1.Οι ανακοινώσεις της Τουρκίας για τα θαλάσσια πάρκα στην ανοικτή θάλασσα, που επηρεάζουν σαφώς την Ελλάδα, καθώς και το αναμενόμενο νομοσχέδιο καθιέρωσης και εφαρμογής θαλασσίων ζωνών στο Αιγαίο και στην Αν. Μεσόγειο, προμηνύουν εξελίξεις. Αυτές αναμοχλεύονται εν μέσω επαναλαμβανόμενης επιθετικής ρητορικής της Άγκυρας, για τα ίδια θέματα, όπως η αποστρατιωτικοποίηση νησιών, απαιτώντας αυτή τη φορά τον αφοπλισμό τους. Συνδυαστικά με τις «γκρίζες ζώνες», που εγείρει σε κάθε ευκαιρία, επιχειρείται η αμφισβήτηση κυριαρχίας, αντιτασσόμενη στο δικαίωμα της Ελλάδας να μεριμνά για την άμυνα των νησιών και την ασφάλεια των κατοίκων, αλλά και τη σταθερότητα στο Αν. Αιγαίο.
2.Τα θαλάσσια πάρκα που θα υλοποιηθούν με το τουρκικό νομοσχέδιο των θαλάσσιων ζωνών, θα διαμορφώσουν μια ανελαστική συνθήκη. Αυτό κατέδειξε η σπουδή της Τουρκίας να τα ορίσει σε διεθνή ύδατα, όπου αναμφισβήτητα απαιτείται συμφωνία με τα γειτονικά -κατά περίπτωση- παράκτια κράτη. Το νομοσχέδιο θα είναι κρίσιμο για έναν λόγο, εάν δηλαδή θα ενσωματώνει τη διάταξη της UNCLOS για υποχρέωση οριοθέτησης ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας με συμφωνία. Σε διαφορετική περίπτωση, ο Ερντογάν εξουσιοδοτείται να προχωρήσει μονομερώς αμέσως. Στην κατεύθυνση αυτή ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα δεν ανταποκρίνεται στις προσκλήσεις διευθέτησης, ενώ ο ίδιος επί της ουσίας επιδιώκει συνολική διευθέτηση με όλα τα θέματα στο τραπέζι. Από την άλλη για την έξωθεν καλή μαρτυρία, ο Φιντάν τάσσεται υπέρ της συνέχισης του διαλόγου και του θετικού κλίματος, που όμως η Τουρκία υπονομεύει απαιτώντας συναίνεση για οτιδήποτε διαλαμβάνεται σε Αιγαίο και Μεσόγειο, επιμένοντας ότι απειλείται από τη θωράκιση των νησιών.
3.Η διατήρηση του θετικού κλίματος έχει να αντιμετωπίσει πολλά προσκόμματα. Το καλώδιο θα είναι το πρώτο crash test σε περίπτωση που παρεμποδιστεί η έρευνα βυθού και η πόντισή του. Διαστρεβλώνοντας την πραγματικότητα, η Τουρκία ισχυρίζεται ότι το καλώδιο την περικυκλώνει και την απειλεί. Σε αυτό προσθέτει πρώτον τη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ και την στρατιωτική του τεχνολογία που η Ελλάδα χρησιμοποιεί και μάλιστα στα νησιά που κατ’ αυτήν τελούν υπό καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης και δεύτερον την αλλαγή στην ισορροπία ισχύος λόγω των εξοπλισμών.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
4.Στο πλέγμα λοιπόν απειλή και περικύκλωση, κατασκευάζει αφήγημα μεταξύ άλλων για την αναγκαιότητα της πρόσκτησης θαλάσσιων ζωνών, οικοδομώντας προς το παρόν την αντίδρασή της μόνο επί του θέματος. Ομοίως δοκιμασία θα είναι τα θαλάσσια πάρκα που όρισε η Τουρκία στα διεθνή ύδατα, σε απάντηση των ελληνικών εθνικών πάρκων, τα οποία όμως χωροθετήθηκαν εντός αιγιαλίτιδας ζώνης. Είναι διαφορετικό να διεκδικείς στα διεθνή ύδατα εθνικά πάρκα χωρίς σύμπραξη με τα όμορα κράτη που είναι διεθνής υποχρέωση. Ειδικότερα, το παράνομο θαλάσσιο πάρκο νοτίως του Καστελορίζου προκαλεί τον ασφυκτικό εγκλωβισμό του, παρότι προς το παρόν ενεργοποιείται σε μεγάλη απόσταση από το νησιωτικό σύμπλεγμα. Τα πάντα θα κριθούν, όταν με το τουρκικό νομοσχέδιο οριοθετηθεί μονομερώς και ενεργοποιηθεί ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα κατά μήκος των μικρασιατικών ακτών. Τότε ακριβώς θα αναδειχθεί τι μέλλει γενέσθαι, κλιμάκωση και κρίση ή απλή ένταση.
5.Έναντι όλων αυτών, γνωρίζοντας τους ισχυρισμούς και τις προθέσεις της Τουρκίας, η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί στρατηγικά και με εθνική συναίνεση. Να λάβει μέτρα με πρώτο να διασφαλίσει, βάσει του δικαίου της θάλασσας, το σύμπλεγμα της Μεγίστης, αποφασίζοντας τη διεύρυνση της αιγιαλίτιδας ζώνης του στα 12νμ. Με την διεύρυνση δεν επηρεάζεται η διεθνής ναυσιπλοΐα στην ευρύχωρη Αν. Μεσόγειο, ούτε η Τουρκία προβάλλει το casus belli, διότι εκλείπουν οι λόγοι τους οποίους επικαλείται για το Αιγαίο. Υπό τέτοιες συνθήκες, δεν είναι δυνατόν τα 6νμ να είναι το όριο ανοχής έναντι τουρκικών απαιτήσεων και αιτιάσεων με αντίκτυπο στο Καστελόριζο. Διεύρυνση της αιγιαλίτιδας ζώνης του είχε προταθεί το 2020 χωρίς να υπάρξει συνέχεια, εν μέσω της κρίσης που προκάλεσε το σκάφος Ορούτς Ρέϊς, το οποίο πράγματι προέβη παρανόμως σε έρευνες εντός διαφιλονικούμενης υφαλοκρηπίδας, μία ανάσα από το όριο των 6νμ από το Καστελόριζο.
6.Ο βασικός στόχος είναι να διασφαλιστεί η κυριαρχία, πρωτίστως για να καλυφθεί το αίσθημα ασφάλειας και η άνεση προστατευμένου θαλάσσιου χώρου, αλλά και για να εξασφαλιστεί μια περιοχή αλιείας που μπορούν να εκμεταλλευτούν οι νησιώτες και να ενισχυθεί η νησιωτική οικονομία. Όμως απαιτείται στρατηγική και συνδρομή συμμάχων, πρωτίστως της Γαλλίας λόγω της συμβατικής δέσμευσης, για να διασφαλιστεί η κυριαρχία σε διευρυμένη αιγιαλίτιδα ζώνη. Ίσως μελλοντικά σε ένα πλαίσιο ευρύτερου Μεσογειακού διαλόγου να καταστεί δυνατή μια λειτουργική, αμιγώς αλιευτική ζώνη, ως μερική θαλάσσια ζώνη της ΕΕ. Παράλληλα θα μπορούσε να επιδιωχθεί το ζητούμενο για συνολικές οριοθετήσεις στην Αν. Μεσόγειο.
7.Επειδή φημολογείται τελευταία, η διεύρυνση της αιγιαλίτιδας ζώνης νοτίως της Κρήτης, η κίνηση αυτή έχει νόημα μόνο ως προκριματικό στάδιο πριν οριοθετηθεί ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα με τρίτα κράτη χωρίς να συναρτάται με τα ελληνοτουρκικά. Αυτό δεν είναι το μείζον, δεν έχει την ίδια αξία με την διεύρυνση της αιγιαλίτιδας ζώνης του Καστελορίζου. Διεύρυνση της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12νμ νότια της Κρήτης, θα ενοποιούσε το συνολικό όριο με αυτό των 12νμ της Γαύδου. Αυτό επισημαίνεται γιατί σε μια οριοθέτηση ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας δεν θα επηρεασθεί το όριο της Γαύδου, ακόμη και εάν η Λιβύη μετριάσει την επήρειά της.
8.Έχει προηγηθεί διεύρυνση στα 12νμ της αιγιαλίτιδας ζώνης στο Ιόνιο έως το Ταίναρο, με τα νέα σημεία βάσης, ήτοι τις ευθείες γραμμές και το κλείσιμο των κόλπων. Εκ των υστέρων θεσπίστηκε ΑΟΖ σε όριο που έθεσε η συμφωνία υφαλοκρηπίδας Ελλάδας-Ιταλίας το 1977. Ομοίως έχει διευρυνθεί η αιγιαλίτιδα ζώνη στην ελληνοαλβανική μεθόριο στην προοπτική μιας επανάληψης της οριοθέτησης με την Αλβανία, που ποτέ δεν ξεκίνησε. Εν προκειμένω εάν η φημολογούμενη διεύρυνση αιγιαλίτιδας ζώνης αφορά ακτές από το Ταίναρο, την νότιο-δυτική πλευρά της Κρήτης και καθ΄ όλη την έκτασή τους νοτίως της Κρήτης μέχρι το σημείο που αυτές είναι αντικείμενες με τις ακτές της Λιβύης, τότε σχετίζεται μόνο με την προοπτική οριοθέτησης ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας· οι διαπραγματεύσεις της οποίας διεξάγονται αυτόν τον καιρό.
9.Θα μπορούσε μάλιστα κάποιος να αναρωτηθεί, γιατί δεν προηγήθηκε διεύρυνση αιγιαλίτιδας ζώνης ανατολικά της Κρήτης και νότια της Κάσου, Καρπάθου και Ρόδου πριν από την οριοθέτηση ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας με την Αίγυπτο. Η απάντηση είναι ότι θα ήταν ατελέσφορο, και έπρεπε να προηγηθεί η κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων, δηλαδή να διεμβολιστεί η τουρκολιβυκή οριοθέτηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί η χώρα να διευρύνει την αιγιαλίτιδα ζώνη εκεί όπου ήδη έχει οριοθετηθεί ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα. Όμως εν προκειμένω η διεύρυνση στο σύμπλεγμα της Μεγίστης έχει προτεραιότητα.
(Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου -Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Τα Νέα Σαββατοκύριακο")
