Για όσους στην Ευρώπη εξακολουθούσαν να πιστεύουν ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί πρόβλημα για τις επόμενες γενιές, τα κύματα καύσωνα του φετινού καλοκαιριού ανέδειξαν μια διαφορετική πραγματικότητα: οι οικονομικές επιπτώσεις της, που είναι δαπανηρές και αλλάζουν τη ζωή των ανθρώπων, είναι ήδη εδώ.
Οι θερμοκρασίες-ρεκόρ και οι ξηρασίες του φετινού καλοκαιριού - οι οποίες σύμφωνα με τους επιστήμονες επιδεινώνονται από την υπερθέρμανση του πλανήτη - έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην παραγωγή ενέργειας, στις μεταφορές μέσω θαλάσσης και ποταμών, καθώς και στα συστήματα δημόσιας υγείας. Την ίδια ώρα, η φετινή περίοδος των δασικών πυρκαγιών ενδέχεται να είναι η χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη.
Συνολικά, το πλήγμα στην οικονομία της περιοχής υπολογίζεται ήδη σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με οικονομολόγους και ακαδημαϊκούς. Προειδοποιούν, όμως, ότι αυτό είναι μόνο η αρχή, καθώς το κόστος θα αυξηθεί ταχύτερα από τις θερμοκρασίες.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το κλίμα αλλάζει ταχύτερα στην Ευρώπη από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο και οι επιπτώσεις έχουν ήδη αρχίσει να επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά, προκαλώντας έντονες διακυμάνσεις στον πληθωρισμό, αλλάζοντας τον τουριστικό χάρτη και αναγκάζοντας την Ευρωπαϊκή Ένωση να επανεξετάσει τον τρόπο παραγωγής ενέργειας και μεταφοράς εμπορευμάτων.
«Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία το 2026 από οικονομικής πλευράς είναι ότι καταγράφονται πολλαπλά ακραία φαινόμενα», δήλωσε η οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ, Sehrish Usman.
«Καύσωνες, ξηρασίες, δασικές πυρκαγιές... τα φαινόμενα αυτά εκδηλώνονται ταυτόχρονα και, ως επί το πλείστον, στις ίδιες περιοχές, ενισχύοντας το ένα τις επιπτώσεις του άλλου», πρόσθεσε.
Ρεκόρ οικονομικών ζημιών από τον καύσωνα
Οι θερμοκρασίες έφτασαν σε επίπεδα-ρεκόρ τον Ιούνιο και τον Ιούλιο και, σύμφωνα με οικονομολόγους, οι οικονομικές ζημιές αναμένεται να ξεπεράσουν κάθε προηγούμενο.
Η κυκλοφορία εμπορευμάτων στους ποταμούς Ρήνο και Δούναβη, που αποτελούν σημαντικούς διαύλους μεταφοράς φορτίων, έχει περιοριστεί σημαντικά λόγω της χαμηλής στάθμης των υδάτων. Περισσότεροι από έξι πυρηνικοί πυρηνικές μονάδες έχουν διακόψει ή περιορίσει την παραγωγή τους εξαιτίας προβλημάτων στην ψύξη. Παράλληλα, οι εκτιμήσεις για τις αγροτικές αποδόσεις έχουν υποβαθμιστεί, με καλλιέργειες που συγκομίζονται αργότερα, όπως το καλαμπόκι και ο ηλίανθος, να έχουν ήδη υποστεί απώλειες 6%-7% τον Ιούλιο.
Η ζέστη μειώνει την παραγωγικότητα των εργαζομένων και έχει ήδη οδηγήσει στον θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων - μόνο στη Γερμανία καταγράφηκαν πάνω από 10.000 θανάτους που συνδέονται με τον καύσωνα.
Την ίδια στιγμή, το κόστος της αντιμετώπισης των έκτακτων αναγκών - όπως η κατάσβεση πυρκαγιών ή ο περιορισμός της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας - επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Βαρύς λογαριασμός
Η ING εκτιμά ότι μόνο η διακοπή της ναυσιπλοΐας στον Ρήνο θα μειώσει κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες το ΑΕΠ της Γερμανίας φέτος, ενώ η ουγγρική MBH Bank υπολογίζει ότι κάθε εβδομάδα που ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της χώρας παραμένει εκτός λειτουργίας, προκαλείται απώλεια 0,1 ποσοστιαίας μονάδας από το ΑΕΠ.
Η γερμανική ασφαλιστική Allianz εκτιμά ότι μόνο ο καύσωνας δύο εβδομάδων τον Ιούνιο θα μειώσει κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες το ΑΕΠ της Ευρώπης, ενώ η κλιματική αλλαγή θα περιορίσει έως το 2030 την ανάπτυξη κατά 5%-7% στις οικονομίες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες, όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία.
«Ο συνολικός λογαριασμός για φέτος θα είναι πολύ μεγαλύτερος», ανέφερε ο οικονομολόγος της Allianz, Hazem Krichene. «Η εκτίμηση αυτή δεν λαμβάνει υπόψη τις πυρκαγιές, τις ξηρασίες, τα διάφορα επεισόδια πλημμυρών ή το αναμενόμενο φαινόμενο El Niño».
Με δεδομένο ότι η οικονομία της ευρωζώνης αναμένεται να αναπτυχθεί μόλις κατά 1% φέτος, το πλήγμα είναι σημαντικό.
Ωστόσο, η Usman επισημαίνει ότι το πλήρες μέγεθος των οικονομικών ζημιών θα γίνει αισθητό αρκετά χρόνια αργότερα. «Θα περίμενε κανείς οι ζημιές να είναι μεγαλύτερες τη χρονιά που σημειώνεται ένα ακραίο φαινόμενο και στη συνέχεια να υποχωρούν. Διαπιστώνουμε όμως το αντίθετο», δήλωσε. «Οι οικονομικές επιπτώσεις αυξάνονται τα επόμενα χρόνια, επειδή τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκαλούν μια αλυσίδα πιο αργών οικονομικών συνεπειών».
Η Νότια Ευρώπη αντιμέτωπη με μειωμένο τουρισμό και υψηλότερο πληθωρισμό
Η Νότια Ευρώπη ενδέχεται να δεχθεί το ισχυρότερο πλήγμα, καθώς εκεί καταγράφονται οι υψηλότερες θερμοκρασίες, με αποτέλεσμα να μειώνονται τα έσοδα από τον τουρισμό, να επιδεινώνονται οι ζημιές στις καλλιέργειες και να ενισχύεται η μετακίνηση πληθυσμών προς άλλες περιοχές.
«Μπορείτε να φανταστείτε τουρίστες να περιφέρονται στη νότια Ιταλία ή την Ισπανία με 45 βαθμούς Κελσίου; Εγώ όχι. Επομένως, πιστεύω ότι η μορφή του τουρισμού θα αλλάξει», δήλωσε ο οικονομολόγος της ING, Carsten Brzeski.
Ο νότος μπορεί να προσελκύσει περισσότερους τουρίστες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, όμως η κορύφωση της τουριστικής κίνησης το καλοκαίρι θα υποχωρήσει, καθώς οι ταξιδιώτες θα κατευθύνονται βορειότερα, πλήττοντας τον κλάδο της φιλοξενίας στη Νότια Ευρώπη.
Ο νότος θα αντιμετωπίσει επίσης μεγαλύτερες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων λόγω των ακραίων καιρικών φαινομένων, περιπλέκοντας το έργο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία ήδη δυσκολεύεται να διατηρήσει τον πληθωρισμό στον στόχο της.
«Παρατηρούνται μεγαλύτερες επιπτώσεις των ακραίων θερμοκρασιών στις τιμές των τροφίμων σε περιοχές που είναι ήδη θερμότερες. Επομένως, στη Νότια Ευρώπη οι επιπτώσεις θα είναι μεγαλύτερες», δήλωσε ο Maximilian Kotz, ερευνητής στο Barcelona Supercomputing Center.
Ο Kotz εκτιμά ότι οι ακραίες θερμοκρασίες του 2022 αύξησαν τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη κατά 0,34 ποσοστιαίες μονάδες μέσω της αύξησης των τιμών των τροφίμων, με τον νότο να πλήττεται δυσανάλογα.
Παράλληλα, η διακοπή των μεταφορών μέσω των ποταμών δυσκολεύει τη μεταφορά καυσίμων σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης, διευρύνοντας τις περιφερειακές διαφορές στις τιμές.
Η πίεση στους κρατικούς προϋπολογισμούς και η ΕΚΤ
«Οι δημοσιονομικές επιπτώσεις πλήττουν περισσότερο τις οικονομίες που έχουν τη μικρότερη δυνατότητα να τις απορροφήσουν», ανέφερε η Allianz σε ερευνητική έκθεσή της.
Η ασφαλιστική εκτιμά ότι η ετήσια απώλεια φορολογικών εσόδων από τη μειωμένη παραγωγή μπορεί να φτάσει το 1,8% στη Γαλλία και το 1,3% στην Ιταλία και την Ισπανία, καθώς τα προοδευτικά φορολογικά συστήματα οδηγούν σε ταχύτερη μείωση των εσόδων σε σχέση με τη μείωση της παραγωγής.
Παράλληλα, τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων θα μειωθούν, περιορίζοντας τις επενδύσεις και επιδεινώνοντας τις οικονομικές απώλειες.
Το κόστος, την ίδια ώρα, αυξάνεται, καθώς οι κυβερνήσεις πρέπει να χρηματοδοτήσουν την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων αλλά και να πραγματοποιήσουν επενδύσεις για την προσαρμογή των υποδομών στις μελλοντικές συνθήκες, όπως στην παραγωγή ενέργειας και στις υποδομές μεταφορών.
«Βασική ανησυχία είναι ότι οι χώρες εξακολουθούν να βασίζονται υπερβολικά σε αποσπασματικές λύσεις έκτακτης ανάγκης, οι οποίες είναι τόσο δαπανηρές όσο και συχνά αρκετά αναποτελεσματικές», δήλωσε η Heather Grabbe, ανώτερη ερευνήτρια του think tank Bruegel.
Ωστόσο, οι επενδυτές ενδέχεται να αντιδράσουν εάν οι κυβερνήσεις επιχειρήσουν να αυξήσουν τις δαπάνες. Τα επίπεδα χρέους είναι ήδη υψηλά - ιδιαίτερα στη Γαλλία και την Ιταλία -0 ενώ οι χώρες χρειάζεται παράλληλα να επενδύσουν στην άμυνα και στην πράσινη ενεργειακή μετάβαση.
Το δίλημμα αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει την ΕΚΤ σε παρέμβαση. Την προηγούμενη δεκαετία, η κεντρική τράπεζα αγόρασε κρατικό χρέος αξίας τρισεκατομμυρίων ευρώ, διατηρώντας χαμηλό το κόστος δανεισμού σε μια περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός ήταν υπερβολικά χαμηλός.
«Με έναν τόσο μακρύ κατάλογο αναγκών για δαπάνες, η τάση θα είναι προς υψηλότερο δημόσιο χρέος», δήλωσε ο Brzeski της ING. «Αυτό θα οδηγήσει στη συνέχεια σε πιέσεις προς την ΕΚΤ να παρέμβει και να προχωρήσει σε περαιτέρω ποσοτική χαλάρωση, εάν υπάρξει ξαφνική μαζική πώληση ομολόγων στις αγορές».
Πηγή: Reuters
