Ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ -ΠΣ, Κώστας Αρβανίτης, χαρακτήρισε τις εκλογές του 2023 «πειραγμένες». Από τα συμφραζόμενα συμπεραίνω πως δεν εννοούσε κάποια «βία και νοθεία». Αλλά δεν είμαι και σίγουρος τι εννοούσε. Αν πάντως αυτό διαβαστεί στην κυριολεξία του, αποτελεί εμπόδιο στην προσπάθεια η προοδευτική αντιπολίτευση να ξεφύγει από ορισμένα αντιδεξιά και αντιμητσοτακικά κλισέ και να εστιάσει σε μια νέα πολιτικά πειστική εναλλακτική πρόταση που θα αφορά τη σύγκλισή της σε κάτι διαφορετικό απ’ αυτό που ήταν έως σήμερα. Ο ευρωβουλευτής όμως θα είχε δίκιο, αν εννοούσε πως τα τελευταία χρόνια η σύγκλιση των πολιτικών και ιδεολογικών διαφορών μεταξύ των δυο πολιτικών πόλων, έχει ανοίξει το δρόμο για την επικράτηση μιας νεοφιλελεύθερης- χωρίς νεοφιλελευθερισμό- αντίληψης για την πολιτική. Τι εννοώ; Εννοώ πως πλέον ευρύτερα κοινωνικά στρώματα αντιμετωπίζουν την πολιτική ως το θέατρο στο οποίο κόβουν ατομικά εισιτήριο. Πλέον η πολιτική δεν είναι η αρένα που τέμνονται οι κατά Παρέτο «συλλογικές βουλήσεις», αλλά ο χώρος που ο καθένας προσχωρεί ατομικά και διεκδικεί κάτι για τον εαυτό του και την οικογένεια του και μόνο.
Πάντα υπήρχε το ρουσφέτι. Μαζί με αυτό όμως υπήρχαν και άλλα πράγματα, που έκαναν τη συζήτηση για την πολιτική πιο ελκυστική. Υπήρχαν και πραγματικά εναλλακτικές ιδεολογικές αφηγήσεις και οράματα. Σήμερα, ιδίως μετά τα επτά χρόνια διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, αλλά και μιας ρηχής και στείρας σε ιδέες αντιπολίτευσης, έχει μείνει μόνο το ρουσφέτι. Ένα σύστημα μικρών και μεγαλύτερων διευκολύνσεων δεσμεύει τις συνειδήσεις των πολιτών να ψηφίζουν το κόμμα που τους διευκολύνει την καθημερινότητα. Έχουμε να κάνουμε με ένα σύστημα που επί της ουσίας εξαγοράζει συνειδήσεις. Ένα σύστημα που μετατρέπει τους πολίτες σε ανίσχυρα υποχείρια των εκάστοτε εξουσιών που με αυτές τις μικροπαραχωρήσεις δεσμεύει συνειδήσεις. Όταν όμως δεν έχεις το δικαίωμα της επιλογής αυτού που θα ψηφίσεις, τότε για ποια αντιπροσωπευτική δημοκρατία μιλάμε; Γιατί ποια μεγαλύτερη ελευθερία υπάρχει από την ελευθερία της συνείδησης; Όταν καταργείται η ελευθερία της συνείδησης, καταργούνται όλες οι ελευθερίες. Όταν εκχωρείς αυτή σου την ελευθερία, τότε είναι σαν απαρνείσαι την ίδια τη δημοκρατία. Το πρόβλημα είναι πολύ πιο σοβαρό από ακόμα και οποιαδήποτε «βία και νοθεία». Το θέμα αγγίζει τα ηθικά θεμέλια της δημοκρατίας. Δεν είναι τυχαίο που η ΝΔ δεν φθάρηκε τόσο πολύ από τις υποκλοπές, από την ακρίβεια, ούτε και από τα Τέμπη, θα έλεγα, αλλά φαίνεται να απειλείται σοβαρά από τη δυσωδία που βγάζουν οι «διευθετήσεις» για τους ψηφοφόρους της; Είμαστε σ’ ένα κρίσιμο σημείο που η επικράτηση των ατομικιστικών τάσεων αναδεικνύει ως μείζον ζήτημα της πολιτικής επιλογής τα ηθικά θέματα. Δεν είναι εξ ανάγκης κακό κάτι τέτοιο, αλλά από την άλλη ουσιαστικά έτσι επικρατεί η εξατομικευμένη προσέγγιση του πολιτικού. Ένα πολιτικό που δεν αποτελεί σημείο συνάντησης και σύγκρουσης διαφορετικών ιδεών, αξιών και δημόσιων επιλογών, αλλά ένα πολιτικό «επί του προσωπικού». Και όπου το πολιτικό γίνεται προσωπικό, εκεί ενισχύονται οι συντηρητικές και οι αντιπολιτικές δυνάμεις. Αυτό ίσως ήταν «το πειραγμένο» στις εκλογές του 2023 και των μελλοντικών, αν δεν ξαναμιλήσει η πολιτική των αξιών και όχι των «άξιων».
(Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι κοινωνιολόγος- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα»)
