Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε αιτήματα της ελληνικής κυβέρνησης για τη σύνταξη ειδικής μελέτης δημοσιονομικού κόστους και για τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) στην περίπλοκη υπόθεση της αξιοποίησης παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων με σκοπό τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, από τα 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε., με 185 δισεκατομμύρια ευρώ.
Αν και οριστικές αποφάσεις θα ληφθούν μάλλον το πρώτο τρίμηνο του 2026, η απόρριψη των δύο αιτημάτων προδικάζει ότι η Ελλάδα, όπως και οι άλλοι εταίροι, θα συμμετάσχει, υποχρεωτικά και χωρίς εξαιρέσεις ή ελαφρύνσεις, στην -υψηλού κόστους- διαδικασία χρηματοδότησης.
Η σχεδιαζόμενη διαδικασία προβλέπει, σε γενικές γραμμές, τέσσερα στάδια. Πρώτον, η Ε.Ε. θα αποφασίσει την έκδοση «δανείου πολεμικών επανορθώσεων», για να στηρίξει το Κίεβο με προγραμματισμό εξόφλησης στον -άγνωστο- χρόνο που η Μόσχα θα τερματίσει τις εχθροπραξίες και θα καταβάλει η ίδια αποζημιώσεις. Δεύτερον, για τη χρηματοδότηση του δανείου θα «αξιοποιηθούν» οι τόκοι από την επένδυση των ομολόγων της κεντρικής τράπεζας της Ρωσικής Ομοσπονδίας στο Euroclear, το αποθετήριο τίτλων που εδρεύει στο Βέλγιο. Τρίτον, τα μέλη της Ε.Ε. (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας) θα εγγυηθούν τα δάνεια. Τέταρτον, κάθε μία από τις 27 κυβερνήσεις θα έχει την ευχέρεια να επιλέξει αν η αντίστοιχη εθνική εγγύηση θα πληρωθεί με την καταβολή μετρητών (σε δόσεις) ή με άλλες καλύψεις.
Κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2025, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης φέρεται να επανέλαβε, χωρίς ιδιαίτερη έμφαση και επιμονή, την επιθυμία της Ελλάδας για τη σύνταξη μελέτης δημοσιονομικού κόστους (αν και η Κομισιόν είχε ήδη απορρίψει το αίτημα), ενώ δεν επανάφερε την ιδέα εμπλοκής του ESM που σίγουρα θα ελάφρυνε τα βάρη των κρατών-μελών. Το θέμα παραπέμφθηκε στην επόμενη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στις 18 και 19 Δεκεμβρίου, αν και είναι εξαιρετικά αμφίβολο ως αδύνατο η Κομισιόν να μεταβάλει στάση, αποδεχόμενη κάποια από τις ελληνικές προτάσεις.
Σε κάθε περίπτωση, η επιβάρυνση της Ελλάδας θα είναι μεγάλη. Ο Πρωθυπουργός θα έχει τουλάχιστον την ευκαιρία, πριν και μετά τη σύνοδο του Δεκεμβρίου, να βελτιώσει κάπως την κατάσταση αν διαπραγματευτεί ορισμένα επιμέρους σημεία της τελικής απόφασης των «27».
Ίσως το πιο σημαντικό -για την Ελλάδα- εκκρεμές σημείο είναι ο συνυπολογισμός ή μη της εθνικής εγγύησης για το δάνειο στην Ουκρανία στο δημόσιο χρέος των χώρας. Προς το παρόν, υπάρχουν μόνον ανεπίσημες, προφορικές διαβεβαιώσεις της Κομισιόν ότι δεν θα επιβαρυνθεί το ελληνικό χρέος. Ωστόσο, τίποτα δεν είναι οριστικό μέχρι να εξεταστούν όλες οι νομικές πτυχές της τελικής απόφασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της σύμβασης δανεισμού με τον Euroclear. Σημειώνεται πως, σε όλες τις παρόμοιες υποθέσεις, εκδίδεται έκθεση της Eurostat με την αποτύπωση της παρούσας πραγματικής κατάστασης των εθνικών οικονομιών. Στην έκθεση για την Ελλάδα, θα πρέπει να ενταχθούν και εκτιμήσεις για την εξυπηρέτηση αποπληρωμής του αναδιαρθρωμένου χρέους μετά το 2031. Φημολογείται, εξάλλου, ότι η Κομισιόν εξετάζει το ενδεχόμενο παροχής ρευστότητας προς τα κράτη-μέλη, για να καλύψουν τις εγγυήσεις που θα δώσουν. Πάντως, αν όντως δοθεί μια τέτοια ρευστότητα, θα πρόκειται μόνον για προσωρινή διευκόλυνση. Γιατί τα κεφάλαια αυτά θα επιστραφούν μέσω της αφαίρεσής τους από τα εναπομείναντα κονδύλια του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021-2027 και από τα μελλοντικά της περιόδου 2028-2034.
Εξίσου μεγάλης σπουδαιότητας για την ελληνική πλευρά είναι ο υποχρεωτικός ή μη χαρακτήρας των εθνικών εγγυήσεων. Η συμβιβαστική λύση που προκρίνει η Κομισιόν είναι να υπάρξει, αρχικά μόνον, ένα είδος «συμμαχίας των οικονομικά προθύμων» που οπωσδήποτε, μέσα σε λίγους μήνες, θα μετατραπεί σε δεσμευτικό καθεστώς για το σύνολο των «27».
Υφίσταται, επίσης, εκκρεμότητα ως προς το χρόνο και τρόπο καταβολής μετρητών ή παροχής καλύψεων από τις εθνικές κυβερνήσεις. Η επικρατέστερη εκδοχή είναι πως, για το τεράστιο ποσό των συνολικά € 185 δις, θα γίνονται ετήσιες εγκρίσεις και καταβολές προς την Ουκρανία, οπότε και οι συνεισφορές των κρατών-μελών της Ε.Ε. θα υπολογίζονται και καταβάλλονται σε ετήσια βάση.
Παράλληλα, η διάρκεια της επιβάρυνσης για την ελληνική οικονομία δεν μπορεί να προβλεφθεί. Η ακριβής διατύπωση των προτάσεων της Κομισιόν δεν ορίζει τη λήξη χορήγησης των δανείων ταυτόχρονα με τη λήξη των ένοπλων συγκρούσεων. Αναφέρεται, γενικότερα, στο χρόνο λήξης του «πολέμου επιθετικότητας» της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Επομένως, όπως σχεδόν πάντα συμβαίνει με τη «δημιουργική ασάφεια» των στελεχών της Κομισιόν, ακόμα και μια πολυετής ανακωχή στις σημερινές γραμμές του μετώπου (όπως είχε προτείνει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντ. Τραμπ) δεν θα ερμηνευθεί ως λήξη της «επιθετικότητας» και των δανείων. Άλλωστε, η έννοια της «επιθετικότητας» της Μόσχας είναι πολύ ρευστή και μπορεί να ισχύει, σε συνθήκες ψυχρού πολέμου, για πάρα πολλά χρόνια. Ο δε συμπληρωματικός όρος ότι το ευρωπαϊκό «δάνειο πολεμικών επανορθώσεων» θα εξοφληθεί και οι «27» θα πάρουν πίσω τα χρήματά τους, αφού η Ρωσία πληρώσει στην Ουκρανία τις δικές της επανορθώσεις, απαιτεί λογικά την -προηγούμενη και σχεδόν άνευ όρων- παράδοση του προέδρου Βλ. Πούτιν ή των -μάλλον σκληρότερων- διαδόχων του.
Επιπλέον, αν και η επικρατούσα πρόβλεψη είναι ότι η Ρωσία θα στραφεί νομικά μόνον κατά του Βελγίου (έδρα του Euroclear, εποπτεύουσα χώρα και συμμετοχή της κεντρικής του τράπεζας) και η Κομισιόν καθησυχάζει ότι το Κρεμλίνο δεν θα κερδίσει μελλοντικές δίκες, προκύπτει το ενδεχόμενο έγερσης ρωσικών απαιτήσεων κατά επενδύσεων αρκετών κρατών-μελών της Ε.Ε. σε διάφορες δικαιοδοσίες.
(Ο Αλέξανδρος Τάρκας είναι Εκδότης του περιοδικού «Άμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Δημοκρατία»)
