Η εκρηκτική άνοδος των ενοικίων τα τελευταία χρόνια έχει μετατρέψει τη στέγαση σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα ελληνικά νοικοκυριά. Σε πολλές περιοχές της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης αλλά και σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, το κόστος κατοικίας αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς από τα εισοδήματα, οδηγώντας χιλιάδες πολίτες σε στεγαστική ασφυξία. Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η Εθνική Στρατηγική Στέγασης 2026-2035 φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα μόνιμο πλαίσιο παρέμβασης, συνδυάζοντας την παρακολούθηση της αγοράς, τη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και την ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας.
Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου αποτελεί η δημιουργία Εθνικού Δείκτη Τιμών Ακινήτων και Ενοικίων. Για πρώτη φορά το κράτος σχεδιάζει να αποκτήσει ένα ολοκληρωμένο εργαλείο παρακολούθησης των μισθωμάτων ανά περιοχή, αξιοποιώντας στοιχεία από φορολογικές δηλώσεις, ηλεκτρονικά μισθωτήρια, το Κτηματολόγιο και άλλες βάσεις δεδομένων. Παράλληλα, μέσω του νέου Παρατηρητηρίου Στέγασης θα δημιουργηθούν τοπικοί δείκτες στεγαστικής πίεσης που θα καταγράφουν πού οι τιμές αυξάνονται δυσανάλογα και πού το στεγαστικό κόστος απορροφά υπερβολικό ποσοστό του εισοδήματος των νοικοκυριών.
Στόχος της κυβέρνησης είναι να αποκτήσει έναν μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης για περιοχές όπου εμφανίζονται συνθήκες υπερθέρμανσης της αγοράς. Οι δείκτες αυτοί θα επιτρέπουν την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων και ενδεχομένως την εφαρμογή στοχευμένων μέτρων σε περιοχές που εμφανίζουν χαρακτηριστικά στεγαστικής «φούσκας».
Σημαντικό μέρος της πίεσης στα ενοίκια αποδίδεται στην εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Η μετατροπή χιλιάδων κατοικιών σε τουριστικά καταλύματα περιόρισε το διαθέσιμο απόθεμα ακινήτων για μακροχρόνια μίσθωση, ιδιαίτερα σε περιοχές υψηλής τουριστικής ζήτησης. Το αποτέλεσμα ήταν η ενίσχυση της ανοδικής πορείας των ενοικίων, με τους μόνιμους κατοίκους να δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να βρουν προσιτή κατοικία.
Περιορισμοί στις χρόνιες μισθώσεις
Για τον λόγο αυτό, η νέα στρατηγική προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής προσωρινών περιορισμών στις βραχυχρόνιες μισθώσεις σε περιοχές όπου καταγράφονται έντονες στεγαστικές πιέσεις. Παράλληλα, διατηρούνται τα νέα φορολογικά μέτρα, όπως η επιβολή ΦΠΑ 13% και τέλους ανθεκτικότητας, ενώ απαγορεύεται η βραχυχρόνια εκμετάλλευση ακινήτων που αποκτήθηκαν μέσω του προγράμματος Golden Visa. Η φιλοσοφία των παρεμβάσεων δεν είναι η κατάργηση της αγοράς βραχυχρόνιας μίσθωσης αλλά η εξισορρόπηση της τουριστικής δραστηριότητας με τις ανάγκες στέγασης των κατοίκων.
Ωστόσο, η κυβέρνηση κατάλαβε ότι ούτε οι περιορισμοί στα Airbnb ούτε τα επιδόματα αρκούν από μόνα τους για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα. Για τον λόγο αυτό η στρατηγική δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας, έναν τομέα στον οποίο η Ελλάδα παραμένει ουραγός σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το σχέδιο προβλέπει την αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας, ανενεργών στρατοπέδων και ακινήτων του Δημοσίου για τη δημιουργία νέων κατοικιών με κοινωνικά κριτήρια. Παράλληλα προωθείται το μοντέλο της κοινωνικής αντιπαροχής, μέσω του οποίου ιδιώτες επενδυτές θα μπορούν να αναπτύσσουν κατοικίες σε δημόσια ακίνητα, με μέρος των νέων διαμερισμάτων να διατίθεται για κοινωνική στέγαση.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στη δημιουργία γραφείων κοινωνικής μίσθωσης, τα οποία θα λειτουργούν ως ενδιάμεσοι φορείς μεταξύ ιδιοκτητών και ευάλωτων νοικοκυριών, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε προσιτές κατοικίες. Την εποπτεία όλων των δράσεων θα αναλάβει ο νέος Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής, ο οποίος θα συντονίζει τα προγράμματα και θα αξιολογεί την αποτελεσματικότητά τους.
