Σοβαρές προειδοποιήσεις για τις επιπτώσεις της ανόδου των επιτοκίων στα δημόσια οικονομικά της Ευρωζώνης απευθύνει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), εκτιμώντας ότι το δημόσιο χρέος θα μπορούσε να εκτιναχθεί στο 109% του ΑΕΠ έως το 2035, εφόσον δεν υπάρξει αλλαγή στη δημοσιονομική πολιτική. Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να αναγκάσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε περικοπές δαπανών, αύξηση εσόδων ή συνδυασμό των δύο, προκειμένου να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.
Σε ανάλυσή του, ο επικεφαλής οικονομολόγος και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ESM, Ρολφ Στράουχ, επισημαίνει ότι η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων αποτελεί σημαντική πρόκληση για τη δημοσιονομική σταθερότητα της Ευρώπης.
Τον Σεπτέμβριο του 2026, οι αποδόσεις των δεκαετών κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης πλησίασαν κατά μέσο όρο το 4%, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας. Μέσα σε δύο χρόνια, η αύξηση έφτασε περίπου τη μία ποσοστιαία μονάδα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σύμφωνα με την ανάλυση, η άνοδος των αποδόσεων συνδέεται κυρίως με διεθνείς παράγοντες και τις προσδοκίες ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και οι πληθωριστικές πιέσεις που προκαλεί έχουν ενισχύσει τις εκτιμήσεις ότι οι κεντρικές τράπεζες στην Ευρώπη, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ιαπωνία θα διατηρήσουν περιοριστική νομισματική πολιτική.
Παράλληλα, οι αυξημένες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, ενισχύουν τη ζήτηση κεφαλαίων και συμβάλλουν στην άνοδο των μακροπρόθεσμων πραγματικών επιτοκίων.
Πρόσθετες πιέσεις δημιουργούνται από τις αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για την άμυνα, τη γήρανση του πληθυσμού και την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο δημόσιο χρέος.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ESM, εάν διατηρηθούν οι σημερινές δημοσιονομικές πολιτικές και οι τρέχουσες προσδοκίες για τα επιτόκια, το χρέος της Ευρωζώνης θα φτάσει στο 109% του ΑΕΠ το 2035.
Το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο κατά 7,2 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με το επίπεδο που θα προέκυπτε βάσει των επιτοκιακών προβλέψεων του 2024.
Για να αντισταθμιστούν οι επιπτώσεις, οι κυβερνήσεις θα χρειαστεί να προσαρμόσουν τα δημοσιονομικά τους σχέδια από το 2028 κατά περίπου 0,8% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο, ώστε να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες έως το 2035.
Οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένεται να ασκηθούν στις χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, αυξημένες ανάγκες αναχρηματοδότησης, ασθενέστερα δημοσιονομικά μεγέθη και χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης.
Αντίθετα, οι οικονομίες με χαμηλότερο χρέος και ισχυρότερες αναπτυξιακές προοπτικές διαθέτουν μεγαλύτερα περιθώρια προσαρμογής.
Ο ESM επισημαίνει ότι η μέση υπολειπόμενη διάρκεια του δημόσιου χρέους στην Ευρωζώνη πλησιάζει τα εννέα χρόνια, γεγονός που περιορίζει τις άμεσες επιπτώσεις της αύξησης των επιτοκίων.
Ωστόσο, όσο τα παλαιότερα ομόλογα αντικαθίστανται από νέες εκδόσεις με υψηλότερο κόστος δανεισμού, η επιβάρυνση των κρατικών προϋπολογισμών θα αυξάνεται σταδιακά.
Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας καλεί τις κυβερνήσεις να κινηθούν εγκαίρως, δίνοντας προτεραιότητα στη δημοσιονομική αξιοπιστία, στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των δημόσιων δαπανών και στην ενίσχυση της ανάπτυξης.
Όπως υπογραμμίζεται, η σταδιακή εμφάνιση των επιπτώσεων από τα υψηλότερα επιτόκια δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό, καθώς η καθυστέρηση στη λήψη μέτρων ενδέχεται να καταστήσει δυσκολότερη και ακριβότερη τη μελλοντική προσαρμογή των ευρωπαϊκών οικονομιών.
