Βρέθηκαν επιτέλους οι εχθροί; Από την αναζήτηση αντιπάλων και τον αγώνα διατήρησης του Οργανισμού Ατλαντικής Συνεργασίας την δεκαετία του ’90, στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και τελικά στην εύρεση του κύριου αντιπάλου στον Ειρηνικό.
Μέχρι την 11 Σεπτεμβρίου 2001, το ΝΑΤΟ κινείτο με κριτήριο την αποφυγή παραβίασης των συνόρων των κρατών-μελών, από κάποιο εξωτερικό εχθρό. Μετά την ημερομηνία αυτή έγινε μια διευρυμένη ερμηνεία του άρθρου 5 του Καταστατικού του και ο εχθρός βρίσκεται παντού. Σε όλο τον κόσμο και στο εσωτερικό των κρατών.
Όπως γράφεται στην ανακοίνωση της χθεσινής Συνόδου Κορυφής της Ουάσιγκτον ‘’αντιμετωπίζει απειλές από όλες τις κατευθύνσεις, από 360°, προκειμένου να αμυνθεί, να αποτρέψει, να προλάβει κρίσεις και να ενισχύσει την ασφάλεια των χωρών του’’.
‘’Η Ρωσία παραμένει η πιο σημαντική και άμεση απειλή. Η τρομοκρατία είναι η πιο άμεση ασύμμετρη απειλή. Η αστάθεια στην Αφρική και Μέση Ανατολή επηρεάζει την ασφάλεια των κρατών-μελών. Οι αποσταθεροποιητικές ενέργειες του Ιράν επηρεάζουν την Ευρω-Ατλαντική ασφάλεια. Οι φιλοδοξίες της Κίνας προκαλούν τα συμφέροντα, την ασφάλεια και τις αξίες μας. Η Κίνα έχει καταστεί αποφασιστικός παράγων ενίσχυσης (decisive enabler) της Ρωσίας στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η διαρκώς αυξανόμενη συνεργασία Ρωσίας – Κίνας - Ιράν και οι προσπάθειες να αλλάξουν τους ισχύοντες κανόνες της διεθνούς τάξης, είναι αιτία βαθιάς ανησυχίας (cause for profound concern)’’.
Μια από τις δυο κύριες επιδιώξεις του ΝΑΤΟ είναι η επέκταση της επιρροής του στον Ινδο-Ειρηνικό. Η πρώτη φυσικά είναι η ενίσχυση της Ουκρανίας μαζί με την αμυντική ενδυνάμωση της Ευρώπης. Αμέριστη υποστήριξη στην Ουκρανία και 40 δις σε ένα χρόνο. Γι αυτό παραβρέθηκαν οι πρωθυπουργοί της Αυστραλίας, Ν. Ζηλανδίας, Ιαπωνίας και Ν. Κορέας που αποτελούν την εμπροσθοφυλακή της Δύσης απέναντι από την Κίνα.
Υπολογίζουν, σύμφωνα με πληροφορίες, ότι σε ένα χρόνο η Ουκρανία ή ότι έχει μείνει από αυτή, θα είναι ένα ‘’νέο Ισραήλ’’ απέναντι στη Ρωσία, η Κίνα δεν θα μπορεί να πουλήσει τα προϊόντα της και η Ευρώπη θα έχει γίνει ‘’αποικία’’ και εμπροσθοφυλακή της Αμερικής τώρα απέναντι στη Ρωσία και αργότερα μαζί απέναντι στην Κίνα. Βέβαια, ιστορικά, οι εκτιμήσεις δεν επαληθεύονται πάντοτε.
Η αμερικανική πίεση στην Κίνα μέσω της Ταϊβάν και των κυρώσεων σε ΗΠΑ και Ευρώπη, αποσκοπεί στην μείωση του κινεζικού εμπορίου, μείωση της στρατηγικής επιρροής της Κίνας στον Ειρηνικό, στον Ινδικό και στην Ευρώπη. Στην Αφρική η αμερικανική επιρροή και γενικά η Δυτική βρίσκεται σε φάση υποχώρησης, παρόμοια με την εποχή της απο-αποικιοκρατίας.
Η πολυπόθητη στροφή της Ινδίας προς την Δύση μάλλον μένει όνειρο μια και το Ν. Δελχί συνεργάζεται όλο και πιο στενά με τον Παγκόσμιο Νότο. Η πρόσφατη επίσκεψη του Μόντι στη Μόσχα δείχνει την κατεύθυνση της Ινδίας.
Η Κίνα όμως είχε κινηθεί γρηγορότερα και πιο μεθοδικά από την Δύση. Ο ‘’οικονομικός ιμπεριαλισμός της’’ είχε επεκταθεί στην Αφρική και στην Ασία ενώ εισέρχεται οικονομικά στην Ευρώπη τώρα πια που νιώθει ισχυρότερη. Εξασφάλισε την ενέργεια που απαιτεί η μεγάλη βιομηχανική της ανάπτυξη με το ρωσικό φυσικό αέριο και το πετρέλαιο των χωρών του Κόλπου. Εξασφάλισε κρίσιμες πρώτες ύλες από την Αφρική, ιδιαίτερα τελευταία με την εκδίωξη των Γάλλων και των Αμερικανών. Έχει καλές σχέσεις με τις Αραβικές χώρες. Στηρίζει τους Παλαιστίνιους. Η απώλεια της αμερικανικής επιρροής στον αραβικό κόσμο έγινε σε όφελος της κινεζικής. Οι Χούτις δεν πειράζουν τα κινεζικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα. Βελτίωσε τις σχέσεις Σαουδικής Αραβίας-Ιράν χωρίς να εμπλακεί η ίδια στην περιοχή. Οι Δυτικές κυρώσεις σε ΗΠΑ και Ευρώπη στρέφουν τις κινεζικές εξαγωγές στις Αραβικές χώρες. Αυτές πληρώνουν καλύτερα.
Τα προηγούμενα 30 χρόνια ήταν εύκολα για την Ατλαντική Συμμαχία. Η Ρωσία δεν ήταν Σοβιετική Ένωση, η Κίνα ήταν αδύναμη, η ‘’απειλή’’ ήταν μικρές και αδύναμες σχετικά χώρες όπως η Λιβύη, το Ιράκ καθώς και τρομοκρατικές οργανώσεις στο Αφγανιστάν στη Συρία και στις χώρες που έπεσαν τα ‘’μισητά/ δικτατορικά’’ καθεστώτα του Σαντάμ, του Καντάφι κλπ. Οι πόλεμοι εκεί ήταν δαπανηροί αλλά δεν ήταν τόσο αιματηροί για την Δύση, όπως στο Βιετνάμ. Τα όπλα που χρειάζονταν δεν ήταν υψηλής τεχνολογίας. Τους αντάρτες τους κυνηγάς με απλά όπλα και ελικόπτερα. Δεν εξελίχθηκε σημαντικά η τεχνολογία των όπλων και οι στρατιωτικοί ξέχασαν πως γίνονται οι κλασικοί πόλεμοι μεταξύ κρατών.
Έπρεπε να γίνει ο πόλεμος της Ουκρανίας για να διαπιστώσουν οι μεγάλοι παίκτες ότι χρειάζονται αμυντική βιομηχανία και εξελιγμένα όπλα, με βάση την τρέχουσα εμπορική τεχνολογία για να αντιμετωπίσουν τις απειλές. Είδαν όμως ότι μόνο η υψηλή τεχνολογία δεν προστατεύει και ανέτρεξαν στις παλιές μεθόδους, τα χαρακώματα και την απόκρυψη.
Οι μεγάλες αρχικές απώλειες τους ανάγκασαν να κατασκευάζουν drones για να βρίσκουν τον αντίπαλο και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς για να πολεμούν από μακριά, με ασφάλεια.
Όμως επικεντρώθηκαν στο τακτικό πεδίο (το κοντινό) και έχασαν το στρατηγικό (το μακρινό), δηλαδή το πολιτικό, που είναι η μήτρα του πολέμου. Φτιάχνουν όπλα, κερδίζει το στρατιωτικο-βιομηχανικό πλέγμα και παραβλέπουν την διπλωματία και την δημιουργία συνθηκών ειρηνικού εμπορίου, που είναι η βάση του καπιταλισμού. Έτσι, υποσκάπτουν το διεθνές σύστημα χάριν των εφήμερων κερδών και της εναγώνιας απληστίας τους. Όπως έλεγαν παλιά ‘’καίνε το σπίτι για να σκοτώσουν τους ψύλλους’’.
Η έλλειψη σοβαρών συμβατικών ενόπλων δυνάμεων από τις χώρες της κεντρικής Ευρώπης αναγκάζει το ΝΑΤΟ να ρίξει το βάρος στις αντιρωσικές πρώην ανατολικές χώρες, οι οποίες με χαρά επανεξοπλίζονται και πληρώνουν αδρά γι αυτό. Οι κυρίαρχες χώρες της Ευρώπης ήταν στρατιωτικά σκιά του εαυτού τους. Η Γερμανία με 300 άρματα Leopard-2 και 180.000 στρατό, κάτι αντίστοιχο η Γαλλία και πολύ χειρότερα η Βρετανία. Επειδή οι αξιόμαχοι στρατοί δεν δημιουργούνται σε λίγα χρόνια πέφτει το βάρος στους Ανατολικούς, στα πυραυλικά συστήματα και στα πυρηνικά των Αμερικανών. Αυτό σημαίνει αυξημένους κινδύνους είτε λόγω των επιδιώξεων των Ανατολικών να εμπλέξουν τους υπόλοιπους Δυτικούς σε περιπέτειες είτε λόγω παρανοήσεων ή ευκολίας να πατηθεί κάποιο πυρηνικό κουμπί. Η μπροστινή άμυνα θυμίζει τους κινδύνους στα σύνορα Ανατολικής-Δυτικής Γερμανίας καθώς και την κρίση της Κούβας το 1962 από την μεταφορά σοβιετικών πυρηνικών στο νησί. Η έλλειψη ισχυρών στρατιωτικών και οικονομικών εφεδρειών από τις κεντροευρωπαϊκές χώρες τις καθιστά υποχείριο των μπροστινών αμερικανόφιλων ανατολικών χωρών.
Με βάση τα παραπάνω, η έλλειψη ισχυρών ενόπλων δυνάμεων απέναντι στη Ρωσία ρίχνει το βάρος στα πυραυλικά συστήματα. Αυτά που πρότεινε ο Μητσοτάκης με τον Τουσκ και που θα εγκατασταθούν στο Redzikowo της Πολωνίας και θα συμπληρώσουν τα υπάρχοντα στη Ρουμανία, Ισπανία και Τουρκία.
11 χώρες του ΝΑΤΟ έχουν βαλλιστικούς πυραύλους με βεληνεκές μεγαλύτερο των 50 χλμ.
Οι Βαλτικές χώρες έχουν παραγγείλει συστήματα ρουκετών HIMARS και πυραύλους ATACMS (βεληνεκές 300 χλμ). Η Lockheed Martin αύξησε την παραγωγή εκτοξευτών HIMARS από 60 σε 96 το χρόνο και βλημάτων από 9.000 σε 15.000 το χρόνο. Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ συμφώνησαν στην αγορά 1.000 βλημάτων αντιαεροπορικών PATRIOT και βλημάτων STINGER αξίας 700 εκατ δολ. Προφανώς προεκλογικά δώρα στον Μπάιντεν και το στρατιωτικο-βιομηχανικό κατεστημένο, που τον στηρίζει.
Το 2026 θα εγκατασταθούν στη Γερμανία αμερικανικοί πύραυλοι τύπου Tomahawk και υπερηχητικοί με βεληνεκές 2.000 χλμ. Δεν εγκαθίστανται από τώρα γιατί οι αμερικανικοί υπερηχητικοί δεν έχουν ακόμη παραχθεί, σε αντίθεση με τους υπάρχοντες ρωσικούς και κινέζικους. Οι πύραυλοι αυτοί θα μπορούν να φέρουν συμβατική ή πυρηνική κεφαλή.
Να θυμηθούμε ότι το 1983 οι Αμερικανοί θέλησαν να εγκαταστήσουν 108 πυραύλους εδάφους-εδάφους τύπου Pershing II στην Ευρώπη, με βεληνεκές 1770 χλμ και 464 πυραύλους Cruise, με μια πυρηνική κεφαλή για να αντισταθμίσουν 243 σοβιετικούς πυραύλους SS-20, με τρείς κεφαλές και βεληνεκές 4400 χλμ, που είχαν εγκατασταθεί στην Ανατολική Ευρώπη το 1979.
Ήταν η πρώτη φορά που η Ρωσία (τότε ΕΣΣΔ) απειλείτο από το ίδιο το ευρωπαϊκό έδαφος και η δυτική Ευρώπη από την ανατολική περιοχή της ηπείρου. Αυτό σήμαινε ότι χαμένοι θα ήταν οι Ευρωπαίοι.
Ξεσηκώθηκαν χιλιάδες διαδηλωτών στην Ευρώπη και στην Αμερική, που ακόμη θυμόντουσαν τα δεινά του πολέμου. Μόνο στην Γερμανία 1.000.000 διαδηλωτές. Στην τότε πρωτεύουσα της Δ. Γερμανίας, Βόννη, ο πρώην καγκελάριος Βίλλυ Μπραντ μίλησε κατά των πυραύλων σε 300.000 άτομα. Τώρα ο καγκελάριος Σόλτς καλωσορίζει τους πιο βελτιωμένους αμερικανικούς πυραύλους και η γερμανική κοινωνία δεν αντιδρά.
Τελικά, η λύση δόθηκε από τον συντηρητικό Ρίγκαν, που προώθησε την λογική zero-zero και υπέγραψε με τον Γκορμπατσόφ το 1987 την συμφωνία (INF-Intermediate Nuclear Forces Treaty) για μείωση όλων των πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς, από 500-5500 χλμ. Η συμφωνία ανεστάλη το 2019 από τον Τραμπ, ο οποίος κατηγόρησε την Ρωσία ότι την παραβιάζει.
Το θέμα επανέρχεται μαζί με τους κινδύνους του.
Οι δυο κύριοι άξονες, ο Αμερικανο-ευρωπαϊκός και ο Κινεζο-ρωσικός προσπαθούν να κερδίσουν πλουτοπαραγωγικές περιοχές και ζωτικούς χώρους για την διακίνηση των προϊόντων που τους ενδιαφέρουν. Η αντιπαράθεση αφορά οικονομικά συμφέροντα.
Η Κίνα πληρώνει με το ίδιο νόμισμα με το οποίο προσπαθεί η Δύση να την πληγώσει. Συμμετέχει σε στρατιωτικές ασκήσεις με την Λευκορωσία και την Ρωσία στην περιοχή του ιστορικού Μπρέστ της Λευκορωσίας, λίγα χιλιόμετρα από τα σύνορα με την Πολωνία, τις ίδιες μέρες που γίνεται η διάσκεψη του ΝΑΤΟ. Είναι η πρώτη φορά που η Κίνα συμμετέχει σε στρατιωτικές ασκήσεις στην Ευρώπη. Το προφίλ του εμπορικού συνεταίρου της Ουκρανίας αλλάζει και γίνεται στρατιωτικό εναντίον της.
Η αντιπαράθεση μεταξύ της ‘’παραγωγικής’’ Ανατολής και της πλούσιας και στρατιωτικά δυνατής Δύσης δεν ξέρουμε μέχρι πιο σημείο θα φτάσει και αν θα εκτονωθεί ή όχι.
Οι κίνδυνοι όμως από μια υπερεκτεταμένη Δύση που κινείται από την Ουκρανία μέχρι την Κίνα, που δεν έχει το οικονομικό υπόβαθρο ούτε το στρατιωτικό δυναμικό του Β’ Π.Π. αλλά βρίσκεται σε αγωνία διατήρησης της πρωτοκαθεδρίας είναι μεγάλοι.
Αντίστοιχοι κίνδυνοι από τις πρωτοβουλίες της άλλης πλευράς.
Η απουσία των λαών και των προοδευτικών κυβερνήσεων για να βάλουν φρένο στους κινδύνους είναι εμφανής.
Το 3% του ελληνικού ΑΕΠ ή τα 6,224 δις το 2023 ή τα 7,126 δισ. ευρώ το 2024 δεν πιάνουν τόπο στην αντιμετώπιση της τουρκικής απειλής, όταν κατευθύνονται αλλού. Η κυβέρνηση στη λογική του ‘’δεδομένου’’ έχει εναρμονισθεί πλήρως με τους στόχους της Συμμαχίας. Η παράδοση σημαντικών ποσοτήτων πυρομαχικών και όπλων στην Ουκρανία από τα νησιά, αποδυναμώνει την άμυνά τους και επιβαρύνει την τσέπη του Έλληνα φορολογούμενου.
Η άμυνα του ελληνικού χώρου και ιδιαίτερα των νησιών, θέλει πολλά χρόνια για να φτιαχτεί και λίγο χρόνο για να αποδυναμωθεί…
Ο Ν. Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.
