Ο νέος πατριωτισμός

Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ρυθμούς καταιγιστικούς, όπου οι αυτοκρατορίες της πληροφορίας αντικαθιστούν την ηγεμονία των κρατών και όπου δεν ξέρουμε τι θα ξημερώσει, το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε τον πατριωτισμό. Ακόμα και αν δεν υπήρχε, θα έπρεπε να τον εφεύρουμε.

Ο παλαιός πατριωτισμός υπερασπιζόταν κυρίως σύνορα, διεκδικούσε εδάφη, βασιζόταν μόνο στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Αυτή ήταν η αναγκαιότητα της ιστορίας. Σήμερα όμως η πρόκληση είναι διαφορετική. Στην εποχή μας δεν απειλείται μόνο η εδαφική κυριαρχία των κρατών. Απειλείται η ιστορική συνέχεια, η πολιτιστική αφήγηση, η ίδια η αυτοσυνειδησία, η ταυτότητα των λαών.

Ο νέος πατριωτισμός δεν είναι εθνικισμός. Είναι συνείδηση ευθύνης απέναντι στην ιστορία.

Η Ελλάδα είναι μια χώρα με παρελθόν βαρύ σαν ιστορία. Μια χώρα που θα μπορούσε να έχει ένα μέλλον οικουμενικής πολιτισμικής κυριαρχίας. Από τη φιλοσοφία έως τη δημοκρατία, από τον αθλητισμό έως την έννοια της εκεχειρίας, τα θεμέλια του σύγχρονου κόσμου φέρουν ελληνική σφραγίδα. Το ερώτημα είναι αν καταφέρουμε επιτέλους να τα αξιοποιήσουμε.

Η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Δεν υπήρξε ένα προϊόν συγκυρίας. Ήταν ο πυρήνας συγκρότησης της εθνικής μας ταυτότητας στην εποχή της παλιγγενεσίας. Η ιδέα της ανασύστασης του Ολυμπιακού πνεύματος στον τόπο όπου γεννήθηκε δεν εμφανίστηκε ξαφνικά το 1894. Δεν εμφανίσθηκε στα σαλόνια της Ευρώπης από παρθενογένεση. Εκφράστηκε με πάθος από τα προεπαναστατικά χρόνια ακόμα από τον πρωτομάρτυρα της Ελληνικής Επανάστασης, τον Ρήγα Βελεστινλή.

Ο Ρήγας δεν αναφέρεται στους Ολυμπιακούς Αγώνες απλώς ως ιστορικό γεγονός. Τους εντάσσει στη Χάρτα της Ελλάδος, στην παράσταση του Ολυμπίου Διός, στα Ολυμπιακά αγωνίσματα, στο έργο «Νέος Ανάχαρσις», στον πρόλογο και στη μετάφραση των «Ολυμπίων» του Μεταστάζιο. Ανασύρει τον Ηρακλή, την εκεχειρία, την πανελλήνια συμφωνία των πόλεων να καταπαύουν κάθε εχθροπραξία την περίοδο των Αγώνων. Θυμίζει ότι οι Αγώνες αποτελούσαν τη μέθοδο χρονολόγησης της ιστορίας.

Ο Ρήγας επιχειρεί να αποκαταστήσει την ιστορική αυτοσυνειδησία των Ελλήνων. «Ο λαός απόγονος των Ελλήνων». «Τουτέστιν Έλληνες είστε απόγονοι εκείνων που ίδρυσαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες». Δεν μιλά για παρελθόν. Μιλά για μέλλον. Μιλά για Αναγέννηση.

Το 1870, στο Παναθηναϊκό Στάδιο, πραγματοποιήθηκε η πραγματική αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων στη σύγχρονη εποχή. Με θεσμικό πλαίσιο, με κανονισμό, με ελλανοδίκες, με τελετή, με βραβεύσεις. Εκεί διαμορφώθηκε η σύγχρονη μορφή του θεσμού, μπροστά σε 30.000 θεατές.

Και όμως, η Ελλάδα έχασε το ρόο της στην Ολυμπιακή ιστορία, με δική της ευθύνη. Η διεθνοποίηση ταυτίστηκε με την αναβίωση. Ένας ολόκληρος αιώνας προετοιμασίας υποβαθμίστηκε. Έτσι φτάσαμε στο σημείο να μη γνωρίζουμε την αληθινή ιστορία. Πότε πραγματικά αναβίωσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες; Ποιος αληθινά τούς αναβίωσε; Ποιος διοργάνωσε τους τρεις πρώτους Ολυμπιακούς της νεότερης ιστορίας; Γιατί δεν τιμώνται οι Ολυμπιονίκες των πρώτων και των τρίτων Αγώνων της σύγχρονης εποχής; Πόσοι Ολυμπιακοί έχουν διοργανωθεί στη χώρα μας;

Γιατί δεν διεξάγονται μόνιμα οι Ολυμπιακοί Αγώνες στην Ελλάδα; Πού χάθηκε η αμύθητη περιουσία που διατέθηκε για αυτόν τον σκοπό; Γιατί δεν είναι η έδρα του παγκόσμιου Ολυμπιακού Κινήματος στην Αθήνα; Γιατί δεν έχει η πρωτεύουσα ένα Ολυμπιακό Μουσείο, ένα Λούβρο αντάξιο της παγκόσμιας εμβέλειας του Ολυμπισμού; Τις πταίει;

Αυτά τα θέματα αναδεικνύονται στο νέο βιβλίο με τίτλο «ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ. Η αληθινή Ιστορία», που δημοσιεύεται με ελεύθερη πρόσβαση σε κάθε ενδιαφερόμενο από την ιστοσελίδα epoliteia.gr του Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου - Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου. Όπως αναφέρει στον πρόλογο ο καθηγητής Ξενοφών Κοντιάδης, το βιβλίο περιλαμβάνει τα δικόγραφα, τις γνωμοδοτήσεις, τις ένορκες καταθέσεις και τις αποφάσεις του Εφετείου Αθηνών και του Αρείου Πάγου από μία υπόθεση που αναδεικνύει την αδυναμία της ελληνικής πολιτείας να αναδείξει την πολιτιστική κληρονομιά, τις υποδομές των Ολυμπιακών Αγώνων και τα σύμβολα του Ολυμπισμού με γνώμονα το εθνικό συμφέρον.

Πατριωτισμός δεν είναι να μοιρολογούμε για όσα χάσαμε. Είναι να αξιοποιούμε όσα έχουμε.

Ο νέος πατριωτισμός δεν ζητά να ανατρέψει διεθνείς θεσμούς. Ζητά να αποκαταστήσει την αλήθεια. Ζητά να αναλάβει την ευθύνη της ιστορικής συνέχειας.

Η Ελλάδα διαθέτει το ισχυρότερο συμβολικό κεφάλαιο στον κόσμο. Την Αρχαία Ολυμπία. Το Παναθηναϊκό Στάδιο. Τη Διεθνή Ολυμπιακή Ακαδημία. Το Παγκόσμιο Κέντρο Ολυμπιακής Εκεχειρίας. Έναν άξονα στο κέντρο της Αθήνας που ενώνει την αρχαιότητα με τη σύγχρονη μορφή των Αγώνων.

Ο νέος πατριωτισμός σημαίνει να μετατρέψουμε αυτόν τον άξονα σε παγκόσμιο κέντρο πολιτισμού. Να δημιουργήσουμε ένα Μουσείο των Ολυμπιακών Αγώνων που θα αφηγείται την αληθινή ιστορία από την αρχαιότητα έως σήμερα. Να προστατεύσουμε τον χώρο του πρώτου Ολυμπιακού Πάρκου της σύγχρονης ιστορίας στο κέντρο της Αθήνας ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς. Να λειτουργήσουμε θεσμούς με διεθνή εμβέλεια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στην πρωτεύουσα, τη Διεθνή Ολυμπιακή Ακαδημία, το Παγκόσμιο Κέντρο Ολυμπιακής Εκεχειρίας, το Διεθνές Ίδρυμα Πολιτιστικής Ολυμπιάδας. Να γίνει η Ελλάδα, επιτέλους, παγκόσμια μητρόπολη του Ολυμπισμού.

Δεν πρόκειται για ρομαντισμό. Πρόκειται για στρατηγική. Σε μια εποχή όπου οι χώρες ανταγωνίζονται για brand, για εικόνα, για πολιτιστικό αποτύπωμα, η Ελλάδα δεν χρειάζεται να επινοήσει την ταυτότητά της. Χρειάζεται να αναδείξει αυτή που υποτιμά.

Ο νέος πατριωτισμός δεν στρέφεται εναντίον κανενός. Δεν φοβάται τον κόσμο. Συνομιλεί με τον κόσμο από θέση ιστορικής αυτοπεποίθησης. Δεν είναι αμυντικός. Είναι δημιουργικός.

Δεν είναι κλειστός. Είναι οικουμενικός.

Όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες στην αρχαιότητα δεν ήταν απλώς μία αθλητική διοργάνωση, αλλά μία πανελλήνια εκεχειρία, έτσι και σήμερα η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως τόπος σύνθεσης. Ως παγκόσμιο κέντρο ειρήνης, διαλόγου και πολιτιστικής αναφοράς. Όπως αναφέρει ο Μίκης Θεοδωράκης στο επίμετρο του βιβλίου, «ως κληρονόμοι ενός μοναδικού Πολιτισμού, δεν μπορούμε να μοιρολογούμε διαπιστώνοντας την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε, αλλά είμαστε υποχρεωμένοι πάντα να αναζητούμε την προοπτική, το Όραμα».

Ο νέος πατριωτισμός δεν μετριέται με συνθήματα. Μετριέται με θεσμούς. Με το να τιμούμε τους ευεργέτες μας. Με το να προστατεύουμε τη διαθήκη τους. Με το να γνωρίζουμε την ιστορία μας. Με το να μετατρέπουμε το παρελθόν σε σχέδιο του μέλλοντος. Σε έναν κόσμο που αλλάζει, η Ελλάδα δεν καλείται να ακολουθήσει. Καλείται να θυμηθεί. Καλείται να δημιουργήσει. Και να πράξει αναλόγως.

(Ο Δημήτρης Τζιώτης είναι σύμβουλος στρατηγικής)