. Τον Φεβρουάριο του 2026 σημείωνα ότι η απαγόρευση έχει νόημα μόνο ως πρώτο βήμα για τον περιορισμό των πλατφορμών, «αλλιώς θα είναι ένα ατελές και πιθανότατα αναποτελεσματικό μέτρο, ένας παράδρομος». Και τον Αύγουστο του 2026, με τον συμβιβασμό της Meta, όταν είδαμε την ίδια την εταιρεία να αποδέχεται να περιορίσει το ατέλειωτο σκρολάρισμα και τις νυχτερινές ειδοποιήσεις επισήμανα «Γιατί να τα περιορίσει, με δικαστική εγγύηση, αν δεν είναι όντως επιβλαβή;». Ο εθισμός των εφήβων ήταν και είναι επιχειρηματική στρατηγική, και αυτή τη στρατηγική ο ελληνικός νόμος δεν την αγγίζει καν.
Ο κόφτης της κυβέρνησης μοιάζει με κλειδαριά ασφαλείας σε πόρτα εισόδου, σε ένα σπίτι χωρίς τοίχους. Εντυπωσιάζει τους περαστικούς, αλλά δεν κρατά κανέναν έξω. Και πάνω απ' όλα, δεν ενοχλεί αυτούς που έχτισαν το σπίτι. Και με την εφαρμογή του, τον Ιανουάριο του 2027, αυτό που θα κοπεί δεν θα είναι τόσο η πρόσβαση των ανήλικων αλλά το περιθώριο των γονέων και της πολιτείας να κάνουν κάτι ουσιαστικό για να περιορίσουν το πρόβλημα του εθισμού των εφήβων.
(Ο Αντώνης Μαυρόπουλος είναι σύμβουλος κυκλικής οικονομίας και συγγραφέας. Τα βιβλία του «Waste Side Stories Απόβλητοι – Απόβλητα και Μεταβολικά Ρήγματα» και «Τεχνητή Νοημοσύνη – Άνθρωπος, Φύση, Μηχανές» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Τόπος)
