Η περίοδος από το 1871 (τέλος του Γαλλο-Πρωσικού πολέμου) ως το 1914 (έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου) ήταν η λεγόμενη «όμορφη εποχή» (Belle Époque). Μια πρωτοφανής ευφορία επικρατούσε που δεν επέτρεπε να αναδειχθούν οι επερχόμενοι κίνδυνοι.
Η τεχνολογία προχωρούσε ραγδαία στον δυτικό κόσμο και οι κάτοικοι της Ευρώπης και της βόρειας Αμερικής άρχισαν να ταξιδεύουν με τα καινούργια σιδερένια πλοία με μηχανές ατμού, που αντικατέστησαν τα ξύλινα με πανιά. Παράλληλα, εμφανίστηκαν σε όλες τις πλευρές τα αντίστοιχα πολεμικά πλοία.
Οι σιδηροδρομικές γραμμές απλώνονταν συνεχώς και καθιστούσαν τα ταξίδια και τη μαζική μεταφορά εμπορευμάτων εύκολη υπόθεση. Όμως τα τρένα έδωσαν τη δυνατότητα γρήγορης μεταφοράς στρατευμάτων.
Οι πολίτες της Ευρώπης κατανάλωναν προϊόντα και οι πολιτικοί στα κοινοβούλια φλυαρούσαν για τα καθημερινά.
Οι αποικίες τροφοδοτούσαν τις μητροπόλεις με φτηνές πρώτες ύλες αλλά αποτέλεσαν και σημεία τριβής/ανταγωνισμών μεταξύ των βιομηχανικών χωρών. Καθησύχαζαν τις μάζες και ετοιμάζονταν για τη σύγκρουση.
Λίγοι διανοούμενοι ανέδειξαν την κατάσταση στις αποικίες και τους κινδύνους που εγκυμονούσαν.
Τα πρώτα σημάδια οικονομικής ύφεσης έκαναν την εμφάνισή τους.
Το 1902 ένας αστός Βρετανός, ο John Hobson, περιέγραψε την εκμετάλλευση των αποικιών σε ένα βιβλίο με τίτλο «Ιμπεριαλισμός» και το 1905 ο Λένιν επηρεασμένος από το βιβλίο αυτό γράφει τον δικό του «Ιμπεριαλισμό, το πιο πρόσφατο στάδιο του καπιταλισμού» (όπως ήταν ο αρχικός τίτλος) και εντοπίζει την «εύφλεκτη ύλη» που είχε συσσωρευτεί στην περιφέρεια του καπιταλισμού.
Δεν πέρασαν δέκα χρόνια για να ξεσπάσει ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος σαν αποτέλεσμα των όχι τόσο εμφανών ανταγωνισμών των κυρίαρχων χωρών που θα κρατούσε τέσσερα χρόνια και θα διέλυε τέσσερεις αυτοκρατορίες (Αυστροουγγρική, Οθωμανική, Γερμανική, Ρωσική) ενώ θα δημιουργούσε τις πρώτες ρωγμές στο αποικιοκρατικό σύστημα.
Στη σημερινή κατάσταση, μετά από την περίοδο του μονοπολικού κόσμου που ακολούθησε την κατάρρευση των σοσιαλιστικών χωρών το 1990, ένας κόσμος διαφορετικός αναδεικνύεται με πολλούς ανταγωνιστικούς πόλους και κύρια την Κίνα στην κορυφή της παγκόσμιας παραγωγικότητας.
Παράλληλα, ενδιάμεσες δυνάμεις (Ινδία, Ν. Κορέα, Τουρκία, Ιράν) διεκδικούν μεγαλύτερο ρόλο και περισσότερες αγορές.
Οι κανόνες διεθνούς δικαίου και τάξης που καθιερώθηκαν από τις ΗΠΑ μετά τον Β’ Π.Π. κατέρρευσαν σαν παλιό υλικό που δεν μπορεί να βαστάξει το νέο οικοδόμημα.
Είχε προηγηθεί η κατεδάφιση των κρατικών υποδομών στο όνομα της θατσερικής αντίληψης ότι «υπάρχουν μόνο άτομα».
Οι δυτικοί στρατοί αντί να φυλάσσουν σύνορα, συμμετέχουν σε αποστολές (μαζί και ελληνικά πλοία) σε μακρινά μέρη για να διεκδικήσουν «ζωτικούς χώρους» και πηγές ενέργειας ή για να τις απαγορεύσουν σε άλλους.
Η εντολή που είχαμε στο επιτελείο του ΝΑΤΟ (2001-2004) ήταν να αποθαρρύνουμε τους «στατικούς» στρατούς και να προωθούμε «ευέλικτους» που μπορούν να συμμετέχουν σε μακρινές εκστρατείες.
Η αμερικανική πολιτική έπαψε να έχει το μονοπώλιο της οικονομικής τουλάχιστον κυριαρχίας. Το στρατιωτικό της δυναμικό έδειξε στο πόλεμο του Κόλπου ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με επιτυχία καλά οργανωμένες ασύμμετρες απειλές.
Αφού κινδύνεψε να χάσει τους συμμάχους της στη περιοχή, ξαναγυρίζει στα εύκολα.
Οι πόλεμοι «σέρνονται». Το νεοφιλελεύθερο λόμπυ (φυσικά και το εβραϊκό) πιέζει τον Τραμπ να μην αφήσει την περιοχή του Κόλπου στα χέρια του Ιράν.
Από τα κέρδη των πετρελαίων στα κέρδη των όπλων. Από τα πεδία των μαχών όπου εξάλλου τελειώνουν τα πυρομαχικά κινείται στις γνώριμες αγορές των Ευρωπαίων, οι οποίοι παρά τις εξαγγελίες για «εξευρωπαϊσμό»’ των εξοπλισμών, τρέχουν να κάνουν συμπαραγωγή με τις αμερικανικές εταιρείες.
Αλλιώς δεν μπορούν να τροφοδοτήσουν ούτε τον πόλεμο της Ουκρανίας ούτε την «οικονομία του πολέμου» δηλαδή την «συγκολλητική» δύναμη που κρατάει την Ευρώπη ενωμένη, παρά τις φυγόκεντρες τάσεις.
Ο καπιταλισμός υπάρχει, εν τέλει, όχι για να παρέχει ασφάλεια στους πολίτες ούτε καν για να παράγει χρήσιμα προϊόντα αλλά για να παράγει χρήμα.
Και επειδή η Ευρώπη δεν προφταίνει να συγκροτήσει και εξοπλίσει τους στρατούς της (οι ειδικοί εκτιμούν ότι χρειάζονται 10-15 χρόνια) καλεί την Τουρκία που έχει μεγάλο στρατό και αμυντική βιομηχανία να «βοηθήσει» την κατάσταση με διμερείς συμφωνίες, με ιταλικές, ισπανικές ή βρετανικές εταιρείες.
Έτσι κι αλλιώς η όποια δυσαρέσκεια αναμενόταν από πλευράς Ελλάδος ή Κύπρου δεν φαίνεται.
Τώρα ο Τραμπ αποδεσμεύει τα αεροσκάφη F-35 και τους κινητήρες για το τουρκικό αεροσκάφος ΚΑΑΝ και έμμεσα αναγορεύει τον Ερντογάν ηγέτη περιφερειακής δύναμης παρά τις αντιρρήσεις του Ισραήλ. Ίσως σκέφτεται, δυο φιλικές περιφερειακές δυνάμεις (Ισραήλ, Τουρκία) στην περιοχή είναι περισσότερες από μια, παρά τις μεταξύ τους αντιθέσεις, τις οποίες μπορεί στην ανάγκη να γεφυρώσει, κάνοντας το διαιτητή.
Παράλληλα, υπόσχεται συμπαραγωγή Patriot στην Ουκρανία.
Ο Μακρόν προσφέρει στον Ερντογάν το γαλλο-ιταλικό αντιαεροπορικό σύστημα SAMP/T, αντίστοιχο του αμερικανικού Patriot, με περισσότερους εκτοξευτές, που βρίσκεται από το 2023 στην Ουκρανία, χωρίς ιδιαίτερα εμφανή αποτελέσματα.
Ο Γ.Γ. του ΝΑΤΟ Ρούτε προσπαθεί να πείσει τον Τραμπ, με κολακείες και ισχυρισμούς, ότι τώρα όλοι ξοδεύουν περισσότερα για την άμυνα και υπονοεί ότι πηγαίνει μεγαλύτερο μέρος στα ταμεία των αμερικανικών εταιρειών όπλων. Προωθεί το «made in NATO» αντί του «made in Europe».
Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν είναι βασικός λόγος διατήρησης του ΝΑΤΟ.
Στο τέλος της συνόδου της Άγκυρας, το συντομότερο ανακοινωθέν που έχει βγει, αναφέρεται στο άρθρο 5 και στην αύξηση των εξοπλισμών κατά 50 δις καθώς και στη βοήθεια των Ευρωπαίων-Καναδά στην Ουκρανία αλλά δεν μπορεί να κρύψει τις αντιθέσεις του Τραμπ με τους Ευρωπαίους και ειδικά με την Ισπανία για την οποία ανακοίνωσε διακοπή των εμπορικών συναλλαγών.
Ήδη έχουν παραγγελθεί από Ευρωπαίους 450 F-35 τα τελευταία χρόνια και μεγάλος αριθμός ελικοπτέρων, πυραύλων ATACMS με βεληνεκές 300 χλμ και συμφωνήθηκε στη σύνοδο συμπαραγωγή με ευρωπαϊκές εταιρείες πυραύλων αέρος-αέρος AIM-9X Sidewinder, AMRAAM και NASAMS Air Defence System, καθώς και φορητών αντιαεροπορικών Stinger (σαν κι αυτά που εμείς δώσαμε σε μεγάλο αριθμό στην Ουκρανία) καθώς και αεροσκάφη ανεφοδιασμού και μεγάλου βεληνεκούς αμερικανικά drones.
Τα επόμενα χρόνια θα ξοδευτούν 40 δις για αντι-drones συστήματα.
Η Γερμανία ανακοίνωσε τις προηγούμενες μέρες ότι το 2027 θα ξοδέψει 109 δις για την άμυνα και τα επόμενα χρόνια περισσότερα.
Είναι προφανές ότι οι άναρχες παραγγελίες εξοπλισμών για λόγους εξυπηρέτησης συμφερόντων δεν συγκροτούν συνολικό σχέδιο άμυνας.
Οι αγορές αμερικανικών όπλων γίνονται για να διατηρήσει ο Τραμπ μερικές βάσεις λογιστικής υποστήριξης στη Γερμανία, με την ελπίδα ότι αν απειληθεί η Ευρώπη θα προστρέξουν αμερικανικές μάχιμες μονάδες για βοήθεια. Κάτι που αμφισβητείται από την τωρινή πολιτική Τραμπ που ισχυρίζεται κατά καιρούς ότι το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν είναι δεδομένο.
Σαν μην έφταναν όλα αυτά ο Τραμπ από την Άγκυρα αμφισβήτησε πάλι την προστασία της Γροιλανδίας από την Δανία και προειδοποίησε ότι θα αποσυρθούν δυνάμεις από την Ευρώπη.
Είναι προφανές ότι ο Τραμπ συνεχίζει, παγκόσμια, την πολιτική διασφάλισης πηγών ενέργειας και γραμμών εφοδιασμού ενώ προσπαθεί να αποκομίσει κέρδη από τους εξοπλισμούς και να αναπληρώσει τα κενά σε πυρομαχικά με συμπράξεις με τους Ευρωπαίους.
Σε μια τελευταία στροφή της πολιτικής του, βλέπει ότι χρειάζονται οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μ. Ανατολή, με «παγωμένη» ή «θερμή» μορφή.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός κ. Μητσοτάκης, περιμένει απέλπιδα, το αμερικανικό Κογκρέσο να σταματήσει την πώληση των F-35 στην Τουρκία.
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ κατέληξε να γίνει παζάρι όπλων για τη συνέχιση των πολέμων και αύξηση των κερδών συγκεκριμένων συμφερόντων.
Η Τουρκία αναδεικνύεται σε επικίνδυνη περιφερειακή δύναμη, με τη σφραγίδα του Τραμπ.
Οι συμμαχίες «ασφάλειας» οδηγούνται σε συνθήκες ανασφάλειας.
Η σημερινή περίοδος μοιάζει με αυτή πριν το 1914. Μακάρι να μη μοιάσει και στο αποτέλεσμα. Τότε ήταν οι αποικίες και ο φόβος των νέων πολεμικών πλοίων. Τώρα είναι η Κίνα, τα στενά, το ΑΙ και τα drones. Και τότε και τώρα είναι τα κέρδη και οι «ζωτικοί χώροι». Τότε οι λαοί συμμετείχαν με προθυμία, τώρα;
(Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
