Την παγκόσμια ημέρα νερού, στις 22 Μαρτίου, η ΕΥΔΑΠ επέλεξε να δημοσιοποιήσει μία ειδική ιστοσελίδα για τις επενδύσεις στο νερό. Την ίδια ημέρα, στην καρδιά της ορεινής Ελλάδας, οι κάτοικοι του Καρπενησίου πραγματοποίησαν μία εκδήλωση ενημέρωσης για τα σχέδια εκτροπής δύο ποταμών της Ευρυτανίας - η οποία εντάσσεται στα επενδυτικά σχέδια της ΕΥΔΑΠ - δηλώνοντας την αντίδρασή τους στην αλλοίωση του τόπου τους. Δύο διαφορετικές επιλογές για μια επετειακή ημέρα, ίσως και δύο διαφορετικοί κόσμοι…
Το νερό αντικείμενο επιχειρηματικής δραστηριότητας
Όταν σε προηγούμενο άρθρο μας, στο φιλόξενο ιστότοπο του dnews [1], γράφαμε για το σχέδιο «Εύρυτος» και τον κίνδυνο η Ευρυτανία να μετατραπεί για ακόμη μία φορά σε απλή πηγή τροφοδοσίας της Αττικής, το βασικό ερώτημα ήταν απλό: υπάρχει τεκμηρίωση για μια τόσο μεγάλη παρέμβαση;
Σήμερα, πέντε μήνες μετά την πρώτη εξαγγελία του σχεδίου, το ερώτημα παραμένει και γίνεται ακόμη πιο επιτακτικό. Δεν έχει παρουσιαστεί καμία ολοκληρωμένη μελέτη.
Δεν έχουν δοθεί στοιχεία για παροχές ποταμών, για περιβαλλοντικές επιπτώσεις, για εναλλακτικές λύσεις. Και όμως, η δημόσια συζήτηση προχωρά σαν να πρόκειται για ένα έργο δεδομένο.
Την ίδια στιγμή, η επικαιρότητα φωτίζει μια ευρύτερη εικόνα που δεν αφορά μόνο ένα έργο, αλλά συνολικά το μέλλον του νερού στη χώρα. Στις αρχές Μαρτίου ανακοινώθηκε ότι η ΤΕΡΝΑ απέκτησε ποσοστό 9,71% της ΕΥΔΑΠ. Στο σχετικό δελτίο τύπου αναφέρεται ότι:
«ο τομέας της διαχείρισης των υδάτινων πόρων και των σχετικών υποδομών αναμένεται να παρουσιάσει σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον τα επόμενα χρόνια»
Η διατύπωση αυτή δεν είναι ουδέτερη. Δείχνει ότι το νερό αντιμετωπίζεται πλέον, όλο και περισσότερο, ως πεδίο επενδύσεων. Ως τομέας στον οποίο θα κατευθυνθούν κεφάλαια και θα γίνουν μεγάλα έργα, στο όνομα της κλιματικής προσαρμογής. Το γεγονός πως η ΕΥΔΑΠ το 1999, πριν την είσοδό της στο χρηματιστήριο, είχε περίπου 5.000 εργαζόμενους, ενώ σήμερα έχει περίπου 2.000 είναι προφανώς σχετικό με τη νέα κατεύθυνση στον τομέα του νερού: νέα έργα και διαχείριση του πόρου, χωρίς ισχυρό δημόσιο έλεγχο, μέσω εργολαβικών υπηρεσιών.
Αφότου εξαγγέλθηκε το σχέδιο «Εύρυτος», και εν μέσω κλίματος εκφοβισμού περί της επερχόμενης δίψας, η Αττική κηρύχθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ως προς τη λειψυδρία. Με στόχο την επιτάχυνση των επενδύσεων. Ακολούθησαν και αυξήσεις τιμολογίων της ΕΥΔΑΠ, της τάξης του 30%. Οι αυξήσεις αυτές δεν έμειναν χωρίς απάντηση. Ήδη, δεκατρείς δήμοι της Αττικής προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, δηλώνοντας έτσι σοβαρή διάθεση αντίδρασης.
Το 2026 συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη δημιουργία της ΕΥΔΑΠ. Συνδυάζοντας την επέτειο αυτή με την Παγκόσμια Ημέρα Νερού, η ΕΥΔΑΠ «έβγαλε στον αέρα» ειδική ιστοσελίδα (https://ependioumestonero.gr/), η οποία ενημερώνει για έργα και άλλες παρεμβάσεις που η εταιρία σκοπεύει να πραγματοποιήσει. Μελετώντας το περιεχόμενο της ιστοσελίδας, η κατεύθυνση είναι σαφής: περισσότερες επενδύσεις, περισσότερα έργα, περισσότερη χρηματοδότηση. Αυτό που δεν είναι σαφές, όμως, είναι το εξής: υπάρχει αλλαγή μοντέλου διαχείρισης; Η απάντηση μάλλον είναι αρνητική και φαίνεται πως συνεχίζεται ή και ενισχύεται το ίδιο σχήμα. Δηλαδή, διάθεση περισσότερων κονδυλίων και εξασφάλιση μεγαλύτερων ποσοτήτων νερού. Αλλά, αν το μοντέλο παραμένει ίδιο, τα προβλήματα θα αναπαράγονται.
Η Ευρυτανία ως αποθήκη φυσικών πόρων
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρυτανία καλείται - για ακόμη μία φορά - να δώσει, να προσφέρει τους πόρους της στο όνομα ενός υπέρτερου, κοινού καλού. Χωρίς μετρήσεις για τις παροχές των ποταμών. Χωρίς σαφή τεκμηρίωση. Χωρίς εναλλακτικά της εκτροπής των ποταμών σενάρια. Χωρίς απαντήσεις για το θεμελιώδες: πού θα καταλήγει το νερό – που (υπερ)πλεονάζει - σε υγρές χρονιές ή από πού θα αντλείται σε ξηρές.
Ζητείται από το λαό της Ευρυτανίας να αποδεχθεί εκτροπή ποταμών του τόπου του, για να «σωθεί» η Αθήνα, όταν:
- στο υδροσύστημα της Αττικής εισρέουν περίπου 800 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως, με κατανάλωση γύρω στα 400 [2], [3]
- ο ταμιευτήρας του Ευήνου – στον οποίο θα καταλήγουν τα νερά Καρπενησιώτη και Κρικελοπόταμου - υπερχείλισε στις 20/2/2026 [4] και ενώ παροχέτευε νερό με ταχύ ρυθμό, πάνω από 25m3 το δευτερόλεπτο, προς το Μόρνο
Η εικόνα είναι γνώριμη. Η Ευρυτανία τροφοδότησε με τα νερά της και με πολλές θυσίες (κατάκλυση χωριών, χωραφιών και μνημείων) τη λίμνη Κρεμαστών. Έχει ενδιαφέρον πως πέντε χρόνια μετά τη λειτουργία του Υδροηλεκτρικού Σταθμού όπως διαβάζουμε σε έκδοση της Νομαρχίας Ευρυτανίας, πολλά χωριά παρέμεναν χωρίς ηλεκτροδότηση και δεν υπήρχε ακόμη ούτε ένας ασφαλτοστρωμένος δρόμος στο Νομό [5]. Τόσο ενδιαφέρον έδειχνε η πολιτεία για μια περιοχή που τροφοδοτούσε την ανάπτυξη της χώρας με τους φυσικούς της πόρους. Σημειωτέον, πως ο ΥΗΣ Κρεμαστών παράγει ετησίως εικοσαπλάσια ενέργεια σε σχέση με όση καταναλώνεται στην Ευρυτανία. Είναι μεγάλο το «μερτικό» της περιοχής στο ενεργειακό σύστημα της χώρας.
Αλλά και σήμερα, σε όλη την έκταση της Ευρυτανίας υπάρχει πληθώρα επενδυτικών σχεδίων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, βιομηχανικής κλίμακας. Στο Δήμο Καρπενησίου (στον οποίο σχεδιάζεται και η εκτροπή των ποταμών Καρπενησιώτη και Κρικελοπόταμου) αν υλοποιηθούν όλα τα έργα ΑΠΕ που έχουν λάβει άδεια παραγωγής, με ισχύ πάνω από 360 MW (στοιχεία Νοεμβρίου 2025 της ΡΑΑΕΥ), η περιοχή θα έχει σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο πολλαπλάσια πυκνότητα εγκατεστημένης ισχύος [6]. Με ποιο «αντάλλαγμα»; Ελάφρυνση των ενεργειακών λογαριασμών των νοικοκυριών, περίπου 150 ευρώ τον χρόνο. Και κονδύλια για συγκεκριμένου τύπου έργα που αντιστοιχούν στο 3-4% του προϋπολογισμού του Δήμου. Δηλαδή και πάλι: όχι ανάπτυξη, όχι αναστροφή της πληθυσμιακής καθίζησης. Αλλά μία μη αναστρέψιμη αλλοίωση, απλώς όχι τελείως δωρεάν, όπως στην περίπτωση του ΥΗΣ Κρεμαστών...
Η επέλαση των έργων ΑΠΕ και η εκτροπή των ποταμών που προβλέπει το σχέδιο «Εύρυτος» δείχνουν πως η Ευρυτανία αντιμετωπίζεται ως αποθήκη φυσικών πόρων. Πλήρης συνέχιση και αναπαραγωγή του κατά Wallerstein σχήματος, δηλαδή μια «περιφέρεια» που παρέχει πρώτες ύλες/ φυσικούς πόρους προς το «κέντρο» λαμβάνοντας ελάχιστο μερίδιο από την αξία που παράγεται.
Μια κοινωνία που απαντά
Πλέον, όμως, υπάρχει ένας σημαντικός παράγοντας που μπορεί να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού.
Η κοινωνία δεν παρακολουθεί αμέτοχη. Σημαντικές πρωτοβουλίες με κοινωνικούς και νομικούς αγώνες έχουν βάλει σοβαρά εμπόδια στην επέλαση των ενεργειακών έργων στα βουνά των Αγράφων. Πολύ σύντομα, μετά τις εξαγγελίες για το σχέδιο «Εύρυτος», δημιουργήθηκαν «από τα κάτω» νέες πρωτοβουλίες υπεράσπισης των νερών της Ευρυτανίας. Στο Καρπενήσι συστάθηκε «Επιτροπή Αγώνα ενάντια στο Σχέδιο Εύρυτος και την Εμπορευματοποίηση του Νερού» που άμεσα κινητοποιήθηκε, ενημερώνοντας τους πολίτες και πιέζοντας τους θεσμικούς φορείς. Στις 8 Φεβρουαρίου έγινε στο Καρπενήσι το πρώτο συλλαλητήριο ενάντια στις παρεμβάσεις στα ποτάμια της Ευρυτανίας.
Έπειτα, στις 12 Μαρτίου στην Αθήνα και στις 22 Μαρτίου στο Καρπενήσι — ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Νερού — πραγματοποιήθηκαν δύο ιδιαίτερα μαζικές και ουσιαστικές εκδηλώσεις για το ζήτημα. Συζητήθηκαν οι πραγματικές πτυχές του σχεδίου «Εύρυτος» και αναλύθηκε σε βάθος πως πρόκειται για μία μεγάλου (περιβαλλοντικού και οικονομικού) κόστους παρέμβαση με δυνητικά μηδαμινή συμβολή στο υδροδοτικό σύστημα της Αθήνας.
Οι δύο εκδηλώσεις και, ιδίως, η δεύτερη που έγινε στον ίδιο τον τόπο που σχεδιάζονται οι παρεμβάσεις, με τίτλο «Η αλήθεια για το σχέδιο Εύρυτος», ανέδειξε κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία: την εγρήγορση της τοπικής κοινωνίας που δεν είναι διατεθειμένη να δεχθεί παθητικά μια ακόμη παρέμβαση στον τόπο της. Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο στοιχείο της συγκυρίας.
Η Ευρυτανία τόπος ζωής
Η Ευρυτανία, μία εμβληματική ορεινή περιοχή της χώρας μας, «μάνα» εθνικών αγώνων, έχει βρεθεί σε ένα κρίσιμο σημείο: θα αφεθεί στη συρρίκνωση ή θα ζωντανέψει ξανά; Για να ισχύσει το δεύτερο, δεν μπορεί, στο όνομα μιας αόριστης «επενδυτικής ανάγκης» ή αμφίβολων ανταλλαγμάτων, να συνεχίσει να αποψιλώνεται από τα βασικά της κεφάλαια και να αλλοιώνεται η φυσιογνωμία της.
Αν θέλουμε πραγματικά να αναστραφεί η πορεία εγκατάλειψης, η απάντηση δεν βρίσκεται σε νέα έργα μεταφοράς πόρων. Για να σταθεί η Ευρυτανία και οι ορεινές περιοχές γενικότερα ξανά στα πόδια τους η απάντηση βρίσκεται:
- στη στήριξη των κοινωνικών υποδομών,
- την ουσιαστική βελτίωση της προσβασιμότητας,
- τη στοχευμένη ενίσχυση της τοπικής παραγωγής
- και στη δημιουργία ενός σαφούς θεσμικού πλαισίου για τις ορεινές περιοχές
Οι πόλεις της χώρας — και ιδίως η Αθήνα — έχουν καταστεί υδροκέφαλες, με ολοένα και μεγαλύτερο αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής. Γιατί να μεταφέρουμε νερό από τα ποτάμια, όταν μπορούμε να δώσουμε κίνητρα για να μετακινηθεί πληθυσμός; Γιατί να αδειάζουμε τα βουνά, όταν μπορούν να γίνουν ξανά τόποι ζωής, δίνοντας διέξοδο σε ανθρώπους που παλεύουν στην Αθήνα με την απόγνωση;
Το μήνυμα – σύνθημα που διατυπώθηκε στις πρόσφατες κινηματικές εκδηλώσεις ήταν ιδιαίτερα πετυχημένο: «εκτρέψτε με πολιτικές στήριξης της υπαίθρου τους κατοίκους της Αθήνας στην Ευρυτανία και όχι τα ποτάμια της Ευρυτανίας στην Αθήνα». Πάνω απ’ όλα, λοιπόν, βρίσκεται μια βασική επιλογή: οι φυσικοί πόροι της Ευρυτανίας να γίνουν βάση ενδογενούς ανάπτυξης, αντί για αντικείμενο διαρκούς εκμετάλλευσης. Να στηρίξουν έναν τόπο που μπορεί να προσφέρει πραγματική ποιότητα ζωής και προοπτική.
Αν το νερό μετατραπεί οριστικά σε επενδυτικό πεδίο, τότε και οι αποφάσεις για αυτό θα λαμβάνονται με όρους απόδοσης και όχι με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και χωρικής ισορροπίας. Και τότε, η Ευρυτανία — όπως και πολλές άλλες ορεινές περιοχές — θα συνεχίσει να «δίνει» χωρίς να μπορεί να σταθεί στα πόδια της. Όμως αυτή τη φορά, κάτι αλλάζει. Η συζήτηση έχει ανοίξει. Η κοινωνία έχει ενεργοποιηθεί. Οι εκδηλώσεις των τελευταίων ημερών έδειξαν ότι υπάρχει γνώση, επιχειρήματα και, κυρίως, διάθεση υπεράσπισης του τόπου. Και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό.
Πηγές
[1] Κατσουλάκος, Ν. Μ. (2025, Νοέμβριος 8). Σχέδιο «Εύρυτος»: Στραγγίζοντας την Ευρυτανία για να ξεδιψάσει η Αθήνα. Dnews. https://www.dnews.gr/eidhseis/opinion/555175/sxedio-eyrytos-straggizontas-tin-evrytania-gia-na-ksedipsasei-i-athina
[2] Koutsoyiannis, D., Karavokiros, G., Efstratiadis, A., Mamassis, N., Koukouvinos, A., & Christofides, A. (2003). A decision support system for the management of the water resource system of Athens. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 28(14–15), 599–609.
[3] ΕΥΔΑΠ. (2023). Έκθεση βιώσιμης ανάπτυξης 2022. Αθήνα: ΕΥΔΑΠ.
[4] https://pde.gov.gr/el/diafaneia/
[5] Νομαρχία Ευρυτανίας (1971). Τουριστικός οδηγός Ευρυτανίας. Καρπενήσι: Νομαρχία Ευρυτανίας.
[6] ΡΑΑΕΥ (2026). Μητρώο βεβαιώσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ. Ανακτήθηκε από https://www.raaey.gr/energeia/ape/adeiodotisi-2/adeies-ape/
(Ο Νίκος Μ. Κατσουλάκος είναι Δρ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ)
