«Είμαι αρκετά καλός;», πρόκειται για ένα ερώτημα που μπορεί να συνοδεύει έναν άνθρωπο σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του με εντελώς διαφορετική οπτική για τον εαυτό του όλες. Στη δουλειά, στις σχέσεις, στις φιλίες, ακόμη και στις πιο καθημερινές αλληλεπιδράσεις, πολλοί άνθρωποι αναζητούν διαρκώς επιβεβαίωση ότι είναι αρκετοί.
Όμως, όπως αναφέρει το cnbc.com, ψυχολόγος ο οποίος έχει αφιερώσει χρόνια στη μελέτη της αυτοεκτίμησης, τονίζει πως ίσως το πρόβλημα να βρίσκεται εξαρχής στο ίδιο το ερώτημα.
Αρκετοί άνθρωποι περνούν μεγάλο μέρος της ζωής τους προσπαθώντας να ανταποκριθούν σε ένα πρότυπο που έχουν δημιουργήσει οι άλλοι ή που οι ίδιοι έχουν εσωτερικεύσει. Προσπαθούν να είναι αρκετά καλοί για την κοινωνία, για τους γονείς τους, για έναν σύντροφο ή για τον επαγγελματικό τους περίγυρο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η εναλλακτική, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσιάζεται στο βιβλίο «Αξία: Η Νέα Επιστήμη της Αυτοεκτίμησης και της Ασφαλούς Προσκόλλησης», είναι να αλλάξει εντελώς η ερώτηση.
Η αυθεντικότητα αντί της διαρκούς επιβεβαίωσης
Η βασική ιδέα είναι ότι η πραγματική αίσθηση αξίας δεν προκύπτει από τη διαρκή προσπάθεια να ανταποκριθούμε σε εξωτερικά κριτήρια.
Οι άνθρωποι που αισθάνονται μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση και ασφάλεια δεν προσπαθούν διαρκώς να αποδείξουν την αξία τους. Αντίθετα, επικεντρώνονται περισσότερο στο να είναι αυθεντικοί και να αποδέχονται τον εαυτό τους.
Η αυθεντικότητα, άλλωστε, έχει συνδεθεί ερευνητικά με την ευημερία. Σύμφωνα με μετα-ανάλυση δεκάδων μελετών που αναφέρεται στο αρχικό κείμενο, η αυθεντικότητα συνδέεται στενά με την ψυχική ευεξία, με τους ερευνητές να την περιγράφουν ως βασικό στοιχείο της ευημερίας.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να γίνουμε ο άνθρωπος που όλοι θα εγκρίνουν. Είναι να σταματήσουμε να μετράμε διαρκώς την αξία μας με βάση τις αντιδράσεις των άλλων.
Για όσους έχουν συνηθίσει να προσαρμόζουν την προσωπικότητά τους προκειμένου να γίνονται αποδεκτοί, αυτό μπορεί να μην είναι εύκολο. Ο αυθεντικός εαυτός μπορεί να μοιάζει ακόμη και άγνωστος.
Υπάρχουν, όμως, πέντε πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν.
1. Μην πολεμάτε τον φόβο της απόρριψης – αναγνωρίστε τον
Η πρώτη αντίδραση όταν φοβόμαστε την απόρριψη είναι συχνά να προσπαθούμε να διώξουμε αυτό το συναίσθημα. Ωστόσο, η καταστολή του μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα και να το κάνει ακόμη πιο έντονο. Στην ψυχολογία, το φαινόμενο αυτό συνδέεται με τη λεγόμενη θεωρία της ειρωνικής διαδικασίας.
Αντί να προσπαθείτε να εξαφανίσετε τον φόβο, μπορείτε να τον αντιμετωπίσετε με περισσότερη αποδοχή και συμπόνια.
Δείτε τον ως ένα μήνυμα ότι χρειάζεστε προσοχή και φροντίδα. Μπορείτε ακόμη και να πείτε στον εαυτό σας: «Σε ευχαριστώ που προσπαθείς να με προστατεύσεις και να με βοηθήσεις να αισθανθώ ότι ανήκω και ότι συνδέομαι με ανθρώπους που είναι σημαντικοί για μένα».
Η αποδοχή του συναισθήματος δεν σημαίνει ότι συμφωνείτε μαζί του. Σημαίνει ότι αναγνωρίζετε την παρουσία του χωρίς να του επιτρέπετε να καθορίζει τις αποφάσεις σας.
2. Δείτε τον εαυτό σας μέσα από τα μάτια ενός φίλου
Όταν κάνουμε ένα λάθος ή αισθανόμαστε ότι εκτεθήκαμε, είναι εύκολο να επικεντρωθούμε αποκλειστικά στις αδυναμίες μας.
Μια χρήσιμη πρακτική είναι να προσπαθήσουμε να δούμε τον εαυτό μας μέσα από την οπτική ενός ανθρώπου που μας αγαπά και μας αποδέχεται.
Ας υποθέσουμε, για παράδειγμα, ότι κάνατε ένα λάθος στη δουλειά. Η πρώτη σκέψη μπορεί να είναι ότι το λάθος αποδεικνύει πως δεν είστε αρκετά ικανοί.
Αντί γι' αυτό, φανταστείτε ότι το ίδιο λάθος το έκανε ο καλύτερός σας φίλος. Πιθανότατα θα του λέγατε ότι ένα λάθος δεν καθορίζει την αξία του και ότι όλοι οι άνθρωποι κάνουν λάθη.
Η ίδια συμπόνια μπορεί να στραφεί και προς τον εαυτό μας. Σύμφωνα με τη μελέτη που αναφέρεται στο αρχικό κείμενο, η μεγαλύτερη αποδοχή ακόμη και των πλευρών μας που θεωρούμε «ελαττωματικές» συνδέεται με μεγαλύτερη αυθεντικότητα.
3. Γράψτε πώς μπορεί να σας ωφελήσει η απόρριψη
Ο φόβος της απόρριψης συχνά γίνεται τόσο έντονος επειδή τη φανταζόμαστε ως μια εμπειρία που δεν θα μπορέσουμε να αντέξουμε.
Τι θα συμβεί, όμως, αν κάποιος δεν μας συμπαθήσει; Η απάντηση μπορεί να είναι λιγότερο τρομακτική από όσο φανταζόμαστε.
Η απόρριψη μπορεί να πονέσει, αλλά μπορεί παράλληλα να μας διδάξει να αποδεχόμαστε ότι δεν είναι δυνατόν να αρέσουμε σε όλους. Μπορεί να μας βοηθήσει να θρηνήσουμε μια απώλεια, να προχωρήσουμε και να δώσουμε μεγαλύτερη αξία στη δική μας έγκριση αντί να εξαρτόμαστε διαρκώς από την αποδοχή των άλλων.
Ένας τρόπος να επεξεργαστούμε αυτές τις σκέψεις είναι να τις γράψουμε.
Η γραφή μπορεί να βοηθήσει περισσότερο από την απλή νοητική αναπαραγωγή μιας αρνητικής εμπειρίας, καθώς μας επιτρέπει να εξετάσουμε τι συνέβη, τι αισθανθήκαμε και τι μπορούμε να αποκομίσουμε από αυτό. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει στην κάθαρση, στη δημιουργία νοήματος και στη βελτίωση της ψυχικής υγείας.
4. Κρατήστε μια λίστα με τα δυνατά σας σημεία
Όταν κάποιος αισθάνεται ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει την αξία του, είναι εύκολο να ξεχνά τα χαρακτηριστικά που ήδη διαθέτει.
Μια απλή πρακτική είναι να δημιουργήσει μια λίστα με τα δυνατά του σημεία.
Μπορεί να είναι το χιούμορ, η ευφυΐα, η παρουσία, η δημιουργικότητα, ένα συγκεκριμένο ταλέντο, η ικανότητα να ακούει ή η φροντίδα που δείχνει στους άλλους.
Ο σκοπός δεν είναι να δημιουργηθεί μια υπερβολικά θετική εικόνα του εαυτού μας, αλλά να θυμόμαστε ότι η αξία μας δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται ξανά και ξανά σε κάθε κοινωνική αλληλεπίδραση.
Η υπερβολική προσπάθεια να γίνουμε αρεστοί μπορεί, μάλιστα, να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, καθώς η έρευνα που επικαλείται η ψυχολόγος δείχνει ότι η προσπάθεια για διαρκή αποδοχή μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ.
5. Δημιουργήστε ένα προσωπικό μάντρα και επαναλαμβάνετέ το
Όταν το μυαλό μας επικεντρώνεται υπερβολικά στο τι σκέφτονται οι άλλοι για εμάς, χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια για να επιστρέψουμε την προσοχή στον εαυτό μας.
Ένα προσωπικό μάντρα μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση αυτής της αλλαγής.
Το σημαντικό, όμως, δεν είναι να επαναλαμβάνονται μηχανικά κάποιες λέξεις. Το μάντρα θα πρέπει να προκαλεί μια πραγματική εσωτερική μετατόπιση και να δημιουργεί θετικά συναισθήματα.
Μερικές φράσεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι:
- «Θέλω να ανήκω πρώτα στον εαυτό μου».
- «Ο στόχος δεν είναι να τους κάνω να με συμπαθήσουν. Ο στόχος είναι να είμαι ο εαυτός μου και να αποδεχτώ τις συνέπειες».
- «Το πιο σημαντικό άτομο που πρέπει να ευχαριστήσω είναι ο εαυτός μου».
- «Το να είμαι ο εαυτός μου είναι πάντα αρκετό».
Από το «είμαι αρκετός;» στο «ποιος είμαι πραγματικά;»
Η αλλαγή μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά στην πραγματικότητα μετατοπίζει ολόκληρη την οπτική.
Το «είμαι αρκετός;» προϋποθέτει ότι υπάρχει κάποιος εξωτερικός κριτής που θα αποφασίσει αν ανταποκρινόμαστε στις απαιτήσεις. Το «πώς μπορώ να είμαι ο εαυτός μου;» μεταφέρει το επίκεντρο από την επιδοκιμασία των άλλων στην αυθεντικότητα.
Δεν σημαίνει ότι η γνώμη των άλλων παύει να έχει σημασία ή ότι η απόρριψη δεν θα μας πληγώσει. Σημαίνει, όμως, ότι η αποδοχή ή η απόρριψη από τους άλλους δεν χρειάζεται να αποτελεί το μοναδικό μέτρο της προσωπικής μας αξίας.
Τελικά, η αίσθηση ότι είμαστε «αρκετοί» μπορεί να μην έρχεται όταν καταφέρουμε να γίνουμε αυτό που περιμένουν οι άλλοι από εμάς. Μπορεί να έρχεται όταν σταματήσουμε να προσπαθούμε διαρκώς να αποδείξουμε ότι αξίζουμε και αρχίσουμε να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να είναι αυθεντικός.
