Τι συμφέρον έχει ο Τραμπ να έρχεται σε αντιπαράθεση με την Ευρώπη για τα μάτια της Γροιλανδίας;
Αν είναι προσωπική του εμμονή γιατί το αμερικανικό κατεστημένο δεν αντιδρά;
Γιατί υποτιμά τόσο πολύ την Ευρώπη; Δεν την χρειάζεται ή είναι τόσο «ξεδοντιασμένη» που δεν την υπολογίζει;
Είναι θέμα Τραμπ ή υπάρχει γενικότερη σύγκρουση συμφερόντων, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις;
Δεν υπολογίζει ο Τραμπ τον κίνδυνο διάλυσης του ΝΑΤΟ;
Δεν είναι θέμα κακού υπολογισμού. Ούτε είναι ιδιοτροπίες ή επιπόλαιες εκτιμήσεις του Τραμπ. Όσο και αν ο Τραμπ χαρακτηρίζεται από αυταρχισμό έχει επιτελείο που σταθμίζει τις καταστάσεις, εκτιμά τους κινδύνους και προτείνει την εκμετάλλευση των αδύνατων σημείων της παγκόσμιας σκηνής, προκειμένου να γίνει δυνατότερη η αμερικανική οικονομία και να αυξηθεί η γεωστρατηγική αμερικανική επιρροή, με κύριο πάντα στόχο την αυριανή αντιπαράθεση με την Κίνα.
Το αμερικανικό πετρελαϊκό κατεστημένο ξέρει ότι με τις ‘’πειρατικές’’ ενέργειες και τις κυρώσεις στο Ιράν και στη Ρωσία θα βγει κερδισμένο. Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας θα διοχετεύεται στην Ευρώπη μέσω αμερικανικών διυλιστηρίων. Το ακριβότερο σχιστολιθικό φυσικό αέριο έχει αντικαταστήσει το ρωσικό στην Ευρώπη.
Το στρατιωτικο-βιομηχανικό κατεστημένο θα βγει επίσης κερδισμένο από τους πολλαπλούς πολέμους που προκαλούνται από την παγκόσμια αναρχία, τις επιδιώξεις του Τραμπ και την τάση προστατευτισμού των κρατών.
Τα κράτη γίνονται φρούρια και απαιτούν όπλα για τους πραγματικούς ή φανταστικούς εχθρούς τους. Τα όπλα δεν μπορούν να κατασκευαστούν από την μια μέρα στην άλλη. Οι ΗΠΑ έχουν υψηλή τεχνολογία όπλων και σε αυτούς θα προσφεύγουν τα κράτη που ανήκουν εθελοντικά ή εκβιαστικά στην αμερικανική σφαίρα επιρροής.
Η Ευρώπη αποδυναμωμένη στρατιωτικά μετά την εποχή του ψυχρού πολέμου στηριζόταν στην αμερικανική ομπρέλα προστασίας όχι μόνο για τα πυρηνικά αλλά και για τις συμβατικές δυνάμεις που θα έρχονταν σε διάστημα ενός μηνός αν υπήρχε απειλή για την κυριαρχία των χωρών της.
Το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ διασφάλιζε την συνεισφορά όλων των χωρών-μελών αν απειλείτο κάποια χώρα από τρίτο κράτος.
Τώρα γίνεται αυτό που λέει ο λαός μας ‘’κλειδώνω αμπαρώνω κι ο κλέφτης είναι μέσα’’ ή το πιο επίκαιρο ‘’θα σας πάρουν οι κόκκινοι τα σπίτια’’ και τα πήραν οι τράπεζες αν και είναι οι στυλοβάτες του συστήματος.
Ο Τραμπ θέλει την Γροιλανδία γιατί εξυπηρετεί τα δικά του γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα. Θέλει να τοποθετήσει αντιπυραυλικά συστήματα, να εξορύξει σπάνιες γαίες και πετρέλαιο και να ελέγχει τα νέα περάσματα του Αρκτικού κύκλου από την Κίνα προς την Ευρώπη.
Με τον ίδιο τρόπο μπορεί να θελήσει αύριο την Ισλανδία (για την οποία έκανε λόγο στην ομιλία του) με τη δικαιολογία ότι αν και είναι μέλος του ΝΑΤΟ δεν έχει καθόλου στρατό και έχει ανάγκη τα γεωθερμικά ενεργειακά πεδία και τα κρύα νερά της για να τοποθετήσει τα μεγάλα data centers. Παρόμοια, ανέφερε την Ελβετία, η οποία εκτός από ρολόγια έχει και τράπεζες.
Θα μπορούσε να έρθει κοντύτερα σε εμάς και να απαιτήσει εδάφη με πετρελαϊκά αποθέματα ή γεωστρατηγική σημασία.
Η Ευρώπη αδύναμη βιομηχανικά και στρατιωτικά παρακαλεί για τη διατήρηση της αμερικανικής ομπρέλας με αντάλλαγμα την αγορά μεγάλων ποσοτήτων σύγχρονων όπλων και ακριβής ενέργειας.
Ο Τραμπ από την μεριά του δεν ενδιαφέρεται για την διατήρηση του ΝΑΤΟ. Δεν θέλει να το χρηματοδοτεί, θέλει όμως να αποτελεί αγορά δικών του όπλων και επιρροής. Υπόψη ότι το 65% της χρηματοδότησης του ΝΑΤΟ προέρχεται από τις ΗΠΑ.
Το ΝΑΤΟ δεν έχει δυνάμεις που μπορούν να αναπτυχθούν για πόλεμο πάνω από ένα Σώμα Στρατού 30.000 στρατιωτών, χωρίς την αμερικανική συμμετοχή.
Αν εμπλακούν οι Ευρωπαίοι σε πόλεμο στην Ουκρανία ή στις Βαλτικές χώρες, ο Τραμπ ξέρει ότι με την νατοϊκή υποχρέωση θα τον ‘’φορτωθεί’’ ο ίδιος και αυτό δεν τον συμφέρει γεωπολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά.
Θα προτιμούσε ένα ΝΑΤΟ αποδυναμωμένο, σκιά του παλιού εαυτού του, όπως θέλει και τους υπόλοιπους διεθνείς Οργανισμούς.
Το ‘’Συμβούλιο Ειρήνης’’ για την Γάζα, με δυνατότητα χρήσης και σε άλλες περιοχές, με προεδρία Τραμπ και με τίμημα ενός δις για τη συμμετοχή, είναι δείγμα των προθέσεων παράκαμψης των Ηνωμένων Εθνών αλλά και του συστήματος διοίκησης του κόσμου με βάση φιλελεύθερες αρχές (rules based order) που οργανώθηκε από το 1945 μέχρι το 1949 (ΟΗΕ, ΔΝΤ, Διεθνής Οργανισμός Εμπορίου, ΝΑΤΟ).
Η παράκαμψη των διεθνών Οργανισμών δεν γίνεται από την αμερικανική πολιτική λόγω δύναμης, οπότε θα έπρεπε να θυμηθούμε τον Θουκυδίδη αλλά από αδυναμία να τους εκμεταλλευτούν και να τους ελέγξουν. Νιώθουν ότι το διεθνές πλέγμα δεν μπορεί να εξυπηρετήσει πλέον τα συμφέροντά τους, όπως γινόταν από το 1945 μέχρι σήμερα και θέλουν να απαλλαγούν από τις δέσμιες υποχρεώσεις τους. Η πολυπολικότητα στον κόσμο περιέπλεξε τα πράγματα.
Η περίπτωση διεκδίκησης της Γροιλανδίας από χώρα-μέλους του ΝΑΤΟ όπως και οι περιπτώσεις της Γάζας και της Βενεζουέλας για τον υπόλοιπο κόσμο, σε ότι αφορά την αμερικανική πολιτική και η εισβολή στην Ουκρανία σε ότι αφορά την ρωσική πολιτική, δείχνουν την χαοτική κατάσταση και την αναρχία που προκλήθηκε στη διεθνή σκηνή και η οποία οδηγεί σε σύγκρουση υπαρξιακή για τον αμερικανικό και ασιατικό ιμπεριαλισμό.
Υπάρχουν βέβαια και άλλες λύσεις όπως υπονόησε ο Τραμπ από το Νταβός. Αφού απείλησε τους Ευρωπαίους ότι «θα το θυμόμαστε» αν δεν δώσετε την Γροιλανδία, ζήτησε άμεσες διαπραγματεύσεις. Και πράγματι υπάρχει το καθεστώς νησιών του Ειρηνικού. Δηλαδή μπαίνουμε σε νέο καθεστώς ιμπεριαλισμού, με χώρες σε μίσθωση μακράς διάρκειας ή με απέραντες στρατιωτικές βάσεις και μεταλλεία.
Ήδη στη Ρωσία τρίβουν τα χέρια τους, όχι μόνο για την αποδυνάμωση της Δύσης αλλά επειδή ο Τραμπ θα ‘’γράψει ιστορία’’ όπως είπε ο εκπρόσωπος τύπου του Πούτιν, με την προσάρτηση της Γροιλανδίας και έτσι τους δίνει λαβή για αντίστοιχη προσάρτηση της Ουκρανίας.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να σωθεί ούτε καν με την λεγόμενη «οικονομία πολέμου», η οποία αν ανατρέξουμε ιστορικά τροφοδοτούσε τους εξοπλισμούς με 30-40% στη διάρκεια των μεγάλων παγκόσμιων πολέμων και αμέσως μετά και όχι με το τωρινό 3-5% που κι αυτό θα αφαιρεθεί από κοινωνικά προγράμματα και ανάπτυξη.
Οι δε «συμμαχίες των προθύμων» ή των «δυνατών» της Ευρώπης δεν μπορεί παρά να είναι μια ενδιάμεση λύση πριν την τελική ανταγωνιστική αντιπαράθεση ‘’όλων εναντίον όλων΄΄.
Αυτές οι συμμαχίες ‘’ανάγκης’’ οδηγούν σε εγκατάλειψη της αρχής της ομοφωνίας και τελικά στη λύση ‘’ο τελευταίος να κλείσει την πόρτα’’.
Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν σώθηκαν τόσα χρόνια από την τουρκική εισβολή, η οποία έγινε όταν το καθεστώς της χούντας ήταν απόλυτα πειθήνιο στο ΝΑΤΟ και στην αμερικανική πολιτική ούτε υπήρξε ‘’κατευνασμός’’ των τουρκικών διεκδικήσεων.
Όμως η υποβάθμιση των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου, όπου πάντοτε υπήρξε το καταφύγιό των αδυνάτων, ανατρέπει την μεταπολεμική κατάσταση λειτουργίας ενός κόσμου με κανόνες.
Σε εποχή αδυναμίας οι κύριοι παίχτες αναθέτουν «εργολαβίες» σε περιφερειακούς παίχτες. Και εδώ θέλει προσοχή οποιαδήποτε διευθέτηση με την Τουρκία για το Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο. Βλέπουμε τελευταία ότι τα πετρέλαια δεν είναι η καλύτερη λύση για τα θέματα κυριαρχίας των κρατών.
Μπορεί στο Davos αυτές τις μέρες να θεωρείται ο Τραμπ σαν «ελέφαντας» στο χώρο του συνεδρίου λόγω Γροιλανδίας, όμως σύμφωνα με τον Αμερικανό καθηγητή Ατγουότερ, σε ανάλυση που αναφέρεται στο Dnews, υπάρχει ένας επιπλέον ‘’ελέφαντας’’ που μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική έκρηξη: «Το επίπεδο απροκάλυπτου πλούτου δεν μπορεί να διατηρηθεί χωρίς να υπάρξουν συνέπειες», «Βρισκόμαστε μια ανάσα μακριά από την επόμενη έκρηξη».
Με κανόνες ή όχι το παγκόσμιο σύστημα και οι ανταγωνισμοί βρίσκονται σε επίπεδο ‘’βρασμού’’ και ο ατμός δεν ξέρουμε ακόμη τι αποτέλεσμα θα φέρει.
Οι κοινωνίες στην Ευρώπη μπορεί να είναι ακόμη σε κατάσταση ύπνου, όμως καμιά φορά ‘’όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος’’.
Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός.
