Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται να επιστρέψουν στη Σελήνη με την αποστολή Artemis II, ένα πολύ πρακτικό ερώτημα συνεχίζει να απασχολεί όλο και περισσότερο τους επιστήμονες: τι θα τρώνε οι αστροναύτες όταν οι αποστολές θα διαρκούν μήνες ή και χρόνια;
Η μεταφορά τροφίμων από τη Γη είναι ακριβή και περιορισμένη, επομένως η καλλιέργεια τροφής στο ίδιο το φεγγάρι θεωρείται κρίσιμη για τη βιωσιμότητα των μελλοντικών βάσεων. Μια νέα επιστημονική έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν δείχνει ότι ένα ταπεινό όσπριο, τα ρεβίθια, ίσως αποτελέσει μέρος της λύσης.
Για πρώτη φορά, επιστήμονες κατάφεραν να καλλιεργήσουν και να συγκομίσουν ρεβίθια σε προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος, το λεγόμενο «moon dirt». Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Τέξας A&M και τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports.
Επικεφαλής της έρευνας ήταν η Sara Santos, διακεκριμένη μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Γεωφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας. Όπως εξηγεί, στόχος της μελέτης ήταν να κατανοηθεί κατά πόσο είναι εφικτό να καλλιεργούνται φυτά στη Σελήνη και πώς μπορεί το σεληνιακό έδαφος να μετατραπεί σε κάτι πιο κοντά σε γόνιμο χώμα.
Ο σεληνιακός ρεγόλιθος, ο τεχνικός όρος για το σεληνιακό χώμα, είναι ένα ιδιαίτερα αφιλόξενο υλικό για τα φυτά. Σε αντίθεση με το γήινο έδαφος, δεν περιέχει μικροοργανισμούς ούτε οργανική ύλη, που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη της ζωής. Αν και διαθέτει ορισμένα θρεπτικά στοιχεία και μέταλλα που χρειάζονται τα φυτά, περιέχει επίσης βαρέα μέταλλα που μπορεί να είναι τοξικά.
Για τη μελέτη τους, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν προσομοιωμένη σεληνιακή σκόνη από τα Exolith Labs, ένα μείγμα που μοντελοποιεί τη σύνθεση των σεληνιακών δειγμάτων που έφεραν πίσω οι αστροναύτες του Apollo.
Στο πείραμα επιλέχθηκε η ποικιλία ρεβιθιού «Myles». Η επιλογή δεν ήταν τυχαία, καθώς πρόκειται για ένα φυτό μικρού μεγέθους αλλά ιδιαίτερα ανθεκτικό, χαρακτηριστικά που το καθιστούν κατάλληλο για καλλιέργεια σε περιορισμένους χώρους, όπως είναι τα μελλοντικά θερμοκήπια διαστημικών αποστολών.
Για να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες ανάπτυξης μέσα στο «σεληνιακό» έδαφος, οι επιστήμονες πρόσθεσαν vermicompost (βερμικομπόστ) ή αλλιώς χούμος γαιοσκωλήκων, ένα υποπροϊόν των κόκκινων γαιοσκωλήκων που είναι πλούσιο σε απαραίτητα θρεπτικά συστατικά και μέταλλα για τα φυτά και έχει ένα ποικίλο μικροβίωμα. Οι κόκκινοι γαιοσκώληκες καταναλώνουν οργανικά υλικά όπως υπολείμματα τροφίμων, βαμβακερά ρούχα ή προϊόντα υγιεινής, δηλαδή απορρίμματα που σε μια διαστημική αποστολή θα μπορούσαν να ανακυκλώνονται αντί να πετιούνται.
Πριν από τη φύτευση, οι ερευνητές επικάλυψαν τους σπόρους ρεβιθιού με έναν ωφέλιμο μύκητα (arbuscular mycorrhizae). Οι μύκητες αυτοί αναπτύσσουν μια συμβιωτική σχέση με τα φυτά, βοηθούν τις ρίζες τους να απορροφούν απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την ανάπτυξη, ενώ παράλληλα περιορίζουν την απορρόφηση βαρέων μετάλλων που μπορεί να βλάψουν το φυτό.
Στη συνέχεια, η ομάδα της Santos φύτεψε τα ρεβίθια σε διαφορετικά μείγματα προσομοιωμένου σεληνιακού χώματος και βερμικομπόστ, και σε διαφορετικές αναλογίες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα φυτά μπόρεσαν να αναπτυχθούν και να δώσουν συγκομιδή όταν το μείγμα περιείχε έως και 75% σεληνιακό χώμα. Όταν όμως το ποσοστό του προσομοιωμένου εδάφους ξεπερνούσε αυτό το όριο, τα φυτά παρουσίαζαν έντονο στρες και πέθαιναν νωρίς.
Παράλληλα, τα φυτά που είχαν «εμβολιαστεί» με τους μύκητες επιβίωναν περισσότερο από εκείνα που δεν είχαν υποστεί αυτή τη διαδικασία, κάτι που υπογραμμίζει πόσο σημαντική είναι η παρουσία τους για την υγεία των φυτών σε τόσο δύσκολες συνθήκες. Επιπλέον, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι μύκητες κατάφεραν να εγκατασταθούν και να επιβιώσουν στο προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος, γεγονός που υποδηλώνει ότι σε ένα πραγματικό σύστημα καλλιέργειας ίσως χρειαστεί να εισαχθούν μόνο μία φορά.
Παρότι η επιτυχής συγκομιδή ρεβιθιών αποτελεί σημαντικό επιστημονικό ορόσημο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι απομένουν ακόμη σημαντικά ερωτήματα. Πρέπει να εξεταστεί η θρεπτική αξία των φυτών αλλά και το κατά πόσο έχουν απορροφήσει τοξικά μέταλλα από το έδαφος.
Η πρώτη συγγραφέας της μελέτης, η Jessica Atkin, υποψήφια διδάκτορας στο Τμήμα Εδαφολογίας και Επιστημών Καλλιεργειών του Πανεπιστημίου Τέξας A&M, εξηγεί ότι ο επόμενος στόχος είναι να αξιολογηθεί αν τα ρεβίθια μπορούν πράγματι να αποτελέσουν πηγή τροφής για τους αστροναύτες.
«Θέλουμε να καταλάβουμε αν μπορούν πραγματικά να χρησιμοποιηθούν ως τρόφιμο», λέει. «Πόσο υγιεινά είναι; Περιέχουν τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται οι αστροναύτες; Και αν δεν είναι ασφαλή για κατανάλωση, πόσες γενιές καλλιέργειας θα χρειαστούν μέχρι να γίνουν;»
Αξίζει να σημειωθεί ότι η έρευνα χρηματοδοτήθηκε αρχικά από τις ίδιες τις Santos και Atkin, ενώ στη συνέχεια υποστηρίχθηκε από επιχορήγηση του προγράμματος FINESST της NASA.
Αν τα επόμενα πειράματα επιβεβαιώσουν ότι τα ρεβίθια που καλλιεργούνται σε σεληνιακό έδαφος είναι ασφαλή και θρεπτικά, τότε το μέλλον της διατροφής στο φεγγάρι ίσως περιλαμβάνει κάτι πολύ πιο γήινο απ’ όσο θα περίμενε κανείς, ένα πιάτο όσπρια, καλλιεργημένα κυριολεκτικά… πάνω στο φεγγάρι.
