Στον 2ο Πανελλήνιο Γραπτό Διαγωνισμό του ΑΣΕΠ, μία από τις ενότητες που προβλημάτισαν περισσότερο τους υποψηφίους ήταν οι εργασιακές δηλώσεις. Σε αντίθεση με τις ερωτήσεις γνώσεων ή λογικής, εδώ δεν υπήρχε σωστή ή λανθασμένη απάντηση. Ο υποψήφιος έπρεπε να επιλέξει, μέσα από τρεις διαφορετικές δηλώσεις που περιέγραφαν στάσεις ή συμπεριφορές στον εργασιακό χώρο, θετικά ή αρνητικά διατυπωμένες, εκείνη που τον περιέγραφε περισσότερο και στη συνέχεια εκείνη που τον περιέγραφε δεύτερη περισσότερο, αφήνοντας μία αναγκαστικά τελευταία.
Αν και το ΑΣΕΠ δεν έχει δημοσιοποιήσει τον τρόπο βαθμολόγησης των εργασιακών δηλώσεων, στη διεθνή πρακτική των ερωτηματολογίων αναγκαστικής επιλογής η συνολική κατάταξη των δηλώσεων αποτελεί συνήθως μέρος της πληροφορίας που αξιοποιείται για την εκτίμηση των εργασιακών χαρακτηριστικών του εργαζομένου. Για τον λόγο αυτό, οι υποψήφιοι δεν θα πρέπει να θεωρούν ότι μόνο η πρώτη επιλογή έχει σημασία.
Η συγκεκριμένη δοκιμασία είναι γνωστή διεθνώς ως forced choice (αναγκαστική επιλογή) και χρησιμοποιείται σε σύγχρονα ερωτηματολόγια εργασιακής προσωπικότητας, όπως το Occupational Personality Questionnaire (OPQ). Η φιλοσοφία της είναι απλή: όταν ο υποψήφιος καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε διαφορετικές, αλλά εξίσου εύλογες εργασιακές συμπεριφορές, δεν μπορεί εύκολα να απαντήσει μόνο με βάση αυτό που θεωρεί κοινωνικά επιθυμητό. Αντίθετα, αναγκάζεται να ιεραρχήσει τις συμπεριφορές που τον εκφράζουν περισσότερο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σύμφωνα με το Ενιαίο Πλαίσιο Δεξιοτήτων του ν.4940/2022, το ΑΣΕΠ αξιολογεί εννέα βασικές δεξιότητες. Στη νέα σειρά άρθρων για τις εργασιακές δηλώσεις δεν θα επιχειρήσουμε να αναπαραγάγουμε ή να ερμηνεύσουμε έναν μη δημοσιοποιημένο τρόπο βαθμολόγησης του ΑΣΕΠ, ούτε να παρουσιάσουμε «σωστές απαντήσεις». Αντίθετα, θα επιχειρήσουμε να αποκωδικοποιήσουμε τις εννέα δεξιότητες του Ενιαίου Πλαισίου Δεξιοτήτων και να κατανοήσουμε πώς είναι πιθανό να αποτυπώνονται μέσα από εργασιακές δηλώσεις. Όσο καλύτερα αντιλαμβάνεται ο υποψήφιος τη δεξιότητα που φαίνεται να εκφράζει κάθε πρόταση, τόσο πιο άνετα μπορεί να προσεγγίσει τις τριάδες της εξέτασης.
Ξεκινάμε σήμερα την ανάλυση των εργασιακών δηλώσεων με τη δεξιότητα της Ομαδικότητας, όπως αυτή προσδιορίζεται στο άρθρο 4 του ν.4940/2022. Ο νομοθέτης δεν περιορίζει την ομαδικότητα στην απλή ικανότητα ενός υπαλλήλου να «τα πηγαίνει καλά» με τους συναδέλφους του, αλλά της δίνει ένα σαφές εργασιακό περιεχόμενο με δύο βασικές διαστάσεις: αφενός, τη συνεχή προσπάθεια υποστήριξης των συναδέλφων με ηρεμία, ευγένεια και θετική διάθεση, χωρίς εντάσεις και διαπληκτισμούς και, αφετέρου, την ουσιαστική συνεργασία μαζί τους για την εκπλήρωση του δημόσιου συμφέροντος και την επίτευξη των στόχων του φορέα, της μονάδας ή της υπηρεσίας. Αυτές ακριβώς τις δύο πλευρές της Ομαδικότητας θα επιχειρήσουμε να «διαβάσουμε» μέσα από ενδεικτικές εργασιακές δηλώσεις, ώστε ο υποψήφιος να μάθει να αναγνωρίζει τη συμπεριφορά που κρύβεται πίσω από τις λέξεις.
Το ότι μια δήλωση φαίνεται να αποτυπώνει την Ομαδικότητα δεν σημαίνει ότι πρέπει αυτομάτως να κατατάσσεται πρώτη. Στην ίδια τριάδα μπορεί να υπάρχει, για παράδειγμα, μία δήλωση που συνδέεται με τον Επαγγελματισμό και την Ακεραιότητα και μία άλλη με τον Προσανατολισμό στο Αποτέλεσμα, επίσης, δεξιότητες του ίδιου Ενιαίου Πλαισίου. Δεν έχουμε δημοσιοποιημένο «πίνακα προτεραιότητας» των εννέα δεξιοτήτων ούτε γνωρίζουμε τον ακριβή αλγόριθμο με τον οποίο το ΑΣΕΠ μετατρέπει τις επιλογές των υποψηφίων σε βαθμολογία. Και εδώ βρίσκεται η ουσία του forced choice: δεν καλείσαι απλώς να εντοπίσεις μια καλή συμπεριφορά, καλείσαι να επιλέξεις ανάμεσα σε διαφορετικές συμπεριφορές που μπορεί όλες να είναι επιθυμητές.
Αφού γνωρίσαμε τι εννοεί ο νομοθέτης με τον όρο Ομαδικότητα, ήρθε η ώρα να περάσουμε από τη θεωρία στην πράξη. Το άρθρο 4 του ν.4940/2022 μας δίνει ουσιαστικά δύο διαφορετικές διαστάσεις της ίδιας δεξιότητας: από τη μία την υποστήριξη των συναδέλφων, που εκφράζεται μέσα από την ηρεμία, την ευγένεια, τη θετική διάθεση και την αποφυγή εντάσεων και διαπληκτισμών, και από την άλλη, τη συνεργασία για την επίτευξη κοινών στόχων, με επίκεντρο το έργο της ομάδας, της υπηρεσίας και το δημόσιο συμφέρον.
Στα παραδείγματα που ακολουθούν θα προσπαθήσουμε να δούμε πώς αυτές οι δύο διαστάσεις μπορούν να «κρύβονται» πίσω από διαφορετικές διατυπώσεις εργασιακών δηλώσεων. Στόχος δεν είναι να μάθουμε ποια επιλογή πρέπει να μπαίνει πρώτη, αλλά να εκπαιδεύσουμε το βλέμμα μας ώστε να αναγνωρίζουμε ποια ακριβώς εργασιακή συμπεριφορά εκφράζει κάθε δήλωση.
Πάμε με ένα παράδειγμα που να μην είναι υπερβολικά εύκολο, γιατί θέλουμε να τους μάθουμε να ξεχωρίζουν τις δύο διαστάσεις της Ομαδικότητας.
Εδώ έχουμε κάτι πολύ ενδιαφέρον: οι δύο πρώτες δηλώσεις μπορούν να συνδεθούν με την Ομαδικότητα, αλλά όχι με την ίδια διάστασή της. Η Α παραπέμπει περισσότερο στην πρώτη διάσταση του άρθρου 4: υποστήριξη των συναδέλφων. Η Β παραπέμπει στη δεύτερη διάσταση: συνεργασία με τους συναδέλφους για την επίτευξη των κοινών στόχων της ομάδας ή της υπηρεσίας. Η Γ, αντίθετα, φαίνεται να μας οδηγεί σε άλλη από τις εννέα δεξιότητες: την Επίλυση Προβλημάτων και Δημιουργικότητα. Αυτό το παράδειγμα μας δείχνει καθαρά ότι δύο δηλώσεις μπορούν να παραπέμπουν στην ίδια δεξιότητα, αλλά σε διαφορετικό υπο-στοιχείο της.
Το γεγονός ότι αναγνωρίσαμε δύο δηλώσεις Ομαδικότητας δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε πως πρέπει να καταταχθούν πρώτη και δεύτερη. Η τρίτη δήλωση αντιστοιχεί επίσης σε μία από τις εννέα δεξιότητες του Ενιαίου Πλαισίου. Η άσκηση μας εκπαιδεύει να αναγνωρίζουμε τις συμπεριφορές που αποτυπώνονται στις δηλώσεις και όχι να κατασκευάζουμε μια υποθετική «σωστή σειρά» που το ΑΣΕΠ όπως είπαμε παραπάνω, δεν έχει δημοσιοποιήσει.
Αν αύριο η φράση «βοηθώ πρόθυμα τους συναδέλφους μου» γίνει «είμαι διαθέσιμος όταν οι άλλοι χρειάζονται υποστήριξη», η διατύπωση αλλάζει, αλλά η συμπεριφορά που φαίνεται να αποτυπώνεται παραμένει ουσιαστικά η ίδια.
Ώρα για εξάσκηση! Πάμε να δούμε πέντε (5) παραδείγματα. Μπορείτε να αναγνωρίσετε ποια εργασιακή δήλωση «κρύβει» τη δεξιότητα της Ομαδικότητας;
Παράδειγμα 1ο
Εδώ, η λέξη-κλειδί δεν είναι απλώς το «στηρίζω», το αντικείμενο της συμπεριφοράς είναι οι συνάδελφοι. Η δήλωση παραπέμπει στην πρώτη διάσταση της Ομαδικότητας του άρθρου 4: την υποστήριξη των συναδέλφων. Η Α σχετίζεται περισσότερο με την Προσαρμοστικότητα και η Γ με τον Προσανατολισμό στο Αποτέλεσμα.
Παράδειγμα 2ο
Εδώ δεν εμφανίζονται καν οι λέξεις «ομάδα» ή «συνάδελφος». Το στοιχείο που μας οδηγεί στην Ομαδικότητα είναι η κοινή προσπάθεια για κοινό στόχο. Πρόκειται για τη δεύτερη διάσταση της δεξιότητας. Η Β παραπέμπει στην Οργάνωση και τον Προγραμματισμό και η Γ στη Διαχείριση Γνώσης.
Παράδειγμα 3ο/strong>
Η Ομαδικότητα δεν εκφράζεται μόνο με βοήθεια και συνεργασία. Το άρθρο 4 αναφέρει ρητά ηρεμία, ευγένεια και αποφυγή εντάσεων και διαπληκτισμών. Επομένως, η Β μπορεί να αποτελεί ένδειξη της πρώτης διάστασης της Ομαδικότητας. Η Γ παραπέμπει στην Επίλυση Προβλημάτων και Δημιουργικότητα, ενώ η Α μπορεί να συνδέεται περισσότερο με Επαγγελματισμό και Ακεραιότητα, καθώς ο νόμος εντάσσει εκεί και την ανάληψη πρωτοβουλιών.
Παράδειγμα 4ο
Η Β εκφράζει τη δεύτερη διάσταση της Ομαδικότητας: δεν αρκεί η παρουσία μέσα σε μια ομάδα, αλλά απαιτείται ενεργή συμβολή στον κοινό στόχο. Η Α μας οδηγεί στον Προσανατολισμό στον Πολίτη, ενώ η Γ συνδέεται με την Οργάνωση και τον Προγραμματισμό, αφού ο νόμος αναφέρει ρητά την αναπροσαρμογή των δραστηριοτήτων όταν είναι απαραίτητη.
Παράδειγμα 5ο
Και οι τρεις δηλώσεις ακούγονται ομαδικές. Η Γ, όμως, αποτελεί την καθαρότερη έκφραση της Ομαδικότητας, καθώς αναφέρεται άμεσα στην αρμονική συνεργασία μεταξύ συναδέλφων. Η Β μπορεί να μας κατευθύνει περισσότερο στην Ηγετικότητα, επειδή ο ν.4940/2022 εντάσσει σε αυτήν την παρακίνηση και κινητοποίηση των συναδέλφων για την επίτευξη των στόχων της ομάδας. Στην Α, δεν αρκεί να δούμε τη λέξη «ομάδα» και να συμπεράνουμε αυτομάτως «ομαδικότητα».
