Υπάρχει μια αρχή άνευ της οποίας δεν μπορεί να νοηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αρχή της αλληλεγγύης (solidarity) η οποία είναι σήμερα κατοχυρωμένη στη Συνθήκη της Λισσαβόνας (άρθ. 3 ΣΕΕ) σύμφωνα με την οποία «η Ένωση προάγει την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών». Χωρίς την αλληλεγγύη το οικοδόμημα των εικοσι-επτά κρατών μελών με μεγάλες και μικρές χώρες, πλούσιες και φτωχές, με τον φειδωλό Βορρά και τον σχετικά φτωχό Νότο, με τα παλαιά και νέα μέλη δεν θα μπορούσε να υπάρξει ως σύνολο. Το γεγονός ότι η (πλούσια) Γερμανία δέχεται να είναι «καθαρός πληρωτής» (net contributor) και η Ελλάδα «καθαρός αναλήπτης» (net recipient) πόρων από τον προϋπολογισμό της Ένωσης οφείλεται στην κυριαρχία της αλληλεγγύης στο ενωσιακό σύστημα. Χωρίς την αρχή της αλληλεγγύης και τα συνακόλουθα που παράγει η Ένωση θα ήταν ένας απλός διεθνής οργανισμός και όχι ένα υπερεθνικό σύστημα που στοχεύει «σε ολοένα στενότερη ενοποίηση».
Η χώρα που επωφελήθηκε περισσότερο από την αρχή της αλληλεγγύης από την ένταξή της (1981) μέχρι σήμερα τόσο σε οικονομικούς όσο και πολιτικούς όρους, είναι βέβαια η Ελλάδα. Μόλις πριν λίγες μέρες (στα τέλη Ιουλίου) ζήτησε την αλληλεγγύη των άλλων κρατών μελών στο πλαίσιο της υιοθέτησης του εικοστού πρώτου πακέτου κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας προκειμένου να εξασφαλίσει εξαίρεση (derogation) για την προστασία συμφερόντων της Ελληνικής ναυτιλίας. Και έλαβε την αλληλεγγύη και εξαίρεση. Ενώ από την ένταξή της έχει επικαλεσθεί την ενωσιακή αλληλεγγύη δεκάδες φορές – τις περισσότερες απ’ οποιαδήποτε άλλη χώρα μέλος – από τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα (ΜΟΠ) μέχρι τις χρηματοδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF).
Στο δραματικό επεισόδιο με την εισροή 60.000 περίπου μεταναστών από το Μαρόκο (μια χώρα-μοναρχία διαφορετικής γεωπολιτικής κατεύθυνσης απ’ αυτή της Ισπανίας) στον Ισπανικό θύλακα της Θέουτα (πόλη 83.000 κατοίκων), για πρώτη φορά στην ιστορία της Ένωσης μια χώρα-μέλος αισθάνθηκε (αρχικά) ότι δεν είχε την έκδηλη αλληλεγγύη των υπολοίπων κρατών μελών. Το αντίθετο. Είκοσι δύο χώρες μέλη (περιλαμβανομένης και της Ελλάδας) σε επιστολή τους κατακεραύνωσαν την Ισπανία για την εισροή (η Μαδρίτη χαρακτήρισε την ενέργεια αυτή εγωιστική. Το New Statesman ντροπή για την Ευρώπη). Η δέουσα τάξη πραγμάτων αποκαταστάθηκε μετά δύο μέρες με δήλωση των υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ με έκφραση της αλληλεγγύης. Παρά ταύτα το θλιβερό επεισόδιο της Θέουτα (με 140 περίπου νεκρούς μεταξύ άλλων) καταγράφεται ως μαύρη σελίδα στην Ευρωπαϊκή ιστορία – που μεταξύ άλλων υποσκάπτει (και) την αρχή της αλληλεγγύης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αλλά εάν υπονομευθεί η αλληλεγγύη ως η καθοδηγητική ενοποιητική αρχή, τότε η Ένωση ως σύστημα με αναδιανεμητικές πολιτικές, ισχυρό προϋπολογισμό, κοινή εξωτερική πολιτική και άμυνα κλπ τελείωσε. Στην ψευτο-μεταναστευτική κρίση (κατά βάση γεωπολιτική) της Θεούτα η Ένωση αντέδρασε περισσότερο με πανικό και ιδεολογικές αναφορές καθοδηγούμενη από την ακροδεξιά και λιγότερο με αλληλεγγύη. Και αυτό είναι εξόχως επικίνδυνο για το μέλλον της ενοποίησης .
Με άλλα λόγια, η ενότητα της Ένωσης 27 και η εμβάθυνση της ενοποίησης (αλλά και το συμφέρον της Ελλάδας) προϋποθέτουν ισχυρή Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη...
(Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα»)
