Στο εξαιρετικό βιβλίο τους με τίτλο «Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες» (Μτφ. Ανδρέας Παππάς, Μεταίχμιο, 2018) οι Steven Levitsky και Daniel Ziblatt υποστηρίζουν πως στα θεμέλια των φιλελεύθερων δημοκρατιών έχουν τοποθετηθεί βόμβες αυταρχισμού. Οι δύο συγγραφείς υποστηρίζουν ότι πλέον οι δημοκρατίες δεν ανατρέπονται με περισσότερο ή λιγότερο φανερά στρατιωτικά πραξικοπήματα, με τη χρήση βίας και μάλιστα ένοπλης. Οι δημοκρατίες διαβρώνονται και υποσκάπτονται όταν διάφοροι δημαγωγοί πολιτικοί εκμεταλλεύονται τα πραγματικά κοινωνικά ζητήματα (ανισότητες, ρατσισμός, φτώχεια τρομοκρατία, μετανάστευση, θρησκευτικές διαφορές) για να αντιμετωπίζουν τους αντιπάλους τους ως διεφθαρμένους εχθρούς, για να στοχοποιούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, για να περιφρονούν και να ακυρώνουν τους θεσμούς και για να ανέχονται πράξεις βίας κ.λπ. Έτσι στις δημοκρατίες ανάβει το φιτίλι του ακροδεξιού λόγου.
Ποιοι όμως είναι οι σημερινοί ακροδεξιοί; Μήπως κάποιοι ντυμένοι στα φαιά, με ψηλές μπότες, ζωσμένοι με πιστόλια, που περπατούν με το βήμα της χήνας; Μήπως κάποιοι και κάποιες που ισχυρίζονται πως οι δημοκρατίες είναι κάτι το ξεπερασμένο; Μήπως κάποιοι και κάποιες που παθιάζονται κατά των ομοφυλόφιλων; Όχι, είναι κάποιοι και κάποιες ντυμένοι στο πνεύμα της μόδας, πολλές φορές ομοφυλόφιλοι οι ίδιοι και οι ίδιες. Κάποιοι και κάποιες που ζητούν οι αμβλώσεις να μην είναι ατομική επιλογή, που θα την επιτρέπει η νομοθεσία, αλλά θέμα που «θα μπει σε διαβούλευση». Κάποιοι και κάποιες που δεν επιδιώκουν με πραξικοπήματα να ανατρέψουν τις δημοκρατίες, αλλά ζητούν απ’ αυτές να ψηφίσουν τους αρνητές τους. Κάποιοι και κάποιες που δεν απορρίπτουν τη δημοκρατία όταν έχουν το πάνω χέρι, αλλά μόνο όταν αυτή τους έχει στο περιθώριο. Τότε μιλούν για τα «δεινά» των δημοκρατιών, διαφορετικά μια χαρά τους «ταιριάζουν» οι δημοκρατίες. Αυτοί και αυτές που δεν ζητούν την κατάργηση του πλουραλισμού, μόνο που τον συρρικνώνουν σ’ ένα απλουστευτικό δίπολο: Αδιάφθοροι κατά διεφθαρμένων, ηθικοί κατά ανήθικων. Αυτοί και αυτές που ζητούν «κάθε χρόνο να κάνουμε δημοψηφίσματα για τη μοναρχία», γιατί «αυτό σημαίνει άμεση δημοκρατία». Α, να μη το ξεχάσουμε. Άμεση δημοκρατία είναι και τα δημοψηφίσματα για τη μοιχεία (sic)!!! Η ηθική, η δική τους ηθική, και όχι το Δίκαιο είναι το μόνο τους επιχείρημα. Γι’ αυτό και χάνουν τα λόγια, όταν τους ζητούν τη γνώμη τους για τον Τραμπ. Πρόταγμά τους δεν είναι η μείωση των ανισοτήτων, έστω και μόνο των «καθαρόαιμων γηγενών», αλλά η «κάθαρση». «Κάθαρση», την οποί εκπροσωπούν αυτοί, κατά της «ακαθαρσίας» που την εκπροσωπούν όλοι οι άλλοι. Σύνθημα τους είναι το «να περνάμε όλοι καλά»- πλούσιοι, φτωχοί, εργαζόμενοι, άνεργοι, πτυχιούχοι, χειρώνακτες. Όλοι το ίδιο. Δεν υπάρχουν τάξεις και ταξικοί διαχωρισμοί. Μόνο οι «απέξω», ενδεχομένως οι μετανάστες, είναι οι «κακοί». Μόνο οι «ανήθικοι» που είναι οι άλλοι, μένουν έξω. Μα φυσικά «ανήθικοι» είναι και όλοι όσοι έχουν κυβερνήσει, όλο το «παλιό» πολιτικό και κομματικό προσωπικό. Συλλήβδην το παλιό είναι για πέταμα, αν όμως είναι και αριστερό που «έχει φέρει το χειρότερο μνημόνιο», τότε είναι εντελώς για πέταμα. Δεν είναι δεξιοί, ούτε «ακροδεξιοί» ισχυρίζονται. Το αντίθετο μάλιστα, σε κάθε τους βήμα και δημόσια παρουσία τονίζουν πως είτε ο διαχωρισμός «Αριστερά- Δεξιά» είναι ξεπερασμένος, είτε πως οι ίδιοι δεν είναι «ούτε με τη Δεξιά ούτε με την Αριστερά», γιατί «Δεξιά και Αριστερά είναι ταμπέλες του παλιού πολιτικού συστήματος». Βεβαίως εδώ για να τα λέμε και όλα, οι πρώτοι διδάξαντες αυτές τις θεωρίες είναι οι ακροκεντρώοι-νεοδεξιοί και όχι οι ακροδεξιοί. Αυτές όμως οι «ιδεοληψίες» ούτως ή άλλως ταιριάζουν απόλυτα και στους μεν και στους δε.
Παρόλες τις διαφορές τους με την παλιά Ακροδεξιά, οι σημερινοί ακροδεξιοί δεν είναι λιγότερο επικίνδυνοι για τη δημοκρατία. Η συναισθηματική φόρτιση που φροντίζουν να έχουν στον λόγο τους, σε σχέση με την αυστηρότητα του ύφους της παλιάς Ακροδεξιάς, είναι μια σειρήνα που ακούγεται πολύ καλύτερα στα αυτιά των απογοητευμένων από τις αποτυχίες και τις δυσκολίες της δημοκρατίας. Ο «συναισθηματικός Κασιδιάρης» είναι πιο επικίνδυνος από τον φανερό φασίστα και μάτσο Κασιδιάρη. Η δημοκρατία δεν είναι μια εύκολη υπόθεση και η Ακροδεξιά το εκμεταλλεύεται αυτό. Πάντως η Ακροδεξιά πάντα εμφανίζεται ως κίνημα από τα κάτω, πράγμα που αποδεικνύει πως δεν είναι όλα τα κινήματα θετική πολιτική εξέλιξη. Γιατί υπάρχει ακόμη μια επιχειρηματολογία υπέρ των κινημάτων που δεν το κατανοεί αυτό.
(Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι δρ κοινωνιολογίας)
