Το μήνυμα σχεδόν ποτέ δεν κάνει λόγο για πόλεμο. Ένας άνδρας που περιηγείται στο Facebook ή κάνει αναζήτηση στο Google βλέπει μια διαφήμιση από εταιρεία εύρεσης εργασίας - που μοιάζει απολύτως νόμιμη - και του υπόσχεται δουλειά στις κατασκευές, μια θέση στον τομέα της ασφάλειας, έναν ρόλο σε ταινία ή βοήθεια για την έκδοση ρωσικής βίζας.
Κάνοντας κλικ στη διαφήμιση, καταλήγει σε έναν καλοσχεδιασμένο ιστότοπο στρατολόγησης. Μάλιστα, ορισμένοι από αυτούς χρησιμοποιούν τα λογότυπα δυτικών ειδησεογραφικών οργανισμών, όπως το BBC, δημιουργώντας έτσι την ψευδή εντύπωση ότι οι συγκεκριμένοι οργανισμοί τούς εγκρίνουν.
Πίσω από αυτήν τη συστηματική εκστρατεία διαδικτυακής χειραγώγησης βρίσκεται ένας ρωσικός μηχανισμός στρατολόγησης για τον πόλεμο - και μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς του πραγματοποιείται μέσω δυτικών ψηφιακών καναλιών, διακομιστών και άλλων τεχνολογικών υποδομών.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Νέα έκθεση που κοινοποιήθηκε στο POLITICO από το Code for Africa, ένα μη κερδοσκοπικό αφρικανικό δίκτυο που λειτουργεί εργαστήρια για την ψηφιακή δημοκρατία, δείχνει ότι δίκτυο στρατολόγησης που συνδέεται με τη Ρωσία αξιοποίησε διαφημιστικές και τεχνολογίες παρακολούθησης της Meta και της Google, προκειμένου να προσεγγίσει πιθανούς νεοσύλλεκτους, στοχεύοντας σε ορισμένες από τις φτωχότερες αγορές εργασίας στον κόσμο.
Οι ερευνητές εντόπισαν 89 ιστότοπους, επτά λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή στο Facebook και 39 λογαριασμούς ή κανάλια σε εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων που χρησιμοποιούνταν από τα συγκεκριμένα δίκτυα, ενώ καθημερινά εμφανίζονται και νέοι.
Οι στρατολόγοι στοχεύουν νεαρούς άνδρες που είναι αντιμέτωποι με την ανεργία ή την επισφαλή εργασία, προσφέροντάς τους μισθούς που συνήθως είναι πολλαπλάσιοι από όσα θα μπορούσαν να κερδίσουν στις χώρες τους.
Σε διαφήμιση που εξέτασε το POLITICO, μια «παγκόσμια οντισιόν» για ένα νέο κινηματογραφικό πρότζεκτ αναζητούσε Αφρικανούς άνδρες ηθοποιούς και συνοδευόταν από εικόνα που είχε δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη, στην οποία απεικονίζονταν μαύροι άνδρες ντυμένοι ως στρατιώτες, με την ένδειξη «γυρίσματα το 2025». Η διαφήμιση εντοπίστηκε σε σελίδα του Facebook με έδρα τη Γερμανία.
Μια άλλη διαφήμιση, με χορηγό την «IRC Russian Bear», έδειχνε έναν μαύρο στρατιώτη με ρωσικές σημαίες ραμμένες στη στολή του και υποσχόταν 15.000 δολάρια αμέσως μετά την υπογραφή του συμβολαίου και μηνιαίο μισθό 3.000 δολαρίων. «Μια ευκαιρία να αλλάξεις τη ζωή σου», ανέφερε η διαφήμιση.
Η δυτική τεχνολογία στον πυρήνα της στρατολόγησης
Πέρα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η έρευνα διαπίστωσε ότι ο πυρήνας της επιχείρησης που είχε στηθεί βασίστηκε σε δυτική τεχνολογία.
Ο βασικός ιστότοπος στρατολόγησης φιλοξενούταν σε διακομιστή στο Άμστερνταμ. Οι ιστότοποι του δικτύου είχαν δημιουργηθεί με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εταιρειών από τις ΗΠΑ και τη Σουηδία.
Όταν οι ενδιαφερόμενοι συμπλήρωναν τις αιτήσεις, λογισμικό αυστριακής εταιρείας συνέλεγε τα προσωπικά τους στοιχεία, πριν αυτά σταλούν στη Ρωσία.
Το Code for Africa υποστήριξε ότι οι δυτικές τεχνολογικές εταιρείες θα μπορούσαν εύκολα να αφαιρέσουν λογαριασμούς, διαφημίσεις και υπηρεσίες που εκμεταλλεύονται τα συγκεκριμένα δίκτυα και ότι πολλοί από τους ιστότοπους στρατολόγησης δεν προσπαθούν ιδιαίτερα να κρυφτούν.
Η Meta έχει μέχρι στιγμής αφαιρέσει περισσότερες από 300 διαφημιστικές εκστρατείες που συνδέονται με τους συγκεκριμένους στρατολόγους, σύμφωνα με τον Τζάστιν Άρενσταϊν, διευθυντή του Code for Africa.
Η διαδικτυακή στρατολόγηση οδηγεί στην πρώτη γραμμή του μετώπου
Αναζητήσεις που πραγματοποιούνται από χώρες της ΕΕ με όρους όπως «σύμβαση υπηρεσίας» ή «σύμβαση εργασίας για μηχανικούς από το εξωτερικό» στα ρωσικά, καθώς και «ένταξη στον ρωσικό στρατό ως αλλοδαπός, νόμιμα, οφέλη, υπηκοότητα» στα αγγλικά, οδηγούν τους χρήστες απευθείας σε ιστότοπους στρατολόγησης.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης μια αξιοσημείωτη διαφορά στον τρόπο με τον οποίο οι περιλήψεις αποτελεσμάτων αναζήτησης που δημιουργούνται από την τεχνητή νοημοσύνη της Google παρουσίαζαν αυτές τις πρακτικές, ανάλογα με τη γλώσσα της αναζήτησης. Στις γλώσσες της ΕΕ, οι προειδοποιήσεις για τους κινδύνους εμφανίζονταν σε εμφανές σημείο, ενώ σε άλλες γλώσσες οι ίδιες προειδοποιήσεις εμφανίζονταν πολύ χαμηλότερα στα αποτελέσματα.
Ο Άλεξ ΜακΦίλιπς, εκπρόσωπος της Google για την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, αμφισβήτησε ορισμένους από τους ισχυρισμούς της έρευνας, ιδίως τις αναφορές ότι η πλειονότητα των ιστότοπων που εξετάστηκαν χρησιμοποιούσε διαφημίσεις της Google. Ωστόσο, δήλωσε ότι η εταιρεία «διερευνά ενεργά» τα στοιχεία της έκθεσης.
«Διαθέτουμε αυστηρές πολιτικές και συστήματα για τα προϊόντα μας, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύουν τους ανθρώπους και να διασφαλίζουν την πρόσβαση σε αξιόπιστες πληροφορίες, και λαμβάνουμε μέτρα επιβολής όταν εντοπίζουμε παραβιάσεις», ανέφερε ο ΜακΦίλιπς.
Δεν υπάρχει ανεξάρτητα επιβεβαιωμένος συνολικός αριθμός αλλοδαπών που έχουν στρατολογηθεί. Ουκρανοί αξιωματούχοι, ωστόσο, εκτιμούν ότι περίπου 1.700 έως 1.800 άνθρωποι από 36 αφρικανικές χώρες έχουν στρατολογηθεί για να πολεμήσουν στο πλευρό της Ρωσίας.
Η Μόσχα απορρίπτει τις καταγγελίες περί οργανωμένης στρατολόγησης και υποστηρίζει ότι οι Αφρικανοί που συμμετέχουν στις ρωσικές δυνάμεις το κάνουν εθελοντικά.
Το ζήτημα έχει φτάσει στα υψηλότερα διπλωματικά επίπεδα. Τον Μάρτιο, ο υπουργός Εξωτερικών της Κένυας, Μουσάλια Μουνταβάντι, έθεσε το θέμα στον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, ενώ ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, Σίριλ Ραμαφόζα, φέρεται να το συζήτησε απευθείας με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ο Γουίλ Μπράουν, ανώτερος συνεργάτης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), δήλωσε ότι η Μόσχα έχει αναπτύξει τεράστιο σύστημα προπαγάνδας με στόχο την Αφρική, με δεκάδες χιλιάδες bots, influencers και δημιουργούς περιεχομένου που επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα ελκυστικό αφήγημα, παρουσιάζοντας τη Ρωσία ως υπερασπιστή της ελευθερίας, της κυριαρχίας και της αξιοπρέπειας της Αφρικής.
«Αρχικά πιστεύαμε ότι αυτό το σύστημα προπαγάνδας χρησιμοποιούνταν μόνο για να επηρεάσει την κοινή γνώμη. Τώρα όμως είναι σαφές ότι χρησιμοποιείται επίσης για να μεταφέρει απελπισμένους νεαρούς άνδρες στην πρώτη γραμμή», δήλωσε ο Μπράουν.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι άνδρες αυτοί περιγράφουν περιστατικά ρατσιστικής κακοποίησης, κλοπής των χρημάτων τους και εξαναγκασμού να υπογράψουν συμβόλαια που δεν κατανοούν, ενώ μετά από μόλις μία εβδομάδα εκπαίδευσης οδηγούνται στο μέτωπο, ακόμη και σε ναρκοπέδια.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι το ECFR εντόπισε πρόσφατα, ανεξάρτητα από την παραπάνω έρευνα, ένα σημαντικό δίκτυο που στρατολογεί Αφρικανές για εργασία σε εργοστάσια drones και όπλων της Ρωσίας.
Διαφημίσεις έχουν εμφανιστεί σε διαδικτυακά φόρουμ, ακόμη και σε δημόσιες διαφημιστικές πινακίδες σε μεγάλες αφρικανικές πόλεις, όπως στην πρωτεύουσα της Κένυας, Ναϊρόμπι.
«Όπως και οι άνδρες, έτσι και εκείνες εξαπατώνται και παρασύρονται», πρόσθεσε ο Μπράουν.
Με πληροφορίες από Politico
