Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, η ενεργειακή αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα παράδοξο: οι μεγαλύτερες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες καταγράφουν εντυπωσιακά κέρδη χάρη στην άνοδο των τιμών του αργού, την ίδια στιγμή όμως βλέπουν τις πολυετείς επενδύσεις και τις δραστηριότητές τους στον Περσικό Κόλπο να βρίσκονται ολοένα περισσότερο εκτεθειμένες στη γεωπολιτική αστάθεια.
Όπως αναφέρει το aljazeera, από την έναρξη του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, η τιμή του Brent έχει αυξηθεί περίπου 22%, από τα 72 στα 88 δολάρια το βαρέλι. Η άνοδος των τιμών έχει δημιουργήσει σημαντικά πρόσθετα έσοδα για τους παραγωγούς, αντισταθμίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις απώλειες από τη μείωση της παραγωγής και των φορτίων που προέρχονται από την περιοχή του Κόλπου.
Ωστόσο, η άλλη πλευρά της εξίσωσης είναι πολύ πιο ανησυχητική.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό κλειστό για την εμπορική ναυσιπλοΐα. Ιράν και Ομάν συμφώνησαν την περασμένη εβδομάδα σε μια προσωρινή θαλάσσια διαδρομή, όμως η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να επαναφέρει πλήρως την κυκλοφορία εάν προηγουμένως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις που συνδέονται με την ενδιάμεση ειρηνευτική συμφωνία που έχει πλέον λήξει.
Έτσι, η αγορά πετρελαίου εξακολουθεί να κινείται σε ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου, όπου μια παρατεταμένη διαταραχή μπορεί να στηρίζει τις τιμές, αλλά ταυτόχρονα να υπονομεύει τις επενδύσεις που έχουν πραγματοποιήσει επί δεκαετίες οι αμερικανικοί ενεργειακοί κολοσσοί στην περιοχή.
Οι αμερικανικές εταιρείες αντλούν λιγότερο πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τον Κόλπο
Ο Rahul Choudhary, αντιπρόεδρος της Upstream Research στη Rystad Energy, εκτιμά ότι ο πόλεμος έχει ήδη μειώσει σημαντικά τις ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου που προέρχονται από δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών στον Κόλπο.
«Συνολικά, αναμένουμε ότι το μερίδιο των αμερικανικών εταιρειών στις προμήθειες φυσικού αερίου από την περιοχή θα μειωθεί κατά περίπου 40% φέτος σε σύγκριση με πέρυσι, ενώ το μερίδιο των προμηθειών πετρελαίου θα μειωθεί κατά 30-35%», δήλωσε στο Al Jazeera.
Η αύξηση των τιμών των εμπορευμάτων έχει μέχρι στιγμής περιορίσει τις άμεσες οικονομικές απώλειες. Όμως, εάν η κρίση παραταθεί, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ βαθύτερες, καθώς μεγάλα έργα ενδέχεται να καθυστερήσουν και οι εταιρείες να αναγκαστούν να επανεξετάσουν τα σχέδια ανάπτυξής τους στην περιοχή.
Ποιοι κερδίζουν από την άνοδο των τιμών
Η εικόνα διαφέρει σημαντικά από εταιρεία σε εταιρεία.
Η Chevron έχει σχετικά περιορισμένη έκθεση στις διαταραχές του Αραβικού Κόλπου, καθώς η περιοχή αντιπροσωπεύει περίπου το 5% της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής της.
Στις 31 Ιουλίου, η εταιρεία ανακοίνωσε προσαρμοσμένα κέρδη ύψους 12 δισ. δολαρίων, το υψηλότερο τριμηνιαίο αποτέλεσμα που έχει καταγράψει εδώ και έξι χρόνια.
Πολύ διαφορετική είναι η εικόνα για την ExxonMobil, η οποία έχει σημαντικότερη έκθεση στη Μέση Ανατολή.
Οι δραστηριότητές της στο Κατάρ και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επηρεαστεί από το κλείσιμο του Ορμούζ και τις επιθέσεις σε υποδομές που συνδέονται με αμερικανικά συμφέροντα. Οι δύο αυτές χώρες αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγικής έκθεσης της εταιρείας, σύμφωνα με τον Choudhary.
Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, τα κέρδη της ExxonMobil από τις δραστηριότητές της στις αγορές της Μέσης Ανατολής μειώθηκαν κατά περίπου 1,3 δισ. δολάρια σε σύγκριση με το πρώτο εξάμηνο του 2025, κυρίως λόγω της μείωσης των όγκων παραγωγής.
Η απώλεια, ωστόσο, αντισταθμίστηκε σε μεγάλο βαθμό από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Το παράδοξο είναι πλέον εμφανές: οι εταιρείες που διαθέτουν μικρότερη έκθεση στον Κόλπο μπορούν να επωφελούνται περισσότερο από την άνοδο των τιμών, ενώ εκείνες που έχουν επενδύσει μεγάλα ποσά στην περιοχή αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο επιχειρησιακό και γεωπολιτικό κίνδυνο.
Πού βρίσκονται τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα
Ο ενεργειακός τομέας του Κόλπου κυριαρχείται από κρατικούς κολοσσούς, όπως η Saudi Aramco, η ADNOC των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και η QatarEnergy.
Παρά τον κυρίαρχο ρόλο των εθνικών εταιρειών, οι αμερικανικοί ενεργειακοί όμιλοι έχουν δημιουργήσει στρατηγικές θέσεις σε ολόκληρη την περιοχή.
Οι δραστηριότητές τους περιλαμβάνουν συμμετοχές σε παραγωγικά κοιτάσματα, κοινοπραξίες, συμφωνίες παραγωγής, διυλιστήρια και πετροχημικές μονάδες, αλλά και μακροχρόνιες συμβάσεις για τεχνολογία, εξοπλισμό, μηχανική και επιχειρησιακή υποστήριξη.
ExxonMobil: Κατάρ και ΗΑΕ
Η ExxonMobil αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αμερικανικούς ενεργειακούς επενδυτές στον Κόλπο.
Εδώ και δεκαετίες συμμετέχει στον τομέα LNG του Κατάρ, έχοντας μερίδια σε κοινοπραξίες της QatarEnergy που συνδέονται με την επέκταση του North Field.
Το κοίτασμα αποτελεί την πλευρά του Κατάρ στη γιγαντιαία γεωλογική δομή North Field-South Pars, το μεγαλύτερο γνωστό κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, το οποίο μοιράζονται Κατάρ και Ιράν.
Η ExxonMobil διαθέτει επίσης συμμετοχή στο υπεράκτιο πετρελαϊκό κοίτασμα Upper Zakum των ΗΑΕ, σε συνεργασία με την ADNOC.
ConocoPhillips: Η μεγάλη επένδυση στο LNG
Η ConocoPhillips συμμετέχει από το 2022 στα έργα επέκτασης North Field East και North Field South μαζί με την QatarEnergy.
Στόχος των επενδύσεων είναι η σημαντική αύξηση της εξαγωγικής δυναμικότητας LNG του Κατάρ από τον τερματικό σταθμό Ras Laffan.
Όμως η εγκατάσταση έχει βρεθεί στο επίκεντρο των επιθέσεων, δημιουργώντας σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια και το χρονοδιάγραμμα των επενδύσεων.
Occidental Petroleum: Ομάν και ΗΑΕ
Η Occidental Petroleum έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους ξένους παραγωγούς πετρελαίου στο Ομάν, όπου λειτουργεί το Mukhaizna, το μεγαλύτερο πετρελαϊκό κοίτασμα της χώρας.
Διαθέτει επίσης συμμετοχές σε έργα φυσικού αερίου και αγωγών στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Chevron: Μικρότερη αλλά στρατηγική παρουσία
Η Chevron έχει μικρότερη έκθεση στον Κόλπο, αλλά διατηρεί στρατηγικά σημαντικές δραστηριότητες.
Μέσω της Saudi Arabian Chevron, συμμετέχει στην παραγωγή πετρελαίου στη Διαχωρισμένη Ζώνη μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Κουβέιτ, συμπεριλαμβανομένου του κοιτάσματος Wafra.
Τον Ιούλιο, η εταιρεία ανακοίνωσε ότι εξετάζονται πιθανές διαδρομές μεταφοράς ιρακινού αργού προς τερματικούς εξαγωγής στη Μεσόγειο, μια εξέλιξη που θα μπορούσε να περιορίσει την εξάρτηση από το Στενό του Ορμούζ.
172 επιθέσεις σε μη στρατιωτικές υποδομές
Η κλίμακα της απειλής αποτυπώνεται και στα στοιχεία του Armed Conflict Location and Event Data (ACLED).
Σύμφωνα με το ανεξάρτητο παρατηρητήριο συγκρούσεων, το Ιράν και φιλοϊρανικές ομάδες έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον 172 επιθέσεις σε μη στρατιωτικές υποδομές στις έξι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι σχεδόν το μισό, 48%, των επιθέσεων αφορούσε ενεργειακές υποδομές.
Στο στόχαστρο έχουν βρεθεί εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και μονάδες αφαλάτωσης.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν έχουν δεχθεί τον μεγαλύτερο αριθμό επιτυχημένων επιθέσεων, με τις πετρελαϊκές και ενεργειακές εγκαταστάσεις να αποτελούν τους βασικούς στόχους.
Από το Κουβέιτ μέχρι τη Σαουδική Αραβία
Μεταξύ των εγκαταστάσεων που έχουν πληγεί βρίσκονται τα διυλιστήρια Mina Abdullah και Mina al-Ahmadi στο Κουβέιτ, το διυλιστήριο της Bahrain Petroleum Company, η βιομηχανική πόλη al-Ruwais της ADNOC και το συγκρότημα φυσικού αερίου Habshan.
Επιθέσεις έχουν σημειωθεί και σε εγκαταστάσεις της Saudi Aramco.
Στις 27 Ιουλίου, επίθεση με drone έπληξε το συγκρότημα επεξεργασίας Abqaiq, έναν από τους σημαντικότερους κόμβους της πετρελαϊκής υποδομής της Σαουδικής Αραβίας. Η εγκατάσταση έχει δυναμικότητα επεξεργασίας άνω των επτά εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου την ημέρα.
Ο Nasser Khdour, βοηθός διευθυντή έρευνας για τη Μέση Ανατολή στην ACLED, εκτιμά ότι οι ενεργειακές εγκαταστάσεις θα παραμείνουν βασικοί στόχοι.
Όπως εξηγεί, η επίθεση σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ηλεκτροπαραγωγή και αφαλάτωση μπορεί να αυξήσει την οικονομική πίεση στα κράτη του Κόλπου, ενώ παράλληλα η διατάραξη του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές και να αυξήσει την πίεση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το μεγάλο πλήγμα στο LNG του Κατάρ
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευπάθειας των αμερικανικών επενδύσεων βρίσκεται στο Κατάρ.
Η βιομηχανική πόλη Ras Laffan αποτελεί τον μεγαλύτερο κόμβο εξαγωγής LNG στον κόσμο και φιλοξενεί μεγάλες κοινοπραξίες της QatarEnergy με την ExxonMobil και την ConocoPhillips.
Η εγκατάσταση δέχθηκε επανειλημμένες επιθέσεις τον Μάρτιο, με αποτέλεσμα κάποια στιγμή να διακοπεί πλήρως η παραγωγή.
Τον Ιούνιο, έκρηξη που αποδόθηκε σε «τεχνική δυσλειτουργία» στο έργο φυσικού αερίου Barzan του Κατάρ, όπου συμμετέχει η ExxonMobil, είχε ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους τουλάχιστον 13 άνθρωποι.
Οι επιπτώσεις στην παραγωγή LNG είναι ήδη σημαντικές.
Σύμφωνα με τον Choudhary, το μερίδιο της ExxonMobil στην προμήθεια LNG από το Κατάρ αναμένεται να μειωθεί φέτος σε περίπου 4 εκατομμύρια τόνους, από 13 εκατομμύρια τόνους πέρυσι.
Για την ConocoPhillips, οι όγκοι αναμένεται να περιοριστούν περίπου στο 1 εκατομμύριο τόνο, έναντι 2,5 εκατομμυρίων τόνων πέρυσι.
Και το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη φετινή παραγωγή.
Οι ζημιές στις εγκαταστάσεις LNG του Ras Laffan ενδέχεται να χρειαστούν χρόνια για να αποκατασταθούν, ενώ οι καθυστερήσεις στην επέκταση του North Field θα μπορούσαν να περιορίσουν την προγραμματισμένη αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Έως και πέντε χρόνια για την αποκατάσταση
Οι ζημιές στα τρένα LNG 4 και 6 στο Ras Laffan εκτιμάται ότι επηρέασαν περίπου 13 εκατομμύρια τόνους ετήσιας δυναμικότητας.
Ο Choudhary εκτιμά ότι η αποκατάσταση μπορεί να χρειαστεί τρία έως πέντε χρόνια, με συνολικό κόστος περίπου 3 δισ. δολάρια.
Το δεύτερο σημαντικότερο πλήγμα στον τομέα φυσικού αερίου αφορά το έργο Shah στα ΗΑΕ, στο οποίο η Occidental Petroleum διαθέτει μερίδιο 40%.
Επιθέσεις με drones τον Μάρτιο προκάλεσαν πυρκαγιά στη μονάδα επεξεργασίας φυσικού αερίου και οδήγησαν σε διακοπή των εργασιών.
Το Upper Zakum και το πρόβλημα του Ορμούζ
Η ExxonMobil έχει επηρεαστεί και από τη διαταραχή των πετρελαϊκών δραστηριοτήτων στα ΗΑΕ.
Η παραγωγή από το Upper Zakum, όπου η αμερικανική εταιρεία κατέχει μερίδιο 28%, μειώθηκε από τον Μάρτιο έως τον Μάιο, καθώς οι εξαγωγικές διαδρομές διακόπηκαν και περιορίστηκε η δυνατότητα μεταφοράς αργού πετρελαίου προς την ανοιχτή θάλασσα.
Το περιστατικό καταδεικνύει ένα από τα βασικότερα προβλήματα της κρίσης: ακόμη και όταν ένα κοίτασμα συνεχίζει να παράγει, η παραγωγή μπορεί να μην μπορεί να φτάσει στην παγκόσμια αγορά εξαιτίας των περιορισμών στις μεταφορές.
Η κρίση φτάνει και στο Ιράκ
Πέρα από τον Κόλπο, αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα έχουν δεχθεί πλήγματα και στο Ιράκ.
Τον Μάρτιο, επίθεση με drone έπληξε το πετρελαϊκό κοίτασμα Sarsang, ενώ τον Απρίλιο σημειώθηκε έκρηξη σε εγκατάσταση αποθήκευσης, προκαλώντας ζημιές στην πετρελαϊκή υποδομή.
Παράλληλα, η ConocoPhillips παραμένει εκτεθειμένη στο Ιράκ μέσω των σχεδιαζόμενων επενδύσεών της στην περιοχή του Κιρκούκ, συμπεριλαμβανομένου του προγραμματισμένου 42% μεριδίου στις δραστηριότητες της BP.
Το μεγάλο δίλημμα για ExxonMobil και ConocoPhillips
Οι παρατεταμένες επιθέσεις δημιουργούν πλέον ένα δύσκολο δίλημμα για τους αμερικανικούς ενεργειακούς ομίλους.
Από τη μία πλευρά, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου ενισχύουν τις ταμειακές ροές και μπορούν να αντισταθμίσουν μέρος των απωλειών από τη μειωμένη παραγωγή.
Από την άλλη, όμως, η γεωπολιτική αστάθεια απειλεί την ίδια τη βάση των μελλοντικών επενδύσεων.
Οι επεκτάσεις της ExxonMobil στο Upper Zakum και στο Qatar LNG, συνολικού ύψους περίπου 10 δισ. δολαρίων, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις.
Η ConocoPhillips, από την πλευρά της, εξακολουθεί να έχει σημαντική έκθεση σε αγορές υψηλότερου κινδύνου.
Αντίθετα, για εταιρείες όπως η Chevron και η Occidental Petroleum, η εικόνα είναι σχετικά πιο ήπια, καθώς σημαντικό μέρος της παρουσίας τους βρίσκεται σε χώρες όπου μέχρι σήμερα οι διαταραχές είναι περιορισμένες, όπως το Ομάν.
Πιέσεις και στις εταιρείες πετρελαϊκών υπηρεσιών
Η κρίση δεν περιορίζεται στους παραγωγούς.
Αμερικανικοί γίγαντες των πετρελαϊκών υπηρεσιών, όπως οι SLB, Halliburton και Baker Hughes, παρέχουν τεχνολογία γεώτρησης, εξοπλισμό και τεχνική τεχνογνωσία σε μεγάλους κρατικούς ενεργειακούς ομίλους του Κόλπου, όπως η Saudi Aramco, η ADNOC και η QatarEnergy.
Για τις τρεις εταιρείες, όμως, οι βραχυπρόθεσμες προοπτικές παραμένουν δύσκολες.
Ο Chinmayi Teggi, αναλυτής ενεργειακής έρευνας στη Rystad Energy, αναφέρει ότι τα έσοδα των τριών εταιρειών από τη Μέση Ανατολή μειώθηκαν κατά περίπου 8%-10% το δεύτερο τρίμηνο σε σχέση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα.
Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου έχει βοηθήσει τα έσοδα από άλλες γεωγραφικές περιοχές, όμως το υψηλότερο κόστος logistics, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και οι καθυστερήσεις έργων πιέζουν τα περιθώρια κέρδους.
Σε βάθος χρόνου, ωστόσο, η επανεκκίνηση των ανασταλμένων δραστηριοτήτων και η επιστροφή της παραγωγής θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέα ώθηση στον κλάδο έως το 2027.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την τιμή του πετρελαίου
Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι τι θα συμβεί στις τιμές του πετρελαίου εάν η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ παραμείνει άλυτη.
Όσο η κυκλοφορία παραμένει περιορισμένη και οι ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή βρίσκονται υπό απειλή, η αγορά θα ενσωματώνει ένα σημαντικό γεωπολιτικό premium στην τιμή του αργού.
Μια παρατεταμένη κρίση μπορεί να κρατήσει τις τιμές σε υψηλότερα επίπεδα, προσφέροντας πρόσθετα έσοδα στους παραγωγούς εκτός της άμεσα πληγείσας περιοχής.
Αλλά ταυτόχρονα, όσο αυξάνεται η διάρκεια της κρίσης, τόσο μεγαλώνει το κόστος για τις εταιρείες που έχουν επενδύσει δισεκατομμύρια στον Κόλπο.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο εάν θα συνεχιστεί η ροή πετρελαίου και LNG. Είναι εάν οι εγκαταστάσεις παραγωγής, επεξεργασίας και εξαγωγής μπορούν να παραμείνουν ασφαλείς και λειτουργικές.
Και αυτό είναι το μεγάλο παράδοξο του πολέμου για τις αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες: η σύγκρουση μπορεί να αυξάνει τα κέρδη τους σήμερα, την ίδια στιγμή που αυξάνει το κόστος και το ρίσκο των επενδύσεών τους για τα επόμενα χρόνια.
