Ο πόλεμος στην Ουκρανία, για πέμπτη συνεχή χρονιά, έχει αποτελέσει το μεγάλο «πειραματικό» πεδίο όλων των μορφών της καταστροφής, πλην του πυρηνικού ολέθρου.
Από την κλασική ρωσική εισβολή με μικρές σχετικά δυνάμεις, στην κλασική στρατιωτική αντιπαράθεση σε πόλεις και κάμπο του Ντομπάς, στον πόλεμο των χαρακωμάτων, στη στασιμότητα λόγω drones και τώρα στην προσβολή μεγάλων πόλεων όπως το ίδιο το Κίεβο και το Λβιβ κοντά στα πολωνικά σύνορα αλλά και υποδομών κοινής ωφέλειας, εργοστασίων και κέντρων επικοινωνιών.
Το ίδιο συμβαίνει και από την άλλη πλευρά όπως έγινε στα περίχωρα της Μόσχας την ημέρα των εκλογών για τη Δούμα αλλά και σε υποδομές και διυλιστήρια.
Και οι δυο αντίπαλοι δεν κρύβουν τους λόγους για τους στόχους που πλήττουν. Σκοπός και των δυο είναι η πτώση του ηθικού του πληθυσμού και όχι μόνο των στρατευμάτων.
Αφού δεν μπορούν να σπάσουν σε σημαντικό βάθος το μέτωπο, καταστρέφουν με πυραυλικές προσβολές τις υποδομές και τα ενεργειακά κέντρα στα μετόπισθεν και στις πόλεις για να στερηθεί ολόκληρος ο πληθυσμός και όχι μόνο τα στρατεύματα, τις επικοινωνίες, την ενέργεια, τη θέρμανση και την ύδρευση.
Δεν υπάρχει πρώτη γραμμή και μετόπισθεν. Διανύουμε την πιο ολοκληρωτική μορφή του πολέμου.
Ο πρώην ΥΠΕΞ της Ουκρανίας Dmytro Kuleba, σε κύριο άρθρο του στο σημερινό αμερικανικό Foreign Affairs, περιγράφει ότι για πρώτη φορά οι κάτοικοι του Κιέβου είναι απογοητευμένοι.
Πάνω που νόμισαν ότι αλλάζει η ισορροπία υπέρ τους, το πρώτο εξάμηνο του 2026, με όπλα μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς ήρθε η ρωσική απάντηση με μεγάλο αριθμό βαλλιστικών πυραύλων και για πρώτη φορά με αεριωθούμενα drones, όχι μόνο στο ανατολικό Ντομπάς αλλά και στη δυτική Ουκρανία, κοντά στα πολωνικά σύνορα.
Ο τρόμος που έρχεται από τον ουρανό με υπερηχητική ταχύτητα έχει καταλάβει τους Ουκρανούς σε όλο το βάθος της χώρας, ιδιαίτερα όσους δουλεύουν σε μεγάλα εργοστάσια και υποδομές.
Μόλις για τη νύχτα της 29 Σεπτεμβρίου το ρωσικό υπουργείο άμυνας ανακοίνωσε ότι προσβλήθηκαν μόνο στο Κίεβο: ένα επικοινωνιακό κέντρο, ενεργειακές υποδομές, κέντρο ίντερνετ για τις ανάγκες του στρατού, υδροηλεκτρικός σταθμός παραγωγής ενέργειας, θερμικός σταθμός παραγωγής ενέργειας, σταθμός αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Ήδη το Κίεβο αντιμετωπίζει προβλήματα υδροδότησης και διακοπές στην ηλεκτροδότηση σαν αποτέλεσμα αυτών των προσβολών.
Αντίστοιχα, οι ουκρανικές επιθέσεις προκάλεσαν ζημιές σε ρωσικά διυλιστήρια και υποδομές με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι τιμές των καυσίμων αλλά και ο πληθωρισμός.
Η ουκρανική κυβέρνηση εκτιμά ότι θα χρειασθεί για το 2027 εξωτερική οικονομική βοήθεια 52 δις δολ. και μόνο 20 δις έχουν διασφαλιστεί. Μόνο για το 2026 θα δώσουν 35 δις για το στρατιωτικό προσωπικό.
To σημερινό POLITICO αναφέρει ότι υπάρχει έλλειμμα αυτό το χρόνο 27 δις ενώ συνεχίζεται η πληρωμή των 90 δις που είχαν συμφωνηθεί.
Η ουκρανική πλευρά εκτιμά ότι τα 100 δις για το 2026 και 2027 δεν φτάνουν και θεωρεί σαν μόνη λύση να κατασχεθούν τα 200+ δις ρωσικά κεφάλαια που βρίσκονται παγωμένα. Τι θα επακολουθήσει για τη σταθερότητα του ευρώ είναι κάτι που απασχολεί την ΕΚΤ.
Παράλληλα, η ιρλανδική προεδρία, σύμφωνα με το POLITICO, σχεδιάζει να περικόψει τον επόμενο προϋπολογισμό 2 τρις της περιόδου 2028-2034, κατά 100 δις ευρω, προφανώς για να ενισχύσει την Ουκρανία.
Υπάρχει βιασύνη για την έγκρισή του για να προλάβουν τις γαλλικές εκλογές τον Μάρτη 2027 και την σχεδόν σίγουρη νίκη της Ακροδεξιάς με την Λεπεν και τον Μπαρντελλά οι οποίοι δεν επιθυμούν άλλη διαρροή κεφαλαίων προς την Ουκρανία.
Ακολουθούν βέβαια οι εκλογές στην Ισπανία όπου ενισχύεται το ακροδεξιό VOX, στην Ελλάδα, στην Γερμανία, με ενισχυμένες τις ακροδεξιές τάσεις.
Η ΚΑΠ προβλέπει ενίσχυση των αγροτών με 300 δις και την οποία δεν προφταίνουν οι ευρωπαϊκές γραφειοκρατίες να αλλάξουν χωρίς σεισμικές δονήσεις στους δρόμους από τους αγρότες. Επόμενα, το βάρος της ουκρανικής ενίσχυσης θα επωμιστούν τα κοινωνικά προγράμματα και η Παιδεία.
Σύμφωνα με το Dnews, η Ρωσία σχεδιάζει να δαπανήσει 17,1 τρισ. ρούβλια (202,58 δισ. δολάρια) για στρατιωτικούς σκοπούς το 2027, περίπου 27% περισσότερα από τα 13,5 τρισ. ρούβλια που είχαν αρχικά προϋπολογιστεί και το υψηλότερο ποσό από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022. Τα έσοδα θα προέλθουν από αύξηση φόρων και μεγαλύτερο δανεισμό. Η κυβέρνηση αναθεώρησε σημαντικά προς τα πάνω την πρόβλεψη για τον πληθωρισμό το 2026, στο 6,8% από 5,2% προηγουμένως. Ήδη το έλλειμμα φτάνει τα 5,8 τρις ρούβλια (60,4 δις ευρώ).
Στο μεταξύ οι εξοπλισμοί των Ευρωπαίων κινούνται με βάση το ρυθμό που δίνουν οι μεγάλες βιομηχανίες όπλων και πυρομαχικών και όχι με βάση τις στρατιωτικές ανάγκες. Οι χώρες αύξησαν τους αμυντικούς προϋπολογισμούς αλλά δεν υπάρχει συντονισμός μεταξύ τους και οι κατασκευαστές παράγουν με βάση τα παλιά δεδομένα της τακτικής, απλά με πιο νέα τεχνολογία. Το βάρος δίνεται στα βαριά υλικά, άρματα μάχης, αεροσκάφη, ελικόπτερα, τεθωρακισμένα οχήματα και το μόνο νεότερο είναι τα drones. Εξάλλου τα «βαριά» υλικά αφήνουν μεγαλύτερο κέρδος και δεν χρειάζονται νέες επενδύσεις σταθερού κεφαλαίου.
Αντίθετα οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί έχουν προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα και βασίζονται κύρια στα drones, στον ηλεκτρονικό πόλεμο, στα πυραυλικά συστήματα και στη σύζευξη όλων αυτών ενώ τα κλασικά συστήματα (άρματα, πυροβόλα, τεθωρακισμένα οχήματα) απλά τα διατηρούν ή κάνουν ορισμένες αναβαθμίσεις.
Στον τελευταίο πόλεμο στο Ιράν είδαμε πόσο μια πλούσια χώρα (ΗΠΑ) και μια στρατιωτικά ισχυρή χώρα (Ισραήλ) που στηρίζονται στην υψηλή τεχνολογία μπορεί να ξεμείνουν από πυρομαχικά ενώ μια φτωχή χώρα (Ιράν) με απλούστερα και φτηνότερα συστήματα που ετοιμάζονταν χρόνια, μπορεί να διατηρήσει την ισχύ για μεγαλύτερο χρόνο.
ΟΙ ΗΠΑ παράγουν 840 πυραύλους αναχαίτισης Patriot το χρόνο για τον εαυτό τους και τους συμμάχους τους ενώ η Ρωσία παράγει 1.200 πυραύλους αναχαίτισης και τους χρησιμοποιεί για να αντιμετωπίσει μόνο τις ουκρανικές επιθέσεις. Ο Ζελένσκυ ζητάει επειγόντως Patriot αλλά ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος και βέβαια κάθε πύραυλος κοστίζει 4 εκατομ. δολ.
Η νέα τάση που διαμορφώνεται δεν είναι η συντριβή των ενόπλων δυνάμεων του αντιπάλου, κάτι που δύσκολα επιτυγχάνεται σήμερα. Είναι η τριβή (φθορά) των υποδομών του κράτους ώστε να καταρρεύσει ολόκληρη η κοινωνία και να παρασύρει το πολιτικό οικοδόμημα και συνακόλουθα τη στρατιωτική δομή. Αυτό επιδιώκεται να γίνει από μακριά με πυραυλικά κτυπήματα και δεν χρειάζονται μεγάλες απώλειες στρατιωτών.
Η πολιτική Ντράγκι για «οικονομία πολέμου» αποσκοπεί στη συνοχή των Ευρωπαίων απέναντι στη Ρωσία και στην προετοιμασία ενός πολέμου που οι ανταγωνισμοί καθιστούν αναπόφευκτο και πιθανόν αναγκαίο για έξοδο από την οικονομική κρίση και την έλλειψη παραγωγικότητας.
Όμως τα 800 δις που θα δοθούν για προετοιμασία πολέμου από την Ε.Ε. τα επόμενα χρόνια μαζί με την αύξηση των εθνικών αμυντικών προϋπολογισμών ακόμη και στο 5% δεν είναι αρκετά ούτε για πόλεμο ούτε για μια κατάσταση μεταξύ ειρήνης και πολέμου.
Πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1937) οι μεγάλες χώρες δαπανούσαν 6-23% για την άμυνα ενώ με την έναρξη του πολέμου έφτασε το 45%. Έτσι πράγματι ξεπέρασαν την κρίση του 1929 και με την μείωση της ανεργίας λόγω των εκατομμυρίων νεκρών και τραυματιών, οδηγήθηκαν στη μεταπολεμική ανάπτυξη.
Οι σημερινές κοινωνίες, ειδικά της Ευρώπης είναι αρνητικές σε τέτοιες απώλειες και στερήσεις.
Όσο και αν οι Ευρωπαίοι ετοιμάζονται για πόλεμο για να ξεφύγουν από την κρίση ακόμη και με ενσωμάτωση της εμπειροπόλεμης Ουκρανίας, δεν μπορούν να ξεπεράσουν την έλλειψη ενιαίας πολιτικής και την άρνηση των λαών για περιπέτειες.
Ο πόλεμος μπορεί να μεταφέρεται από τα χωράφια στις πόλεις αλλά να θυμόμαστε ότι στον Β΄Π.Π. ούτε η καταστροφή της Δρέσδης οδήγησε στην παράδοση του Βερολίνου ούτε η καταστροφή του Τόκιο στην παράδοση της Ιαπωνίας. Όπου υπάρχει συνοχή της κοινωνίας οι πόλεις αντέχουν (Στάλινγκραντ, Λένινγκραντ).
Στην Ευρώπη η κατάσταση οδηγείται είτε σε μακρόχρονη σπατάλη πόρων για ένα πόλεμο που δεν έρχεται είτε σε αδιέξοδο που θα καταλήξουν και οι δυο πλευρές β. και σε ένα πόλεμο «μια και έξω» με πυρηνικά, που θα καταστρέψει την ήπειρο.
Την λύση πέρα από ανταγωνισμούς και πολέμους μπορούν να δώσουν μόνο οι λαοί της Ευρώπης.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
