Μια αθώα χειρονομία φιλίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία εξελίχθηκε, με το πέρασμα των δεκαετιών, σε ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα των συνεπειών που μπορεί να έχει η εισαγωγή ενός ξενικού είδους σε ένα νέο οικοσύστημα.
Η ιστορία ξεκινά τον Οκτώβριο του 1960, όταν ο τότε 26χρονος πρίγκιπας Ακιχίτο, διάδοχος του ιαπωνικού θρόνου και παθιασμένος μελετητής της βιολογίας των ψαριών, επισκέφθηκε το Σικάγο.
Κατά την παραμονή του στην πόλη, ο Ακιχίτο ζήτησε να επισκεφθεί το περίφημο ενυδρείο Shedd. Το ενδιαφέρον του για τα ψάρια ήταν ήδη γνωστό και η επίσκεψη δεν αποτελούσε απλώς μια τυπική επίσκεψη ενός υψηλού προσκεκλημένου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο τότε δήμαρχος του Σικάγο, Ρίτσαρντ Τζ. Ντέιλι, ο οποίος ήταν και ο ίδιος λάτρης του ψαρέματος, αποφάσισε να του προσφέρει ένα ιδιαίτερο δώρο. Με ένα δίχτυ συγκέντρωσε 18 μπλε βράγχια, το επίσημο ψάρι της πολιτείας του Ιλινόις, από ένα από τα ενυδρεία του Shedd.
Τα ψάρια προορίζονταν για την τάφρο του παλατιού του Ακιχίτο στην Ιαπωνία. Την επόμενη ημέρα, ο πρίγκιπας και η πριγκίπισσα Μιτσίκο αναχώρησαν από το Σικάγο, παίρνοντας μαζί τους το ασυνήθιστο δώρο.
Κανείς τότε δεν μπορούσε να προβλέψει ότι αυτή η μικρή ποσότητα ψαριών θα είχε τόσο μεγάλη επίδραση στα ιαπωνικά οικοσυστήματα.
Από τα 18 ψάρια σε ολόκληρη την Ιαπωνία
Από τα 18 μπλε βράγχια που ταξίδεψαν στην Ιαπωνία, επέζησαν τα 15. Τα ψάρια αναπαράχθηκαν και οι απόγονοί τους άρχισαν σταδιακά να εξαπλώνονται.
Ορισμένα απελευθερώθηκαν ή διέφυγαν σε κοντινές λίμνες, μεταξύ άλλων στις λίμνες Ιπέκι και Μπίβα. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν σκόπιμες εισαγωγές σε τεχνητές λίμνες το 1963 και το 1964, ενώ το 1966 ακολούθησε οργανωμένη εισαγωγή στη λίμνη Ιπέκι.
Ο αρχικός στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένα νέο είδος θηράματος και μια πιθανή πηγή τροφής. Τα μπλε βράγχια, όμως, ήταν εξαιρετικά προσαρμοστικά. Μπορούσαν να αναπαράγονται γρήγορα και να αξιοποιούν διαφορετικές πηγές τροφής, γεγονός που διευκόλυνε την εξάπλωσή τους.
Η απειλή για τα ντόπια είδη
Για ένα διάστημα, οι πληθυσμοί τους παρέμεναν σχετικά ελεγχόμενοι από τα ψάρια που θήρευαν τα μπλε βράγχια και τα μικρά τους.
Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, η ισορροπία του οικοσυστήματος άλλαξε. Τα ψάρια εξαπλώθηκαν σε ποτάμια, λίμνες και ρυάκια, ενώ τρέφονταν με έντομα, πλαγκτόν και φυτική ύλη, αλλά και με γαρίδες και αυγά άλλων ψαριών.
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990 και τις αρχές της δεκαετίας του 2000, το είδος είχε εγκατασταθεί σε πολλές περιοχές της Ιαπωνίας, προκαλώντας αυξανόμενη ανησυχία στους επιστήμονες και στις αρχές.
Η λίμνη Μπίβα στο επίκεντρο
Η μεγαλύτερη οικολογική επίπτωση καταγράφηκε στη λίμνη Μπίβα, τη μεγαλύτερη και αρχαιότερη λίμνη γλυκού νερού της Ιαπωνίας, στην επαρχία Σίγκα.
Η παρουσία των μπλε βράγχιων συνδέθηκε με τη σημαντική μείωση του σταυροκυπρίνου, ενός ντόπιου ψαριού που συναντάται στη λίμνη και αποτελεί βασικό συστατικό του παραδοσιακού ιαπωνικού πιάτου φουναζούσι.
Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν αποδίδουν την υποχώρηση των ντόπιων ψαριών αποκλειστικά στα μπλε βράγχια. Στην ίδια περιοχή είχαν εισαχθεί και λαβράκια, ενώ οι αλλαγές στο οικοσύστημα της λίμνης συνέβαλαν επίσης στην πίεση που δέχθηκαν τα ενδημικά είδη.
Η ιαπωνική «αντεπίθεση»
Οι ιαπωνικές αρχές άρχισαν να λαμβάνουν αυστηρότερα μέτρα για τον περιορισμό του πληθυσμού των μπλε βράγχιων.
Το 2002, το υπουργείο Περιβάλλοντος της Ιαπωνίας χαρακτήρισε το είδος «χωροκατακτητικό ξένο είδος». Στη Σίγκα εφαρμόστηκαν οικονομικά κίνητρα για την αλίευσή του, ενώ επιβλήθηκαν πρόστιμα για την παράνομη απελευθέρωση ή αναπλήρωση πληθυσμών μπλε βράγχιων και λαβρακιών.
Ο νόμος της Ιαπωνίας για τα χωροκατακτητικά ξένα είδη, που τέθηκε σε ισχύ το 2005, προβλέπει επίσης περιορισμούς στην κατοχή, αναπαραγωγή, μεταφορά, απελευθέρωση και εισαγωγή συγκεκριμένων ειδών χωρίς άδεια.
Παράλληλα, εφαρμόστηκαν προγράμματα μαζικής αφαίρεσης των ψαριών.
Η συγγνώμη του αυτοκράτορα
Ίσως η πιο απρόσμενη εξέλιξη στην ιστορία ήρθε χρόνια αργότερα από τον ίδιο τον άνθρωπο που είχε λάβει το αρχικό δώρο.
Το 2007, ο Ακιχίτο, ο οποίος είχε ανέβει στον ιαπωνικό θρόνο το 1989, εξέφρασε τη λύπη του για την εισαγωγή των ψαριών στην Ιαπωνία. Η δήλωσή του χαρακτηρίστηκε τότε ως μια σπάνια δημόσια έκφραση μεταμέλειας.
Παρά τις προσπάθειες των αρχών και την εντατική αλιεία, τα μπλε βράγχια εξακολουθούν να υπάρχουν στη λίμνη Μπίβα. Ο πληθυσμός τους, πάντως, έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τα επίπεδα που
