Όταν εκατομμύρια Ιρανοί ξεχύθηκαν στους δρόμους το 1979 για να τερματίσουν την εξουσία του πρώην σάχη, η επανάστασή τους ζητούσε το τέλος της πρακτικής της μεταβίβασης της εξουσίας από πατέρα σε γιο. Οι ελπίδες τους διαψεύστηκαν.
Νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν είναι σήμερα ο 56χρονος γιος του δολοφονημένου Αλί Χαμενεΐ, ένας σκληροπηρυνικός κληρικός με στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης - αφού η 88μελής Συνέλευση των Ειδικών μετέτρεψε κι επίσημα την Ισλαμική Δημοκρατία σε δυναστεία.
Γεννημένος το 1969, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έλαβε θρησκευτική εκπαίδευση όπως και οι άλλοι αδελφοί του, αν και ποτέ δεν έφτασε στον βαθμό του Μουτζταχίντ - το ανώτατο επίπεδο που πολλοί πιστοί του καθεστώτος θεωρούν απαραίτητο για τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη.
Σε αντίθεση με τον πατέρα του, ο 56χρονος έχει σε μεγάλο βαθμό διατηρήσει χαμηλό προφίλ: Δεν κατείχε κάποιο κυβερνητικό αξίωμα, ούτε είχε δώσει δημόσιες ομιλίες ή συνεντεύξεις, και μόνο ένας περιορισμένος αριθμός φωτογραφιών και βίντεο του έχει δημοσιευθεί. Για χρόνια, ωστόσο, υπήρχαν φήμες ότι ασκούσε σημαντική επιρροή παρασκηνιακά.
Αμερικανικά διπλωματικά τηλεγραφήματα, τα οποία δημοσιεύθηκαν από το WikiLeaks στα τέλη της δεκαετίας του 2000, τον περιέγραφαν ως το πρόσωπο που κινεί τα νήματα - μια «ικανή και δυναμική» προσωπικότητα μέσα στο καθεστώς.
Παρά την αδιαμφισβήτητη επιρροή του, ωστόσο η επιλογή του Μοτζτάμπα παραμένει αμφιλεγόμενη: Ο ανώτατος ηγέτης πρέπει να επιλέγεται με βάση το θρησκευτικό του κύρος και την αποδεδειγμένη ηγετική του ικανότητα - και όχι μέσω κληρονομικής διαδοχής - ενώ βασική προϋπόθεση είναι, υποτίθεται, η κατοχή του τίτλου του «Αγιατολάχ».
Στο Ιράν βεβαία υπάρχει ήδη ένα προηγούμενο. Ο Αλί Χαμενεΐ προήχθη γρήγορα σε «Αγιατολάχ» αφού έγινε ο δεύτερος ανώτατος ηγέτης το 1989.
Οι κατηγορίες εις βάρος του Μοτζτάμπα και η Πράσινη Επανάσταση
Το όνομα του Μοτζτάμπα εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο προσκήνιο στις προεδρικές εκλογές του 2005, οι οποίες ανέδειξαν νικητή τον Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ.
Σε επιστολή του προς τον Χαμενεΐ, ο μεταρρυθμιστής υποψήφιος Μεχντί Καρουμπί κατηγορούσε τότε τον Μοτζτάμπα ότι παρενέβη στη διαδικασία μέσω στοιχείων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και της πολιτοφυλακής Μπασίτζ, μοιράζοντας χρήματα σε θρησκευτικές ομάδες προκειμένου να βοηθήσουν τον Αχμαντινετζάντ να κερδίσει.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο Μοτζτάμπα βρέθηκε στο στόχαστρο για ακόμη μια φορά: Η επανεκλογή του Αχμαντινετζάντ προκάλεσε μαζικές διαμαρτυρίες σε ολόκληρη τη χώρα, γνωστές ως «Πράσινη Επανάσταση», ενώ για πρώτη φορά ακούστηκαν συνθήματα ενάντια στο σενάριο της ανάδειξης του Μοτζτάμπα σε ανώτατο ηγέτη του Ιράν.
Ο Μοσταφά Τατζαντέχ, τότε υφυπουργός Εσωτερικών, που είχε κάνει λόγο για «εκλογικό πραξικόπημα» φυλακίστηκε για επτά χρόνια - κάτι που ο ίδιος απέδωσε «σε επιθυμία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ».
Δύο μεταρρυθμιστές υποψήφιοι, ο Μιρ-Χοσεΐν Μουσαβί και ο Μεχντί Καρουμπί, τέθηκαν σε κατ’ οίκον περιορισμό μετά τις εκλογές του 2009.
Ως νεοεκλεγείς ανώτατος ηγέτης του Ιράν, πολλοί αναμένουν ότι ο Μοτζτάμπα θα συνεχίσει τις σκληροπυρηνικές πολιτικές του πατέρα του: Ένας άνθρωπος εξάλλου που έχασε ολόκληρη την οικογένειά του στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις είναι «απίθανο να υποκύψει στη δυτική πίεση».
Την ίδια ώρα ωστόσο ο Μοτζτάμπα θα κληθεί να διαχειριστεί και τη λαϊκή δυσαρέσκεια, κάτι που σημαίνει πως θα πρέπει να κινηθεί γρήγορα για να εδραιώσει την εξουσία του. «Ο λαός θα νοσταλγήσει την εποχή του πατέρα του», σχολίασε στο Reuters περιφερειακός αξιωματούχος που διατηρεί επαφές με την Τεχεράνη. «Ο Μοτζτάμπα δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να δείξει σιδηρά πυγμή… ακόμη κι αν τελειώσει ο πόλεμος, θα επιμείνει στην σκληρή καταστολή στο εσωτερικό».
Ο αμερικανός πρόεδρος δήλωσε στο Axios την περασμένη εβδομάδα ότι η επιλογή του Μοτζτάμπα θα ήταν «απαράδεκτη», αφήνοντας να εννοηθεί ότι θέλει να επιλέξει ο ίδιος έναν νέο ανώτατο ηγέτη για το Ιράν. Ο ίδιος ο Τραμπ ωστόσο είχε επίσης παραδεχθεί στο Axios πως το χειρότερο σενάριο για τον πόλεμο θα ήταν «να έχουμε κάνει όλα αυτά και να αναλάβει κάποιος χειρότερος από τον προηγούμενο».
