Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, απολαμβάνει εδώ και χρόνια τη μεγαλοπρέπεια και την τελετουργία των διεθνών συνόδων κορυφής. Συχνά, όμως, επιστρέφει από αυτές με πενιχρά αποτελέσματα, παρά τη διπλωματία προσωπικών σχέσεων που έχει αναγάγει σε βασικό εργαλείο της εξωτερικής του πολιτικής. Η συνάντησή του χθες, Πέμπτη, με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν ανέδειξε με ιδιαίτερα σαφή τρόπο τα όρια αυτής της προσέγγισης, σύμφωνα με αναλυτές.
Ο Τραμπ προσήλθε στην ιστορική τριμερή σύνοδο στη Σενζέν, στη νότια Κίνα, επιδιώκοντας να επαναβεβαιώσει τη διεθνή θέση του, μετά την πολιτική αποδυνάμωσή του στο εσωτερικό των ΗΠΑ, λόγω της απώλειας του ελέγχου του Κογκρέσου από τους Ρεπουμπλικανούς στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Παράλληλα, παραμένει εγκλωβισμένος σε μια τεταμένη αντιπαράθεση με το Ιράν, με τον πόλεμο να είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, οδηγώντας σε πτώση τη δημοτικότητά του.
Ωστόσο, ενώ οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν σε μια συμβολική «διακήρυξη ειρήνης», επαναλαμβάνοντας ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί, δεν ανακοίνωσαν κανένα σχέδιο για την έναρξη των διαπραγματεύσεων ελέγχου των εξοπλισμών, τις οποίες επιδιώκει εδώ και καιρό ο Τραμπ.
Επίσης, δεν υπήρξαν ενδείξεις προόδου στα ζητήματα του Ιράν, της Ουκρανίας και της Ταϊβάν, ούτε γεφυρώθηκαν οι διαφορές μεταξύ των τριών χωρών σε θέματα εμπορίου και τεχνητής νοημοσύνης.
Αντίθετα, οι ηγέτες προτίμησαν να παρακάμψουν τις μεταξύ τους διαφωνίες.
Κερδισμένοι Σι και Πούτιν
Ο Σι ενίσχυσε το διπλωματικό κύρος του φιλοξενώντας τη σύνοδο κορυφής των μεγάλων δυνάμεων, ενώ ο Πούτιν κατάφερε να παρουσιάσει τη Ρωσία - μια χώρα με συγκριτικά περιορισμένη οικονομική ισχύ - ως ισότιμη με τις δύο ισχυρότερες δυνάμεις του κόσμου, χωρίς να χρειαστεί να προβεί σε σημαντικές παραχωρήσεις.
Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η σύνοδος στη Σενζέν ενδέχεται, αντί να ενισχύσει, να αποδυναμώσει τη διεθνή εικόνα του Τραμπ, καθώς η προεδρία του εισέρχεται σε μια περίοδο σταδιακής απώλειας πολιτικής επιρροής, ενώ παράλληλα ενισχύεται η διεθνής θέση δύο από τους βασικούς αντιπάλους της Ουάσινγκτον.
«Ο Τραμπ ανέκαθεν λάτρευε την επισημότητα, τη μεγαλοπρέπεια και την αίσθηση ότι κάθεται στο ίδιο τραπέζι με τους σημαντικότερους ανθρώπους του κόσμου. Και έζησε αυτήν τη στιγμή», δήλωσε ο Κρίστοφερ Πρεμπλ, ανώτερος ερευνητής στο αμερικανικό ινστιτούτο μελετών Stimson Center, με έδρα την Ουάσιγκτον. «Όπως όμως συνέβη και σε άλλες συνόδους, είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς ουσιαστική πρόοδο σε οποιοδήποτε σημαντικό ζήτημα», πρόσθεσε.
Για τον Τραμπ, η εξέλιξη αυτή ακολουθεί ένα γνώριμο μοτίβο στις συναντήσεις του με ξένους ηγέτες από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο πέρυσι. Τόσο οι προηγούμενες συνομιλίες του με τον Σι και τον Πούτιν όσο και οι σύνοδοι με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν, κατά την πρώτη προεδρική του θητεία, δεν είχαν οδηγήσει σε ουσιαστικές συμφωνίες.
Απαντώντας σε ερωτήματα του Reuters, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι δήλωσε: «Έπειτα από τέσσερα χρόνια αδυναμίας υπό τον Τζο Μπάιντεν, ο πρόεδρος Τραμπ αποκατέστησε αποτελεσματικά την αμερικανική ισχύ. Οι εκδηλώσεις και οι συναντήσεις του στην Ασία ανέδειξαν τον μεγάλο σεβασμό και την εκτίμηση που δείχνουν οι παγκόσμιοι ηγέτες προς τη χώρα μας υπό την τολμηρή ηγεσία του σημερινού προέδρου».
«Ο πρόεδρος Τραμπ θα συναντηθεί με οποιονδήποτε, εφόσον αυτό εξυπηρετεί την προώθηση των συμφερόντων της χώρας μας», πρόσθεσε.
Απευθείας διάλογος με τους αντιπάλους
Ο Τραμπ παρουσιάζει την προθυμία του να συνομιλεί απευθείας με αυταρχικούς ηγέτες, όπως ο Σι, ο Πούτιν και ο Κιμ Γιονγκ Ουν, ως αποφασιστικές διπλωματικές πρωτοβουλίες υψηλού προφίλ, μέσω των οποίων επιδιώκει να πετύχει αποτελέσματα που οι προκάτοχοί του απέφευγαν να διεκδικήσουν.
Δημοκρατικοί βουλευτές και άλλοι επικριτές του υποστηρίζουν ότι ο Τραμπ δεν έχει προετοιμάσει επαρκώς το έδαφος για τέτοιου είδους συνόδους, δεν διαθέτει σαφείς στόχους και εμφανίζεται υπερβολικά διαλλακτικός απέναντι σε αυταρχικούς ηγέτες, ενώ συχνά ασκεί πιέσεις στους παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ.
Μετά τη συνάντηση, ο Τραμπ δήλωσε στο NBC News ότι, σε μια κλίμακα από το μηδέν έως το δέκα, θα βαθμολογούσε τη σύνοδο με 12, επαναλαμβάνοντας την υπεραισιόδοξη αποτίμηση που συνηθίζει να κάνει μετά από ανάλογες συναντήσεις.
Ο Τραμπ, πρώην τηλεοπτικός αστέρας των ριάλιτι και λάτρης της πολιτικής θεατρικότητας, έχει δείξει ότι αποδίδει στο διπλωματικό θέαμα και στην εικόνα που προβάλλει εξίσου μεγάλη σημασία με τις συμφωνίες που επιτυγχάνονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ερωτηθείς πριν από τη συνάντηση τι προσδοκούσε να πετύχει, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί, σε συνέντευξή του στο Fox News, ότι είχε ήδη εξασφαλίσει μια νίκη χάρη στον τρόπο με τον οποίο τον υποδέχθηκαν στην Κίνα την Τετάρτη. Σε μια πρωτοφανή κίνηση, ο Σι τον υποδέχθηκε προσωπικά στο αεροδρόμιο, με μια εντυπωσιακή στρατιωτική τελετή.
Η σύγκριση με τη Γιάλτα
Η τριμερής συνάντηση είχε προκαλέσει συγκρίσεις, ιδιαίτερα στη Ρωσία, με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, στην οποία συμμετείχαν οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση. Η διάσκεψη εκείνη καθόρισε τις σφαίρες επιρροής, έθεσε τις βάσεις για τη μεταπολεμική διεθνή τάξη και έμεινε στην Ιστορία ως χαρακτηριστικό παράδειγμα συμφωνιών μεταξύ μεγάλων δυνάμεων που επιβάλλονται σε μικρότερα κράτη.
Η σύγκριση αυτή ήταν ιδιαίτερα ανησυχητική για την Ουκρανία, η οποία βρίσκεται εδώ και τέσσερα χρόνια σε πόλεμο με τη Ρωσία.
Ωστόσο, η σύνοδος της Πέμπτης, διάρκειας μικρότερης των 90 λεπτών, δεν είχε καμία σχέση με τη Διάσκεψη της Γιάλτας, η οποία διήρκεσε περισσότερο από μία εβδομάδα και περιλάμβανε λεπτομερείς συζητήσεις και αποφάσεις ευρείας κλίμακας.
Η αντίδραση της Ευρώπης
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, οι οποίοι συναντήθηκαν την Πέμπτη στο Βερολίνο για να εκφράσουν τη στήριξή τους στην Ουκρανία, αντέδρασαν έντονα στο γεγονός ότι ο Τραμπ αποκάλεσε τον Πούτιν «φίλο» του, ενώ η Ευρώπη απουσίαζε από τις συνομιλίες στη Σενζέν.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Βερολίνο, ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, δήλωσε: «Η συνάντηση στη Σενζέν ήταν, όπως φαίνεται, πρωτίστως μια ευκαιρία για την καθιερωμένη αναμνηστική φωτογραφία».
Γνωρίζοντας πόση σημασία αποδίδει ο Τραμπ στις προσωπικές σχέσεις κατά τη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής, πολλοί ηγέτες από την Ευρώπη, την Ασία και τη Λατινική Αμερική έχουν χρησιμοποιήσει την κολακεία, επιδιώκοντας να εξασφαλίσουν πλεονέκτημα στις σχέσεις τους με τον Αμερικανό πρόεδρο.
Η συνάντηση στη Σενζέν έχει προκαλέσει ερωτήματα για το τι σχεδιάζει ο Τραμπ ενόψει της συνόδου της G20, την οποία θα φιλοξενήσει στα μέσα Δεκεμβρίου στο γήπεδο γκολφ που διαθέτει στη Φλόριντα.
Εκεί αναμένεται να συναντηθεί ξανά με τον Σι, ενώ δεν αποκλείεται να συναντήσει και τον Πούτιν, αν και ο Ρώσος πρόεδρος δεν έχει λάβει επίσημη πρόσκληση, σύμφωνα με αναλυτές.
Αναδεικνύοντας τις δυσκολίες που ενδέχεται να αντιμετωπίσει ο Τραμπ στην Ουάσινγκτον, όταν αλλάξουν οι ισορροπίες στο Κογκρέσο τον Ιανουάριο, ο γερουσιαστής Τσακ Σούμερ από τη Νέα Υόρκη, επικεφαλής των Δημοκρατικών στη Γερουσία, χαρακτήρισε τη συνάντηση του Τραμπ με τον Σι και τον Πούτιν «ιστορικό εξευτελισμό, που θα μείνει στη μνήμη για πολλά χρόνια».
«Ο Τραμπ εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να έχει πετύχει τη διπλωματική συμφωνία του αιώνα, αλλά δεν εξασφάλισε καμία ουσιαστική δέσμευση από την Κίνα ή τη Ρωσία με διάρκεια», δήλωσε ο Σούμερ.
Πυρηνικά
Ωστόσο, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η σύνοδος της Σενζέν, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι αντίπαλες δυνάμεις, θα μπορούσε να συμβάλει στη διεθνή σταθερότητα.
Ο Ντάριλ Κίμπολ, εκτελεστικός διευθυντής της αμερικανικής Ένωσης για τον Έλεγχο των Εξοπλισμών, χαρακτήρισε «θετικό» το γεγονός ότι οι χώρες με τα τρία μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια εξέδωσαν κοινή δήλωση, επαναβεβαιώνοντας ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί.
Οι τρεις χώρες συμφώνησαν επίσης να ξεκινήσουν διάλογο για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων, χωρίς ωστόσο να προσδιορίσουν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
«Χρειαζόμαστε, όμως, πολύ περισσότερα από απλές διακηρύξεις», πρόσθεσε ο Κίμπολ.
Κατά την επιστροφή του στην Ουάσινγκτον, ο Τραμπ δήλωσε τηλεφωνικά στο Reuters ότι μια τριμερής συμφωνία για τον περιορισμό των πυρηνικών όπλων είναι «πολύ δύσκολο εγχείρημα» για τον ίδιο. Η Κίνα έχει αντισταθεί μέχρι σήμερα σε μια τέτοια προοπτική, καθώς το πυρηνικό της οπλοστάσιο είναι πολύ μικρότερο από εκείνα των άλλων δύο δυνάμεων.
Με δύο χρόνια να απομένουν μέχρι την ολοκλήρωση της θητείας του και έχοντας ακόμη στη διάθεσή του τις ευρείες εξουσίες του Αμερικανού προέδρου στην εξωτερική πολιτική, ο Τραμπ ενδέχεται να συνεχίσει να επενδύει σε αυτό το μοντέλο προσωπικής διπλωματίας, καθώς φαίνεται να εκτιμά την απρόβλεπτη προσέγγιση στις διεθνείς σχέσεις».
«Τελικά, όλα θα κριθούν από το αποτέλεσμα: αν και πώς θα επιλυθεί η κρίση στο Ιράν και αν θα υπάρξει λύση για την Ουκρανία», δήλωσε ο Τζος Λίπσκι, αντιπρόεδρος Διεθνούς Οικονομίας στο Atlantic Council.
«Με βάση αυτά θα κριθεί η ιστορική αποτίμηση της συνόδου».
Με πληροφορίες από Reuters































