Είναι δύσκολο να κρατήσεις λογαριασμό, αλλά με τα μέχρι στιγμής στοιχεία φαίνεται ότι το περίφημο Υπουργείο Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας (DOGE - Department of Government Efficiency) που το διαχειρίζεται ο Ίλον Μασκ έχει καταφέρει τα ακόλουθα:
• 77.000 υπάλληλοι της κυβέρνησης των ΗΠΑ έχουν ήδη αποδεχθεί την προσφορά εθελουσίας εξόδου με αποζημίωση εννέα μισθών.
• Περίπου 200.000 υπάλληλοι που βρίσκονται σε καθεστώς δοκιμής (στις ΗΠΑ η δοκιμαστική περίοδος διαρκεί 1-2 χρόνια) απειλούνται με άμεση απόλυση.
• Περίπου 10.000 απολύσεις έχουν ήδη γίνει, ενώ άλλες τόσες αναμένεται να γίνουν εντός του Φεβρουαρίου.
Η συνολική μείωση προσωπικού που σχεδιάζεται θα είναι της τάξης του 10%, σε μια κυβέρνηση με περίπου 2.300.000 πολιτικό προσωπικό και 1.250.000 στρατιωτικούς.
Ταυτόχρονα με τις μαζικές απολύσεις, το Υπουργείο Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας παρεμβαίνει σε όλα τα υπουργεία και τους κυβερνητικούς οργανισμούς παίρνοντας τον έλεγχο των πληροφοριακών συστημάτων. Έχει ήδη βάλει στο χέρι μισθοδοσίες, κοινωνικά επιδόματα, φαρμακευτικές δαπάνες, φοιτητικά δάνεια, συμβάσεις, πληρωμές έργων, εκπαιδευτικά προγράμματα και τις επόμενες ημέρες αναμένεται να ελέγξει τα συστήματα της NASA, `της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Αεροπορίας αλλά και του περίφημου Κέντρου για τον Έλεγχο και την Πρόληψη Ασθενειών. Είναι προφανές ότι ευαίσθητα δεδομένα εκατοντάδων εκατομμυρίων πολιτών βρίσκονται στη διάθεση του Μασκ και της παρέας του, χωρίς να υπάρχει κανένας έλεγχος για το πως και για ποιους λόγους θα αξιοποιηθούν.
Το έγκυρο Atlantic αναφέρει ότι το Υπουργείο Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας σε λίγο θα έχει πλήρη, απεριόριστη πρόσβαση στην ψηφιακή υποδομή της κυβέρνησης, πλήρη έλεγχο των συστημάτων στα οποία βασίζονται οι ζωές εκατοντάδων εκατομμυρίων πολιτών, καθώς και την ικανότητα να διαχειρίζεται χρηματοπιστωτικά συστήματα που μοιράζουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε χώρες και οργανισμούς.
Όπως ήταν αναμενόμενο, ο Μασκ τροφοδοτεί όλη αυτή την υπερπολύτιμη και τεράστια σε όγκο πληροφορία σε δικά του συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Ο επίσημα διακηρυγμένος στόχος είναι να εντοπιστούν περιττές δαπάνες που μπορούν να περικοπούν, έτσι ώστε αν επιτευχθεί ο στόχος του Τραμπ για μείωση του κυβερνητικού προϋπολογισμού εξόδων κατά το 30-35%.
Οι πραγματικός όμως στόχος είναι άλλος: να διαμορφωθεί ένα νέο πρότυπο κυβερνητικού μηχανισμού και διακυβέρνησης που θα βασίζεται κυρίως στην Τεχνητή Νοημοσύνη και λιγότερο, προς το καθόλου όπου αυτό είναι εφικτό, σε ανθρώπους. Και για να επιτευχθεί ένας τέτοιος στόχος, τα δεδομένα της αμερικάνικης κυβέρνησης είναι απαραίτητα για την εκπαίδευση των μοντέλων. Αυτό είναι το μεγάλο πείραμα που αυτή τη στιγμή, μπροστά στα μάτια όλου του πλανήτη, εξελίσσεται στις ΗΠΑ και η έκβαση του θα έχει όντως πλανητικές διαστάσεις.
Πραξικόπημα σε παγκόσμια θέα
Η μαζική αντικατάσταση δημοσίων υπαλλήλων από προγράμματα Τεχνητής Νοημοσύνης, χωρίς σχεδιασμό, χωρίς ασφαλιστικές δικλείδες για τη χρήση τους, χωρίς ανθρώπους με το καθήκον να επιβλέπουν τα αποτελέσματα που προκύπτουν, χωρίς καμία λογοδοσία, είναι ένα πραξικόπημα χωρίς τανκς. Πρόκειται για μια αδιανόητη συγκέντρωση και μεταφορά εκτελεστικής εξουσίας σε αυτούς που ελέγχουν τα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης. Πρόκειται για την πιο προχωρημένη μορφή ιδιωτικοποίησης όχι κάποιων δραστηριοτήτων ή κρατικών επιχειρήσεων, αλλά ολόκληρης της κυβέρνησης, ακόμα και των πιο κρυφών κυττάρων της, η οποία μάλιστα γίνεται χωρίς κανένα κόστος για τον ιδιωτικό τομέα. Το πραξικόπημα που εξελίσσεται δεν δημιουργήθηκε ξαφνικά επί Τραμπ, είναι βαθιά ριζωμένο στην ιδεολογία της Silicon Valley και αναπτύσσεται εδώ και πολλά χρόνια, με τη συνδρομή πολλών αμερικάνικων (και όχι μόνο) κυβερνήσεων που παραδίδουν ανεξέλεγκτα τις βασικές ψηφιακές τους υποδομές σε μια χούφτα εταιρείες.
Το οικοσύστημα της τεχνητής νοημοσύνης κυριαρχείται έναν μικρό αριθμό εταιρειών που ελέγχουν το σχεδιασμό και την εκπαίδευση των ευρέως χρησιμοποιούμενων μοντέλων, λειτουργούν με περιορισμένη έως ανύπαρκτη δημόσια λογοδοσία, αποφεύγουν όπως ο διάολος το λιβάνι κάθε νομοθετική ρύθμιση ελέγχου των προϊόντων τους και επιδιώκουν συνειδητά τη συγχώνευση τους με τον κρατικό – κυβερνητικό μηχανισμό των ΗΠΑ για να δημιουργήσουν ένα νέο πρότυπο διακυβέρνησης κομμένο και ραμμένο στα μέτρα τους, κυριολεκτικά. Μόνο έτσι, με ζεστό κυβερνητικό χρήμα, θα μπορέσουν να αποσβέσουν στα σίγουρα τις επενδύσεις των 600 δις δολαρίων που έχουν ήδη κάνει και τις επενδύσεις του 1 τρισεκατομμυρίου που προγραμματίζουν για την επόμενη τριετία. Πέραν όμως από την ασύλληπτη συγκέντρωση εξουσίας σε λίγα χέρια ολιγαρχών της Big Tech, η ίδια η έννοια της αλγοριθμικής διακυβέρνησης, δηλαδή της μαζικής εκχώρησης κυβερνητικών αποφάσεων σε προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης, είναι βαθιά προβληματική και αντιδημοκρατική.
Η αλγοριθμική άρνηση της δημοκρατίας
Η κυβέρνηση και η δημόσια διοίκηση μιας χώρας παίζει καθοριστικό ρόλο στο πως υλοποιούνται οι πολιτικές και οι νόμοι στην πραγματική ζωή. Δεν πρόκειται απλώς για διαδικασίες που πρέπει να γίνουν αργά η γρήγορα, δεν αφορά αυστηρά προσδιορισμένους μονόδρομους, αλλά μια διαδικασία προσαρμογής και ανατροφοδότησης μεταξύ δομών και οργανισμών, μια διαδικασία που περιλαμβάνει διαβουλεύσεις, θεσμικά και κοινωνικά όρια, μηχανισμούς επιρροής και τελικά συγκερασμό όλων των παραπάνω υπό το πρίσμα της κάθε κυβέρνησης.
Σε μια τέτοια διαδικασία, είναι τεράστιας σημασίας υπόθεση η ύπαρξη ανθρώπων διότι οι άνθρωποι, σε αντίθεση με τα προγράμματα, μπορούν να λένε ΟΧΙ. Μπορούν να αντιστέκονται όταν παραβιάζονται κάποια όρια, μπορούν να αποτρέπουν την υλοποίηση πολιτικών όταν δεν υπογράφουν, μπορούν να στέλνουν στη δικαιοσύνη υποθέσεις μεγάλης σημασίας, μπορούν να ζητάνε εξηγήσεις. Οι άνθρωποι λογοδοτούν, ακόμα και όταν δε θέλουν, για τις αποφάσεις τους, τις πράξεις και τις παραλείψεις τους. Οι άνθρωποι πιέζονται από άλλους ανθρώπους και κινήματα, αισθάνονται υπόλογοι απέναντι σε άλλους, διστάζουν, ενθουσιάζονται και προσπαθούν να μην εκτεθούν. Η υποκατάσταση ανθρώπων από προγράμματα εξαφανίζει όλες τις παραπάνω δυνατότητες μονομιάς. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η δυνατότητα θεσμικής αντίστασης και διευκολύνεται η χειραγώγηση της δημόσιας διοίκησης από την όποια κυβέρνηση. Το κυριότερο όμως είναι ότι εξασφαλίζεται η συνέχεια του ελέγχου κάθε κυβέρνησης από τα μονοπώλια της τεχνητής νοημοσύνης.
Από την άλλη μεριά, τα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης χαρακτηρίζονται από πλήρη αδιαφάνεια και τις περισσότερες φορές είναι κυριολεκτικά «μαύρα κουτιά». Ποιος μπορεί να πει ότι η οι δραστηριότητες για τις οποίες θα κοπεί η χρηματοδότηση, σύμφωνα με τις υποδείξεις της τεχνητής νοημοσύνης, είναι αυτές που πρέπει να κοπούν και όχι κάποιες άλλες; Πως ξέρουμε ότι δεν ευνοούν τα συμφέροντα των εταιρειών που τα προσφέρουν στον κυβερνητικό σχεδιασμό; Ποια ιδεολογικά και κοινωνικά κριτήρια είναι ενσωματωμένα στο σχεδιασμό των προγραμμάτων; Πως είμαστε σίγουροι ότι τα μοντέλα αυτά δεν έχουν «προκαταλήψεις» που ωθούν σε συγκεκριμένες επιλογές λόγω ακαταλληλότητας των δεδομένων στα οποία εκπαιδεύτηκαν; Και ποιος θα λογοδοτήσει για τις επιπτώσεις αυτών των επιλογών;
Και για να προχωρήσουμε πιο κάτω, πίσω από την κουβέντα και τις πρακτικές της αλγοριθμικής δημοκρατίας κρύβονται ιδεολογικές πεποιθήσεις και παραδοχές που είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμες. Για παράδειγμα, τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να δίνουν προτεραιότητα στη μείωση του κόστους και την αποδοτικότητα έναντι της δικαιοσύνης και της ισότητας στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών.Η ενδέχεται να τείνουν να επικεντρώνονται σε εύκολα μετρήσιμα αποτελέσματα, παραβλέποντας ενδεχομένως σημαντικούς ποιοτικούς παράγοντες στη διακυβέρνηση.Τέλος, υπάρχει μια σιωπηρή υπόθεση ότι τα σύνθετα κοινωνικά και διοικητικά ζητήματα μπορούν να επιλυθούν μόνο με τεχνολογικά μέσα, κάτι που είναι βαθιά λαθεμένο.
Η κρίση έρχεται
Θεωρώ σχεδόν σίγουρο ότι αυτό το πρωτοφανές πείραμα δεν θα είναι πετυχημένο και αργά η γρήγορα θα δημιουργήσει μια σοβαρή κρίση στη λειτουργία της κυβέρνησής των ΗΠΑ. Η ταχύτατη υποκατάσταση ανθρώπων από λογισμικό είναι απαραίτητη διότι ο Μασκ και η παρέα του γνωρίζουν καλά ότι δεν μπορούν να αποσπάσουν την κοινωνική συναίνεση για τέτοιου είδους αλλαγές, προσπαθούν λοιπόν να δημιουργήσουν τετελεσμένα πριν οι αντιδράσεις σχηματοποιηθούν. Ωστόσο αυτό ακριβώς το στοιχείο, της υψηλής ταχύτητας είναι και η αχίλλειος πτέρνα της προσπάθειας. Η προσπάθεια σύντομα θα βρεθεί απέναντι σε ερωτήματα και πολυπλοκότητες για τις οποίες κανένα πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι έτοιμο, και προσωπικά αμφιβάλλω αν ποτέ θα είναι. Λάθος αποφάσεις που θα δημιουργήσουν κοινωνική αγανάκτηση, μπλοκάρισμα κρίσιμων διαδικασιών, μαζικές διαρροές προσωπικών δεδομένων που θα δημιουργήσουν κύματα δικαστικών διαμαχών, μια σοβαρή απειλή ασφάλειας, ακόμα και όλα αυτά μαζί είναι πολύ πιθανό να συμβούν.
Σε μια τέτοια περίπτωση, το ενδεχόμενο μιας κατάρρευσης κυβερνητικών υπηρεσιών είναι ορατό. Ένας από τους τρόπους να μειωθεί η πολυπλοκότητά και η δυσκολία στη διακυβέρνηση είναι το «πονάει δόντι – κόψει κεφάλι», ειδικά αν πρόκειται για κοινωνικού χαρακτήρα υπηρεσίες. Κάτι τέτοιο θα είναι μάλλον καλοδεχούμενο για τη Silicon Valley. Και αυτό γιατί μια τέτοια κατάρρευση, ειδικά αν συμβεί σε συνθήκες απουσίας λαϊκών αντιστάσεων και κινητοποιήσεων, θα τους δώσει τη δυνατότητα να μεταφέρουν την κουβέντα στην ανάγκη δημιουργίας καλύτερων και τεχνικά πιο ικανών συστημάτων διακυβέρνησης. Αυτό άλλωστε αποτελεί κεντρική επιλογή των ψηφιακών μονοπωλίων γιατί τους επιτρέπει να περιορίζουν όλη την πολιτική συζήτηση στο πόσο γρήγορα θα τρέξει η τεχνητή νοημοσύνη και όχι στο πως, ποιος και γιατί τη χρησιμοποιεί.
Η δημοκρατία στο δυτικό κόσμο συρρικνώνεται με ταχείς ρυθμούς τα τελευταία 30 χρόνια τουλάχιστον. Ωστόσο, μια συρρικνωμένη δυτική δημοκρατία παραμένει αισθητά καλύτερη και πιο ανοικτή στις λαϊκές παρεμβάσεις από ένα οργουελιανό τεχνοφασισμό, στον οποίο η εξουσία συγκεντρώνεται τυπικά και ουσιαστικά σε αυτούς που προγραμματίζουν, ελέγχουν και τρέχουν τα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης. Όλοι καταλαβαίνουμε ότι αν το πείραμα πετύχει στις ΗΠΑ τότε, αργά η γρήγορα, είναι θέμα χρόνου να επεκταθεί και σε άλλες χώρες ως νέο, μοντέρνο μοντέλο διακυβέρνησης βασισμένο στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Επιτρέψτε μου λοιπόν να ευχηθώ ολόψυχα Καλή και Γρήγορη Αποτυχία.
*Ο Αντώνης Μαυρόπουλος είναι σύμβουλος κυκλικής οικονομίας και συγγραφέας του βιβλίου «Τεχνητή Νοημοσύνη – Άνθρωπος, Φύση, Μηχανές» (εκδόσεις Τόπος).
Οι εικόνες δημιουργήθηκαν από το ChatGPT Mini 4.0
