Από ένα σπάνιο αρχαιολογικό εύρημα στην Πομπηία μέχρι τις θεωρίες για την Ατλαντίδα και την αναζήτηση του τάφου της Κλεοπάτρας, η 30χρονη αρχαιολόγος Κλεοπάτρα Λόρενς έχει μετατρέψει την αγάπη της για το παρελθόν σε μια συναρπαστική αποστολή.
Σε αποκλειστική συνέντευξή της στο περιοδικό PEOPLE, η Λόρενς περιγράφει πώς ένα όνομα με ισχυρό ιστορικό συμβολισμό έγινε η αφετηρία για ένα πάθος που την ακολουθεί από την παιδική της ηλικία.
Μεγαλώνοντας στο Λονδίνο, η Κλεοπάτρα Λόρενς είχε συνηθίσει να δέχεται ερωτήσεις για τη διάσημη συνονόματή της, την τελευταία βασίλισσα της πτολεμαϊκής Αιγύπτου, Κλεοπάτρα Ζ΄, η οποία έζησε τον 1ο αιώνα π.Χ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αρχικά, η περιέργειά της για την ιστορική προσωπικότητα εξελίχθηκε σταδιακά σε βαθύτερο ενδιαφέρον για την αρχαία Αίγυπτο και τους πολιτισμούς του παρελθόντος. Όταν οι γονείς της αντιλήφθηκαν τον ενθουσιασμό της, της χάρισαν το παιδικό βιβλίο Egyptology, μια έκδοση γεμάτη αναδυόμενους χάρτες κρυμμένων θησαυρών και εικονογραφήσεις που παρουσίαζαν μούμιες και εμβληματικές προσωπικότητες, όπως ο Τουταγχαμών και η Νεφερτίτη.
Το βιβλίο αυτό άνοιξε μπροστά της έναν κόσμο που την ενθουσίαζε ολοένα περισσότερο.
«Κόλλησα», λέει χαρακτηριστικά στο PEOPLE η 30χρονη αρχαιολόγος, προσθέτοντας ότι η συγκεκριμένη εμμονή δεν την εγκατέλειψε ποτέ.
Η παιδική της περιέργεια εξελίχθηκε σε ενδιαφέρον για την αρχαία ιστορία σε παγκόσμιο επίπεδο και την οδήγησε στις σπουδές αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Εκεί ανακάλυψε ότι η μελέτη του παρελθόντος δεν περιορίζεται στα βιβλία, αλλά μπορεί να γίνει μια βιωματική εμπειρία μέσα από την ανασκαφή και την άμεση επαφή με τα αρχαιολογικά κατάλοιπα.
Η πρώτη ανασκαφή που της έμεινε αξέχαστη
Η πρώτη της εμπειρία σε ανασκαφή πραγματοποιήθηκε σε ρωμαϊκό αρχαιολογικό χώρο στο Ντόρτσεστερ, στην αγγλική ύπαιθρο, κοντά στην Οξφόρδη. Ήταν μόλις 19 ετών και συμμετείχε σε μια ομάδα 24 συμφοιτητών της, οι οποίοι εργάστηκαν επί δύο εβδομάδες κάτω από ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες.
Η καθημερινότητά τους ξεκινούσε στις 6:30 το πρωί. Αφού ξυπνούσαν στο κάμπινγκ όπου διέμεναν, περπατούσαν μέχρι τον χώρο της ανασκαφής και περνούσαν ολόκληρη την ημέρα δουλεύοντας μέσα στα σκάμματα.
Η ζέστη, η σκόνη και η εξαντλητική χειρωνακτική εργασία δεν μείωσαν τον ενθουσιασμό της. Αντιθέτως, η Λόρενς θυμάται εκείνες τις ημέρες ως «δύο εβδομάδες απόλυτης μαγείας».
Όπως εξηγεί, η εμπειρία τού να εργάζεται κανείς μαζί με άλλους, να χρησιμοποιεί τα χέρια του και να αποκαλύπτει αργά και προσεκτικά τα ίχνη ενός παλαιότερου κόσμου είχε κάτι το βαθιά στοχαστικό.
Το πρώτο της εύρημα ήταν μια συλλογή από γυάλινες χάντρες. Αν και επρόκειτο για ένα σχετικά απλό αντικείμενο, η ανακάλυψη την έκανε να αναλογιστεί πώς μπορεί να χρησιμοποιούνταν και ποιος άνθρωπος τις είχε κρατήσει στα χέρια του αιώνες νωρίτερα.
«Είναι δύσκολο να περιγράψω πώς είναι να έρχεσαι πρόσωπο με πρόσωπο με κάτι που δεν έχει δει το φως της ημέρας από τότε που κάποιος το κράτησε τελευταία φορά πριν από 2.000 χρόνια», σημειώνει.
Ωστόσο, η σημαντικότερη αρχαιολογική εμπειρία της επρόκειτο να έρθει αργότερα, στην Πομπηία της Ιταλίας.
Το μικροσκοπικό εύρημα στην Πομπηία που απέκτησε ιστορική σημασία
Κατά τη διάρκεια μιας αποστολής με το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, η Λόρενς εργάστηκε στα Ρεπουμπλικανικά Λουτρά της αρχαίας Πομπηίας, κοντά στη Νάπολη.
Η εμπειρία της εκεί δεν περιορίστηκε στη μελέτη των μνημείων. Παρατηρώντας καθημερινά τον αρχαιολογικό χώρο, άρχισε να αναγνωρίζει λεπτομέρειες που αποκάλυπταν πώς λειτουργούσε η πόλη πριν από σχεδόν 2.000 χρόνια.
Στα πλακόστρωτα των δρόμων διακρίνονταν αυλακώσεις που είχαν δημιουργηθεί από τους τροχούς των αμαξών. Υπήρχαν επίσης υπερυψωμένες διαβάσεις που επέτρεπαν στους πεζούς να περνούν απέναντι χωρίς να πατούν στο νερό και στη λάσπη, καθώς και σιντριβάνια από τα οποία οι κάτοικοι προμηθεύονταν νερό.
«Δουλεύοντας εκεί κάθε μέρα, βυθίστηκα πλήρως στον τόπο. Ένιωθα λιγότερο σαν να μελετούσα ιστορία και περισσότερο σαν να τη ζούσα», περιγράφει.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η νεαρή αρχαιολόγος εντόπισε ένα μικρό θραύσμα κεραμικής. Εκείνη τη στιγμή δεν γνώριζε ότι το εύρημα θα αποκτούσε ιδιαίτερη σημασία για τη μελέτη της πρώιμης ιστορίας της πόλης.
Όταν επέστρεψε στην Οξφόρδη, στο τέλος του καλοκαιριού, παρουσίασε το αντικείμενο στον καθηγητή της. Εκείνος την ρώτησε αν είχε συνειδητοποιήσει τι ακριβώς είχε ανακαλύψει.
Το θραύσμα έφερε ένα γράμμα από το νουκέρειο αλφάβητο, ένα σπάνιο σύστημα γραφής που συνδέεται με την αρχαία πόλη Νουκέρια και, σύμφωνα με την ίδια, δεν είχε εντοπιστεί προηγουμένως στην Πομπηία.
Το αντικείμενο χρονολογείται στον 6ο αιώνα π.Χ., δηλαδή αρκετούς αιώνες πριν από την εποχή κατά την οποία η Πομπηία έγινε γνωστή ως ρωμαϊκή πόλη.
Η ανακάλυψη θεωρήθηκε σημαντική για τη διερεύνηση της πρώιμης ιστορίας της περιοχής και των πληθυσμών που συνέβαλαν στη διαμόρφωσή της. Οι αρχαιολόγοι έχουν εξετάσει διαχρονικά τον ρόλο των Ετρούσκων, των Ελλήνων αποίκων και των τοπικών κοινοτήτων που επηρεάστηκαν από τις γειτονικές ελληνικές αποικίες.
Σύμφωνα με τη Λόρενς, το εύρημα προσέφερε ενδείξεις για τη χρήση μιας τοπικής γλώσσας στην Πομπηία και ενίσχυσε την άποψη ότι οι τοπικοί πληθυσμοί διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην πρώιμη διαμόρφωση της πόλης.
Η ίδια θυμάται ότι ο καθηγητής της χαρακτήρισε το θραύσμα ως το σημαντικότερο εύρημα στην Πομπηία εκείνης της δεκαετίας.
Αυτό που εξακολουθεί να τη συγκινεί δεν είναι μόνο η ιστορική του σημασία, αλλά και το γεγονός ότι επρόκειτο για ένα τόσο μικρό αντικείμενο, το οποίο θα μπορούσε εύκολα να είχε παραβλεφθεί.
Η προσεκτική εξέταση και ο καθαρισμός του ήταν εκείνα που επέτρεψαν να αναγνωριστεί το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του, αποδεικνύοντας πόσο σημαντική μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και η πιο ανεπαίσθητη λεπτομέρεια σε μια αρχαιολογική ανασκαφή.
Από την αρχαιολογία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Σήμερα, η Κλεοπάτρα Λόρενς ζει στην Πορτογαλία, εργάζεται ως δημιουργός ντοκιμαντέρ και διαχειρίζεται το κανάλι Cleopatra Digs It, μέσα από το οποίο παρουσιάζει ιστορίες για τα μυστήρια του αρχαίου κόσμου, την πολιτιστική κληρονομιά και τα ταξίδια.
Με παρουσία στο Instagram, στο TikTok και στο YouTube, έχει συγκεντρώσει περισσότερους από 320.000 ακολούθους συνολικά στις τρεις πλατφόρμες.
Η προσέγγισή της διαφέρει από μια απλή παρουσίαση αρχαιολογικών ευρημάτων. Αντί να περιορίζεται στην περιγραφή ενός αντικειμένου ή μιας ανασκαφής, επιδιώκει να εξηγήσει τι μπορούν να αποκαλύψουν αυτά τα στοιχεία για την καθημερινότητα, τις συνήθειες και τις αντιλήψεις των ανθρώπων που έζησαν πριν από χιλιάδες χρόνια.
Παράλληλα, συνδέει την αρχαιολογία με ιστορίες και μύθους που εξακολουθούν να συναρπάζουν το κοινό, εξετάζοντας αν πίσω από ορισμένες παραδόσεις μπορεί να κρύβονται πραγματικά ιστορικά γεγονότα.
Από τις χαμένες πόλεις και τους αρχαίους πολιτισμούς μέχρι τις βιβλικές αφηγήσεις, η Λόρενς επιχειρεί να παρουσιάσει το παρελθόν με τρόπο προσιτό, χωρίς να παραβλέπει τις διαφορές ανάμεσα στα αρχαιολογικά δεδομένα, τις ιστορικές ερμηνείες και τις υποθέσεις.
Η Ατλαντίδα και η βυθισμένη αρχαία ελληνική πόλη της Ελίκης
Ένα από τα θέματα που έχει παρουσιάσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι η πιθανή σύνδεση του μύθου της Ατλαντίδας με πραγματικές φυσικές καταστροφές και χαμένες πόλεις της αρχαιότητας.
Σε σχετικό βίντεο, αναφέρθηκε στην Ελίκη, την αρχαία ελληνική πόλη της Αχαΐας που καταστράφηκε το 373 π.Χ. από ισχυρό σεισμό και πλημμύρα, με αποτέλεσμα να βυθιστεί μεγάλο μέρος της κάτω από τα νερά.
{https://www.instagram.com/reels/DZsIZLnMc6k/}
Η αρχαιολόγος Ντόρα Κατσωνοπούλου έχει συμβάλει σημαντικά στην έρευνα και την ανάδειξη της ιστορίας της αρχαίας Ελίκης.
Η Λόρενς περιέγραψε στους ακολούθους της πώς η καταστροφή της πόλης συνδέθηκε με γεωλογικά φαινόμενα, όπως η ρευστοποίηση του εδάφους, κατά την οποία το έδαφος χάνει προσωρινά μέρος της αντοχής του εξαιτίας της σεισμικής δόνησης. Στη συνέχεια, τα νερά εισέβαλαν στην περιοχή, αφήνοντας πίσω μια πόλη που σε μεγάλο βαθμό χάθηκε κάτω από την επιφάνεια.
Η ίδια συνέδεσε την ιστορία της Ελίκης με τον μύθο της Ατλαντίδας, όπως αυτός παρουσιάζεται στα έργα του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου Πλάτωνα.
Σύμφωνα με τις περιγραφές του, η Ατλαντίδα ήταν ένας ισχυρός πολιτισμός που καταστράφηκε και βυθίστηκε στη θάλασσα. Η Λόρενς επισήμανε ότι ο Πλάτων έγραψε για την Ατλαντίδα περίπου 13 χρόνια μετά την καταστροφή της Ελίκης, γεγονός που έχει οδηγήσει ορισμένους ερευνητές και μελετητές να εξετάσουν το ενδεχόμενο η καταστροφή της αρχαίας ελληνικής πόλης να επηρέασε την αφήγηση του φιλοσόφου.
Η ίδια αναφέρθηκε, επίσης, σε αρχαίες περιγραφές σύμφωνα με τις οποίες Έλληνες και Ρωμαίοι επισκέπτονταν με πλοία την περιοχή των βυθισμένων ερειπίων της Ελίκης. Διατύπωσε ακόμη την πιθανότητα ο ίδιος ο Πλάτων να είχε δει την περιοχή, χωρίς αυτό να αποτελεί αποδεδειγμένο ιστορικό γεγονός.
{https://www.instagram.com/reels/Dd_k1NxMBZL/}
Η σύνδεση της Ελίκης με την Ατλαντίδα παραμένει υπόθεση και όχι επιβεβαιωμένη εξήγηση για την προέλευση του πλατωνικού μύθου. Ωστόσο, η ιστορία της πόλης αναδεικνύει πώς πραγματικές καταστροφές μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ιστορικής έρευνας και να τροφοδοτήσουν συζητήσεις γύρω από αρχαίες αφηγήσεις.
Η Κιβωτός του Νώε και οι ισχυρισμοί για ανακάλυψη στην Τουρκία
Ένα ακόμη θέμα που έχει εξετάσει η Λόρενς αφορά τους ισχυρισμούς μιας ερευνητικής ομάδας ότι εντόπισε πιθανά κατάλοιπα της Κιβωτού του Νώε σε ορεινή περιοχή της Τουρκίας.
Σύμφωνα με τους σχετικούς ισχυρισμούς, οι ερευνητές πραγματοποίησαν εκσκαφές σε βάθος περίπου 18 μέτρων και ενδέχεται να εντόπισαν ξύλο σε αποσύνθεση, γεγονός που αναζωπύρωσε τις συζητήσεις γύρω από το αν θα μπορούσαν να έχουν διατηρηθεί κατάλοιπα του βιβλικού σκάφους επί χιλιάδες χρόνια.
Η Λόρενς προσέγγισε το θέμα εξετάζοντας όχι μόνο τους ισχυρισμούς για το εύρημα, αλλά και το ιστορικό και βιβλικό πλαίσιο της αφήγησης.
Ειδικότερα, στάθηκε στη διατύπωση του βιβλίου της Γένεσης, το οποίο αναφέρεται στα «όρη του Αραράτ» στον πληθυντικό, χωρίς να προσδιορίζει ρητά μία συγκεκριμένη κορυφή ως το σημείο όπου σταμάτησε η Κιβωτός.
Η παρατήρηση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της προσεκτικής ανάγνωσης των ιστορικών και θρησκευτικών πηγών, καθώς και της διάκρισης ανάμεσα σε μια παράδοση, μια αρχαιολογική υπόθεση και ένα επιβεβαιωμένο εύρημα.
Μέχρι να υπάρξουν επαρκή και ανεξάρτητα επαληθεύσιμα στοιχεία, οι ισχυρισμοί για την ανακάλυψη της Κιβωτού του Νώε δεν μπορούν να θεωρηθούν αποδεδειγμένοι.
Γιατί οι άνθρωποι του παρελθόντος μοιάζουν τόσο πολύ με εμάς
Παρότι η Λόρενς ασχολείται με ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την αρχαία γραφή μέχρι τους χαμένους πολιτισμούς και τις βιβλικές αφηγήσεις, υπάρχει μια βασική ιδέα που συνδέει τις ιστορίες της.
Όπως εξηγεί, το κοινό ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις ανακαλύψεις που αποκαλύπτουν πόσο λίγο έχουν αλλάξει οι άνθρωποι μέσα στους αιώνες.
«Είτε πρόκειται για 50 είτε για 5.000 χρόνια πριν, οι άνθρωποι ερωτεύονταν, κουτσομπόλευαν, ανησυχούσαν για τα χρήματα και παραπονιούνταν για τους γείτονές τους», αναφέρει, προσθέτοντας ότι υπάρχει κάτι ιδιαίτερα καθησυχαστικό σε αυτή τη διαπίστωση.
Η προσέγγισή της αναδεικνύει μια πλευρά της αρχαιολογίας που συχνά περνά σε δεύτερο πλάνο: πίσω από τα μνημεία, τα αγάλματα και τα εντυπωσιακά ευρήματα βρίσκονται άνθρωποι με καθημερινές ανάγκες, προσωπικές σχέσεις, ανησυχίες και επιθυμίες.
Από τις γυάλινες χάντρες που εντόπισε στην πρώτη της ανασκαφή μέχρι το μικρό κεραμικό θραύσμα της Πομπηίας, κάθε αντικείμενο μπορεί να αποτελέσει ένα παράθυρο σε αυτήν ακριβώς την ανθρώπινη διάσταση του παρελθόντος.
Το μεγάλο όνειρο: Να βρεθεί ο τάφος της Κλεοπάτρας
Παρά τις εμπειρίες και τις ανακαλύψεις που έχει ήδη στο ενεργητικό της, η Κλεοπάτρα Λόρενς εξακολουθεί να έχει έναν μεγάλο αρχαιολογικό στόχο.
Όταν ρωτήθηκε ποιο μυστήριο θα ήθελε περισσότερο να λύσει ή ποιον χώρο θα ήθελε να ανασκάψει στο μέλλον, η απάντησή της ήταν άμεση.
«Πρέπει να είναι ο τάφος της Κλεοπάτρας», δήλωσε, αναφερόμενη στη διάσημη βασίλισσα της αρχαίας Αιγύπτου, με την οποία μοιράζεται το όνομα.
Η ακριβής τοποθεσία του τάφου της Κλεοπάτρας Ζ΄ και του Μάρκου Αντώνιου παραμένει άγνωστη. Οι αρχαιολόγοι συνεχίζουν να εξετάζουν πιθανές τοποθεσίες και να αξιοποιούν σύγχρονες τεχνολογίες για τη διερεύνηση αρχαίων χώρων, χωρίς να έχει υπάρξει οριστική επιβεβαίωση της ανακάλυψής του.
Για τη Λόρενς, η προοπτική να εντοπιστεί κάποτε ο τάφος αποτελεί ένα όνειρο που συνδυάζει την προσωπική της ιστορία με το πάθος της για την αρχαιολογία.
«Ελπίζω ότι μια μέρα, με κάποια βελτιωμένη μορφή τεχνολογίας σάρωσης, θα τη βρούμε!», σημειώνει.
Μέχρι τότε, συνεχίζει να αναζητά απαντήσεις στα μυστήρια του παρελθόντος και να μοιράζεται τις ιστορίες τους με ένα κοινό που μεγαλώνει διαρκώς.
Η διαδρομή της αποδεικνύει ότι η αρχαιολογία δεν αφορά μόνο μεγάλες ανακαλύψεις και εντυπωσιακά μνημεία. Μπορεί να ξεκινήσει από ένα παιδικό βιβλίο, να περάσει μέσα από ένα μικροσκοπικό κομμάτι κεραμικής και να οδηγήσει σε ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά εδώ και αιώνες.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη γοητεία της: κάθε εύρημα, όσο μικρό κι αν είναι, μπορεί να κρύβει μια ιστορία που αλλάζει όσα γνωρίζουμε για τον κόσμο που προηγήθηκε του δικού μας.
