Νέο ρεκόρ στις αιτήσεις συνταξιοδότησης αναμένεται να καταγραφεί και φέτος, καθώς χιλιάδες ασφαλισμένοι σπεύδουν να κατοχυρώσουν το συνταξιοδοτικό τους δικαίωμα, υπό τον φόβο ενδεχόμενης αύξησης των ορίων ηλικίας τα επόμενα χρόνια.
Η σύνδεση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης με την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής επαναφέρει στο προσκήνιο την ανησυχία για πιθανές μελλοντικές αλλαγές, ενισχύοντας την τάση εξόδου προς τη σύνταξη. Την ίδια ώρα, τα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ καταγράφουν ήδη ιδιαίτερα αυξημένο αριθμό αιτήσεων, επιβεβαιώνοντας ότι πολλοί ασφαλισμένοι επιλέγουν να κινηθούν εγκαίρως, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι θα συνταξιοδοτηθούν με τις προϋποθέσεις που ισχύουν σήμερα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ στο 9μηνο οι αιτήσεις ξεπέρασαν τις 163.000 και συνολικά το 2025 είχαν κατατεθεί 199.450.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στην αύξηση του ενδιαφέροντος συμβάλλει και το νέο καθεστώς για τους εργαζόμενους συνταξιούχους, που επιτρέπει πλέον σε έναν ασφαλισμένο να συνταξιοδοτηθεί χωρίς να είναι υποχρεωμένος να εγκαταλείψει οριστικά την επαγγελματική δραστηριότητά του, αλλά κυρίως η ενδεχόμενη αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης με βάση το προσδόκιμο ζωής.
Ωστόσο, η υποβολή της αίτησης δεν σημαίνει ότι η σύνταξη θα εκδοθεί αυτόματα και χωρίς εμπόδια. Παρά την ψηφιοποίηση σημαντικού μέρους των διαδικασιών του e-ΕΦΚΑ, οι συνταξιοδοτικοί φάκελοι εξακολουθούν να κρύβουν παγίδες, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση, χρόνοι που δεν έχουν ψηφιοποιηθεί, πλασματικά έτη, οφειλές ή ασφαλιστικές περίοδοι που πρέπει να αποδειχθούν με πρόσθετα δικαιολογητικά.
Όπως εξηγεί ο δικηγόρος και ειδικός σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης Διονύσης Ρίζος, η προετοιμασία πριν από την αίτηση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα όχι μόνο για την ταχύτητα απονομής αλλά και για την ασφάλεια του ίδιου του ασφαλισμένου. Ένας φάκελος που έχει ελεγχθεί εγκαίρως, με σωστά καταγεγραμμένο τον ασφαλιστικό χρόνο, τα πλασματικά έτη, τις οφειλές και τις ειδικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, περιορίζει σημαντικά τον κίνδυνο να εμφανιστούν προβλήματα στον μεταγενέστερο έλεγχο.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω του τρόπου με τον οποίο εκδίδεται σήμερα μεγάλο μέρος των συντάξεων. Περίπου στο 80% των περιπτώσεων η διαδικασία ολοκληρώνεται σε δύο στάδια. Αρχικά εκδίδεται η απόφαση με τη διαδικασία της ταχείας απονομής, το γνωστό fast track, και αρχίζει η καταβολή της σύνταξης. Στη συνέχεια, όμως, ο e-ΕΦΚΑ ελέγχει αναλυτικά τον φάκελο και εκδίδει την οριστική απόφαση.
Εάν στον μεταγενέστερο έλεγχο διαπιστωθεί, ότι ο ασφαλισμένος είχε δηλώσει χρόνο που δεν μπορεί να αποδειχθεί ή ότι δεν πληρούσε κάποια από τις προϋποθέσεις, το ποσό μπορεί να μεταβληθεί ή, σε ακραίες περιπτώσεις, η απόφαση να ανακληθεί. Μπορεί επίσης να προκύψει απαίτηση επιστροφής ποσών που καταβλήθηκαν χωρίς να οφείλονται.
Τα σημεία που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, για την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης:
1. Κατοχύρωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος
Πριν από οποιαδήποτε άλλη ενέργεια, ο ασφαλισμένος πρέπει να έχει βεβαιωθεί ότι πληροί τις προϋποθέσεις με τις οποίες επιθυμεί να συνταξιοδοτηθεί. Η πολυνομία και οι συνεχείς αλλαγές των τελευταίων ετών καθιστούν δύσκολο για πολλούς ασφαλισμένους να γνωρίζουν εάν μια μεταβολή στη νομοθεσία έχει επηρεάσει τη δική τους περίπτωση.
Ο έλεγχος γίνεται ακόμη πιο σημαντικός με τη διαδικασία fast track, καθώς τα στοιχεία που δηλώνονται δεν επαληθεύονται υποχρεωτικά πριν από την πρώτη απόφαση, αλλά μπορούν να ελεγχθούν εκ των υστέρων. Ένα λάθος στη θεμελίωση μπορεί επομένως να αποκαλυφθεί αργότερα και να οδηγήσει σε μεταρρύθμιση ή ανάκληση της σύνταξης, ακόμη και σε αναζήτηση ποσών ως αχρεωστήτως καταβληθέντων.
2. Υποβολή ηλεκτρονικής αίτησης και ψηφιακός φάκελος
Η αίτηση συνταξιοδότησης υποβάλλεται ηλεκτρονικά στην ιστοσελίδα του e-ΕΦΚΑ με τους κωδικούς Taxisnet, ανεξάρτητα από το πόσα πρώην Ταμεία είχε ο ασφαλισμένος.
Μεγάλη προσοχή απαιτείται στη συμπλήρωσή της, καθώς τα στοιχεία που δηλώνονται μπορεί να είναι δύσκολο να διορθωθούν στη συνέχεια. Πρέπει να καταγραφούν σωστά ο συνολικός χρόνος ασφάλισης, οι πλασματικοί χρόνοι, η διακοπή εργασίας και κάθε άλλη πληροφορία που επηρεάζει τη συνταξιοδοτική περίπτωση.
Ιδιαίτερα κρίσιμος είναι ο χρόνος που δεν εμφανίζεται στο «ΑΤΛΑΣ». Πρέπει να δηλωθεί στην αρχική αίτηση και να κατατεθούν εμπρόθεσμα τα έγγραφα που τον αποδεικνύουν. Το ίδιο ισχύει για πλασματικά χρόνια, βαρέα και ανθυγιεινά, παράλληλους χρόνους και επιδοτούμενες περιόδους.
3. Πρώτα η απόφαση fast track, μετά η οριστική απόφαση σύνταξης
Η διαδικασία ταχείας απονομής δεν πρέπει να συγχέεται με την οριστική κρίση του φακέλου. Όπου είναι εφικτή η αυτόματη απονομή, η απόφαση μπορεί να εκδοθεί μέσα σε 30 ημέρες με βάση τα ψηφιακά δεδομένα του «ΑΤΛΑΣ». Εάν ο φάκελος δεν έχει κριθεί σε τρεις μήνες από την αίτηση, εκδίδεται απόφαση fast track, η οποία στηρίζεται στο ηλεκτρονικό ασφαλιστικό ιστορικό και στις δηλώσεις του ασφαλισμένου για επιπλέον χρόνο, χωρίς να έχει προηγηθεί πλήρης επαλήθευση.
Στη συνέχεια πραγματοποιείται ο εκ των υστέρων έλεγχος και εκδίδεται η τελική απόφαση. Αυτή μπορεί να επιβεβαιώσει το fast track ή να μεταβάλει το ποσό προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Εάν ο απαιτούμενος χρόνος δεν αποδεικνύεται, μπορεί να υπάρξει ανάκληση. Τα αποδεικτικά στοιχεία για τον πρόσθετο δηλωθέντα χρόνο πρέπει να φυλάσσονται για πέντε χρόνια από την έκδοση της απόφασης.
4. Αναγνώριση πλασματικών ετών
Η αναγνώριση πλασματικών χρόνων για παιδιά, σπουδές, στρατιωτική θητεία, ανεργία και άλλες προβλεπόμενες περιπτώσεις είναι συχνά αυτή που επιτρέπει στον ασφαλισμένο να συμπληρώσει τις προϋποθέσεις και να ανοίξει την πόρτα της συνταξιοδότησης. Η αίτηση αναγνώρισης μπορεί να υποβληθεί νωρίτερα ή μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης, όχι όμως αργότερα.
Για την ταχύτερη διεκπεραίωση του φακέλου συνιστάται η αίτηση αναγνώρισης να γίνεται 6 έως 8 μήνες πριν από την αίτηση σύνταξης. Εφόσον η σχετική απόφαση έχει ήδη εκδοθεί, ο χρόνος έχει αποτυπωθεί καθαρά στο ασφαλιστικό ιστορικό και μειώνεται σημαντικά η πιθανότητα αποκλίσεων μεταξύ fast track και τελικής απόφασης.
5. Βεβαιώσεις επιδοτούμενων χρόνων
Επιδοτούμενοι χρόνοι, όπως περίοδοι ανεργίας, ασθένειας ή μητρότητας, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη συμπλήρωση των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης. Οι σχετικές βεβαιώσεις πρέπει να αναζητηθούν πριν από την αίτηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η βεβαίωση της ΔΥΠΑ για την επιδοτούμενη ανεργία. Όταν τα έγγραφα έχουν εκδοθεί εγκαίρως, μπορούν να ενταχθούν στον ψηφιακό φάκελο και δεν χρειάζεται να αναζητούνται αργότερα, κατά τον έλεγχο για την έκδοση της οριστικής απόφασης.
6. Οι 100 ημέρες ανά έτος στη μειωμένη σύνταξη του πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται για όσους επιδιώκουν πρόωρη ή μειωμένη σύνταξη με τις διατάξεις του πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ. Απαιτούνται τουλάχιστον 100 ημέρες ασφάλισης σε καθένα από τα τελευταία πέντε έτη πριν από την αίτηση. Στον απαιτούμενο χρόνο μπορούν να συνυπολογιστούν επιδοτούμενες ημέρες ανεργίας από τη ΔΥΠΑ, καθώς και χρόνος προαιρετικής ασφάλισης.
Αντίθετα, οι 100 ημέρες δεν μπορούν να συμπληρωθούν με αναγνώριση πλασματικών ετών ούτε με εξαγορά στρατιωτικής θητείας.
Για μειωμένη σύνταξη από πρώην φορείς ΔΕΚΟ και Τραπεζών απαιτούνται 750 ημέρες ασφάλισης την τελευταία πενταετία.
7. Έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού πριν από την αίτηση
Η απόφαση fast track στηρίζεται κυρίως σε όσα εμφανίζει το σύστημα «ΑΤΛΑΣ». Για τον λόγο αυτό ο ασφαλισμένος πρέπει να ελέγξει προσεκτικά το ηλεκτρονικό ασφαλιστικό ιστορικό του πριν από την αίτηση. Κενά, λάθη ή χρόνος που βρίσκεται σε παλιά χειρόγραφα βιβλιάρια και καρτέλες πρέπει να διορθωθούν ή να ψηφιοποιηθούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του e-ΕΦΚΑ.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για όσους έχουν διαδοχική ασφάλιση σε περισσότερα πρώην Ταμεία, αλλά και για δημοσίους υπαλλήλους που διαθέτουν χρόνο εκτός Δημοσίου.
8. Τακτοποίηση οφειλών
Οι οφειλές αποτελούν έναν από τους συχνότερους λόγους καθυστέρησης, ιδιαίτερα για ασφαλισμένους που έχουν χρόνο ως ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι ή αγρότες. Για οφειλές έως 20.000 ευρώ γενικά και έως 6.000 ευρώ για τον πρώην ΟΓΑ, η σύνταξη μπορεί να εκδοθεί και η οφειλή να συμψηφιστεί σε έως 60 μηνιαίες δόσεις. Υπάρχει επίσης το διευρυμένο όριο των 20.000 έως 30.000 ευρώ και των 6.000 έως 10.000 ευρώ για τον πρώην ΟΓΑ, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Στην περίπτωση αυτή η σύνταξη εκδίδεται, αλλά καταβάλλεται στο 40%, ενώ το 60%, με ελάχιστο ποσό 333,33 ευρώ τον μήνα, κατευθύνεται στην απομείωση της οφειλής μέχρι αυτή να πέσει στο βασικό όριο.
Εάν η οφειλή υπερβαίνει τις 30.000 ευρώ ή τις 10.000 ευρώ αντίστοιχα, το υπερβάλλον ποσό πρέπει να εξοφληθεί μέσα σε δύο μήνες, διαφορετικά η αίτηση απορρίπτεται.
9. Συγκέντρωση εκ των προτέρων όλων των δικαιολογητικών
Ο φάκελος πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πληρέστερος από την πρώτη ημέρα, ώστε να μη χρειάζεται να αναζητούνται έγγραφα κατά τη διάρκεια του ελέγχου. Μεταξύ των δικαιολογητικών που μπορεί να χρειαστούν είναι πρωτότυπα ασφαλιστικά στοιχεία, βιβλιάρια, ένσημα και βεβαιώσεις για χρόνο που δεν εμφανίζεται στον «ΑΤΛΑΣ», βεβαίωση επιδοτούμενης ανεργίας από τη ΔΥΠΑ, δικαστικές αποφάσεις όπου απαιτούνται, στοιχεία ασφάλισης φορέα του εξωτερικού, βεβαιώσεις άλλου φορέα για ασφάλιση υγείας και ναυτικό φυλλάδιο για πρώην ασφαλισμένους του ΝΑΤ.
10. Αιτήματα επίσπευσης για σοβαρούς λόγους
Όταν η αίτηση δεν έχει ενταχθεί στην αυτόματη απονομή και έχει περάσει τρίμηνο, υπάρχει δυνατότητα να ζητηθεί εξέταση κατά προτεραιότητα, εφόσον συντρέχει σοβαρός λόγος. Τέτοιοι λόγοι μπορεί να είναι σοβαρά προβλήματα υγείας, τα οποία πρέπει να πιστοποιούνται με γνωμάτευση σε ισχύ, αλλά και ιδιαίτερα σοβαρά οικονομικά προβλήματα σε συνδυασμό με την οικογενειακή κατάσταση.
Για να εξεταστεί το αίτημα, ο ασφαλισμένος πρέπει να μην εργάζεται, να μη δικαιούται προσωρινή ή άλλη οριστική σύνταξη και να έχει καταθέσει όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Το αίτημα εξετάζεται από τον προϊστάμενο της αρμόδιας Τοπικής Διεύθυνσης του e-ΕΦΚΑ.
11. Παρακολούθηση του αιτήματος
Η διαδικασία δεν τελειώνει με την έκδοση της πρώτης απόφασης και την έναρξη καταβολής της σύνταξης. Ο ασφαλισμένος πρέπει να παρακολουθεί τον φάκελό του και να συγκρίνει την απόφαση fast track με το πραγματικό ασφαλιστικό ιστορικό του. Εάν διαπιστώσει πρόβλημα, πρέπει να κινηθεί εμπρόθεσμα και να ασκήσει ένσταση όπου αυτό απαιτείται.
Παράλληλα, πρέπει να ανταποκρίνεται άμεσα σε κάθε αίτημα του e-ΕΦΚΑ για συμπληρωματικά στοιχεία ή δικαιολογητικά κατά τον εκ των υστέρων έλεγχο και, όταν εκδοθεί η τελική απόφαση, να την ελέγξει προσεκτικά.
