Η τριχοτιλλομανία δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο. Η συνήθεια του να τραβά κάποιος επανειλημμένα τις τρίχες από το κεφάλι, τα φρύδια, τις βλεφαρίδες ή από άλλα σημεία του σώματος είναι γνωστή εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Αναφορές σε παρόμοιες συμπεριφορές εντοπίζονται ήδη σε αρχαία ελληνικά κείμενα, ενώ ο Αριστοτέλης είχε συμπεριλάβει το τράβηγμα των μαλλιών και το φάγωμα των νυχιών στις επαναλαμβανόμενες συνήθειες που συνδέονται με ανθρώπινες αδυναμίες.
Σήμερα η τριχοτιλλομανία, γνωστή και ως διαταραχή τραβήγματος της τρίχας, ταξινομείται ως επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά με επίκεντρο το σώμα. Μπορεί να προκαλέσει σημαντική απώλεια τριχών, αλλά και σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχολογική και κοινωνική ζωή ενός ανθρώπου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Υπολογίζεται ότι επηρεάζει περίπου το 1-2% του πληθυσμού στις ΗΠΑ και συχνά συνυπάρχει με καταστάσεις όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, το μετατραυματικό στρες και η ΔΕΠΥ.
Για χρόνια, μία από τις βασικές εξηγήσεις ήταν ότι το τράβηγμα των μαλλιών λειτουργεί ως μηχανισμός συναισθηματικής ρύθμισης. Ένα άτομο μπορεί να τραβά τις τρίχες του όταν αισθάνεται άγχος, ένταση, απογοήτευση ή άλλα δυσάρεστα συναισθήματα και να ανακουφίζεται.
Ωστόσο, προηγούμενες έρευνες έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα σχετικά με τη συγκεκριμένη θεωρία, καθώς το τράβηγμα της τρίχας μπορεί να συμβαίνει ακόμη και όταν το άτομο είναι χαλαρό, αφηρημένο και το κάνει ασυνείδητα.
Μια νέα μελέτη στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Χαϊδελβέργης επιχείρησε να εξετάσει το φαινόμενο τη στιγμή που συμβαίνει. Για 10 ημέρες οι επιστήμονες παρακολούθησαν την ψυχολογική κατάσταση 61 ενηλίκων με τριχοτιλλομανία και κατέγραψαν την παρόρμησή τους να τραβήξουν τις τρίχες των μαλλιών τους.
Αντί να βασιστούν σε ημερολόγια που συμπληρώνονταν στο τέλος της ημέρας, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια μέθοδο γνωστή ως «οικολογική στιγμιαία αξιολόγηση». Οι συμμετέχοντες λάμβαναν επτά ειδοποιήσεις την ημέρα, μεταξύ 8 το πρωί και 10 το βράδυ, για να απαντήσουν πώς ένιωθαν εκείνη ακριβώς τη στιγμή, πόσο έντονα επιθυμούσαν να τραβήξουν τα μαλλιά τους και αν το είχαν ήδη κάνει στο χρονικό διάστημα που μεσολαβούσε από την προηγούμενη αξιολόγηση. Παράλληλα, μπορούσαν να καταγράψουν ένα επεισόδιο την ώρα που συνέβαινε.
Συνολικά συγκεντρώθηκαν 2.557 στιγμιαίες αξιολογήσεις και καταγράφηκαν 702 τραβήγματα τριχών. Τα δεδομένα έδειξαν κάτι αρκετά ξεκάθαρο, όσο ισχυρότερη ήταν η παρόρμηση, τόσο πιθανότερο ήταν να ακολουθήσει ένα τράβηγμα της τρίχας. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι μια έντονη παρόρμηση σε μία χρονική στιγμή μπορούσε να προβλέψει τη συμπεριφορά στην επόμενη αξιολόγηση.
Το ίδιο ίσχυε και για την ίδια τη συμπεριφορά. Όταν κάποιος είχε μόλις τραβήξει τα μαλλιά του, ήταν πιθανότερο να το ξανακάνει αργότερα μέσα στην ημέρα. Αυτό υποδηλώνει ότι η συμπεριφορά μπορεί να αποκτά μια μορφή δυναμικής που διατηρείται στον χρόνο.
Τα συναισθήματα, όμως, αποδείχθηκαν πιο αναξιόπιστοι προγνωστικοί παράγοντες από την ίδια την παρόρμηση. Το άγχος, ο θυμός, η λύπη, οι ενοχές και η νευρικότητα συνδέονταν με εντονότερες παρορμήσεις, όπως συνέβαινε επίσης με την υπερανάλυση σκέψεων, την κόπωση και την πλήξη. Αντίθετα, τα θετικά συναισθήματα συνδέονταν με ασθενέστερες παρορμήσεις.
Ένα στοιχείο ξεχώρισε ιδιαίτερα: η πλήξη
Η πλήξη δεν συνδεόταν μόνο με ισχυρότερη παρόρμηση, προέβλεπε επίσης την πιθανότητα να ακολουθήσει τράβηγμα των μαλλιών, είτε στην ίδια αξιολόγηση, είτε σε μεταγενέστερη. Η κόπωση από την άλλη, φάνηκε να ενισχύει την παρόρμηση, χωρίς όμως να προβλέπει από μόνη της ότι το άτομο θα προχωρούσε σε αυτή τη συμπεριφορά.
Το εύρημα αυτό μετατοπίζει κάπως το ερώτημα. Ίσως η τριχοτιλλομανία να μην αφορά αποκλειστικά την προσπάθεια ενός ανθρώπου να απαλλαγεί από δυσάρεστα συναισθήματα, αλλά μπορεί να σχετίζεται και με την ανάγκη για διέγερση όταν το άτομο για παράδειγμα βαριέται ή αισθάνεται κουρασμένο.
Οι ερευνητές παραπέμπουν σε θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές αυτού του τύπου ενδέχεται να λειτουργούν ως ένας τρόπος ρύθμισης του επιπέδου εσωτερικής διέγερσης. Όταν αυτή η διέγερση είναι χαμηλή, η συμπεριφορά μπορεί να προσφέρει ένα είδος αισθητηριακής ή σωματικής διέγερσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το άγχος, η θλίψη ή άλλα αρνητικά συναισθήματα δεν έχουν σημασία. Τα δεδομένα δείχνουν ότι επηρεάζουν την ένταση της παρόρμησης, απλώς δεν φαίνεται να αρκούν για να εξηγήσουν από μόνα τους γιατί μια παρόρμηση καταλήγει σε πράξη.
Η διάκριση αυτή μπορεί να αποδειχθεί σημαντική και για την κατανόηση της διαταραχής. Αν η τριχοτιλλομανία δεν λειτουργεί με τον ίδιο μηχανισμό σε όλους τους ανθρώπους, τότε πιθανόν να υπάρχουν διαφορετικά μοτίβα ή υποτύποι της συμπεριφοράς. Για κάποιον, το τράβηγμα μπορεί να συνδέεται περισσότερο με έντονο άγχος και για κάποιον άλλο, με την πλήξη, την ανάγκη για αισθητηριακή διέγερση ή να είναι μια σχεδόν αυτόματη συνήθεια.
Η μελέτη έχει, βέβαια, σημαντικούς περιορισμούς. Το δείγμα ήταν σχετικά μικρό και αποτελούνταν κυρίως από γυναίκες. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες έπρεπε να είχαν το κίνητρο ώστε να ακολουθήσουν ένα απαιτητικό πρωτόκολλο παρακολούθησης για 10 ημέρες, γεγονός που μπορεί να σημαίνει ότι δεν αντιπροσωπεύουν όλους τους ανθρώπους με τριχοτιλλομανία. Οι αξιολογήσεις μπορούσαν επίσης να απέχουν έως και τέσσερις ώρες μεταξύ τους, αφήνοντας αρκετό χώρο για γρήγορες αλλαγές στις παρορμήσεις ή στα συναισθήματα που δεν καταγράφηκαν.
Παρόλα αυτά, τα ευρήματα δείχνουν ότι για να κατανοήσουμε πραγματικά την τριχοτιλλομανία ίσως χρειάζεται να κοιτάξουμε πέρα από την απλή εξίσωση «άγχος= τράβηγμα τρίχας». Το κρίσιμο σημείο μπορεί να βρίσκεται στη μετάβαση από την παρόρμηση στην πράξη, στο πόσο έντονη είναι η ανάγκη, στο επίπεδο διέγερσης του οργανισμού, στην πλήξη, στις αισθητηριακές εμπειρίες, στο περιβάλλον και στο κατά πόσο το άτομο αντιλαμβάνεται εκείνη τη στιγμή ότι τραβάει τα μαλλιά του.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Comprehensive Psychiatry.
