Ο πρόεδρος Τραμπ αναμένεται να ενημερώσει τον πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ότι είναι έτοιμος να επανεντάξει τη χώρα σε πρόγραμμα που θα της επιτρέψει να αγοράσει μαχητικά αεροσκάφη πέμπτης γενιάς F-35, μια κίνηση που θα ανέτρεπε την απαγόρευση που είχε επιβάλει ο ίδιος πριν από επτά χρόνια για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Ωστόσο, αυτή η αλλαγή πολιτικής από τον Τραμπ, ο οποίος κατευθύνεται αυτή την εβδομάδα στην Άγκυρα για τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ και έχει δηλώσει ότι ετοιμάζει ένα δώρο που θα κάνει τον Ερντογάν «πολύ χαρούμενο», ενδέχεται να συναντήσει αντιδράσεις στο Κογκρέσο, το οποίο θα μπορούσε να επιχειρήσει να την εμποδίσει.
Τέσσερις ανώτεροι αξιωματούχοι της κυβέρνησης περιέγραψαν την επικείμενη αλλαγή πολιτικής, έπειτα από εβδομάδες παρασκηνιακών διαβουλεύσεων μεταξύ στελεχών της εθνικής ασφάλειας με στόχο να αρθεί το αδιέξοδο. Παρότι υπήρχαν ορισμένες διαφορές ως προς τις λεπτομέρειες του τρόπου με τον οποίο ο Τραμπ θα επιχειρούσε να παρακάμψει τους περιορισμούς του Κογκρέσου και της νομοθεσίας, όλοι συμφώνησαν ότι αναμένεται τουλάχιστον να σηματοδοτήσει την πρόθεσή του να παραδώσει τα μαχητικά στην Τουρκία, αν και δεν είναι σαφές πότε θα συμβεί αυτό.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Παραμένει ασαφές τι ακριβώς θα δηλώσει ο Τραμπ, ενώ οι αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι ενδέχεται να αλλάξει γνώμη. Είναι απρόβλεπτος ακόμη και για τους ίδιους τους συνεργάτες του. Ωστόσο, κυβερνητικοί αξιωματούχοι άφησαν να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να υπάρξει ανταλλαγή επιστολών μεταξύ των δύο ηγετών, ώστε να ξεκινήσει η σχετική διαδικασία.
Το εμπόδιο των S-400 και η αλλαγή στάσης της Ουάσιγκτον
Το 2019, κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35 επειδή αγόρασε από τη Ρωσία τα προηγμένα αντιαεροπορικά συστήματα S-400. Τότε, η Ουάσιγκτον φοβόταν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα S-400 για να συλλέξει δεδομένα σχετικά με τα F-35 που θα παραλάμβανε και ότι η Ρωσία θα αποκτούσε πληροφορίες για τον τρόπο αντιμετώπισης των χαρακτηριστικών χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth) και των άλλων δυνατοτήτων αποφυγής πυραύλων του αεροσκάφους.
Ωστόσο, ο Ερντογάν συγκαταλέγεται μεταξύ των ηγετών που ο Τραμπ φαίνεται να θαυμάζει περισσότερο. Πρόσφατα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς άφησε να εννοηθεί ότι ο Τραμπ έχει δώσει εντολή στους κυβερνητικούς αξιωματούχους να βρουν τρόπο ώστε ο Τούρκος πρόεδρος να αποκτήσει τα αεροσκάφη που επιδιώκει εδώ και καιρό.
Για να συμβεί αυτό, όμως, πρέπει να ξεπεραστεί νόμος που ψήφισε το Κογκρέσο το 2020 και απαγορεύει την πώληση F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η αμερικανική κυβέρνηση πιστοποιήσει ότι η χώρα δεν διαθέτει πλέον τα ρωσικά συστήματα.
Σύμφωνα με έναν κυβερνητικό αξιωματούχο που συμμετέχει ενεργά στις διαπραγματεύσεις, φαίνεται ότι, για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, τα τουρκικά S-400 —πολλά από τα οποία παραμένουν ακόμη μέσα στα κιβώτια μεταφοράς τους— ενδέχεται να παραδοθούν σε τρίτη χώρα.
Ένας δεύτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι ο μηχανισμός δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Πριν από τέσσερα χρόνια είχε εξεταστεί το ενδεχόμενο μεταφοράς των πυραύλων στην Ουκρανία, όπου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον ρωσικών επιθέσεων, αλλά το σχέδιο εγκαταλείφθηκε. Έχει επίσης συζητηθεί η πιθανότητα να καταστούν ανενεργά, ίσως με την αφαίρεση κρίσιμων εξαρτημάτων.
Το Κογκρέσο, οι αντιδράσεις και ο ρόλος του Ισραήλ
Η Τουρκία ασκεί εδώ και χρόνια έντονες πιέσεις για να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35, αλλά μέχρι σήμερα δεν ήταν διατεθειμένη να εγκαταλείψει τα συστήματα αεράμυνας που προμηθεύτηκε από τη Ρωσία.
Το 2019, ο Λευκός Οίκος είχε εξηγήσει ξεκάθαρα τους λόγους για τους οποίους απέβαλε την Τουρκία από το πρόγραμμα, υποστηρίζοντας ότι «το F-35 δεν μπορεί να συνυπάρχει με μια ρωσική πλατφόρμα συλλογής πληροφοριών που θα χρησιμοποιηθεί για να αποκαλύψει τις προηγμένες δυνατότητές του».
Παρά ταύτα, ο Τραμπ δεν αισθανόταν ποτέ άνετα με αυτή την απόφαση και, από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, εξετάζει το ενδεχόμενο να την ανατρέψει.
Η προσπάθεια, ωστόσο, δεν είναι εύκολη. Αρκετοί Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων Τζιμ Ρις, εμφανίζονται αντίθετοι στην πώληση των μαχητικών.
Έντονη είναι και η αντίδραση του Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι η Τουρκία «κυβερνάται από έναν άνθρωπο που καλεί ανοιχτά στην εξόντωση του Ισραήλ», επισημαίνοντας ακόμη ότι «κατέχει τη μισή Κύπρο, απειλεί την Ελλάδα και μιλά ανοιχτά για την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ».
Οι κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στην τουρκική υπηρεσία αμυντικών προμηθειών εξακολουθούν να ισχύουν, ενώ τα F-35 που είχε ήδη πληρώσει η Τουρκία παραμένουν αποθηκευμένα στις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς να έχουν παραδοθεί.
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ και το γεωπολιτικό παρασκήνιο
Ο Τραμπ θα φτάσει στην Άγκυρα σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για το ΝΑΤΟ. Εδώ και χρόνια επικρίνει τους Ευρωπαίους συμμάχους για τις χαμηλές αμυντικές δαπάνες τους, ενώ το τελευταίο διάστημα έχει εκφράσει δυσαρέσκεια και για τη στάση της Συμμαχίας απέναντι στις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επίσης προκαλέσει τριβές στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ λόγω της στάσης του απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Την Τετάρτη αναμένεται να πραγματοποιήσει διμερή συνάντηση με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα της επίσκεψής του, ο Τραμπ θα συναντήσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αμέσως μετά την άφιξή του στην Άγκυρα, θα συμμετάσχει στο δείπνο των ηγετών του ΝΑΤΟ και την επόμενη ημέρα θα λάβει μέρος στις εργασίες της Συνόδου, πριν παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου και αναχωρήσει από την Τουρκία.
Αντιδρά ο Νετανιάχου
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να παραχωρήσουν στην Τουρκία μαχητικά αεροσκάφη F-35 θα μπορούσε να διαταράξει την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή και να απειλήσει την αεροπορική υπεροχή του Ισραήλ στην περιοχή. Τη δήλωση έκανε σε συνέντευξή του στην εκπομπή Fox & Friends τη Δευτέρα.
«Η Τουρκία είναι μια μεγάλη χώρα, αλλά κυβερνάται από έναν άνθρωπο που καλεί ανοιχτά στην εξόντωση του Ισραήλ», δήλωσε ο Νετανιάχου, αναφερόμενος στον πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. «Κατέχει τη μισή Κύπρο, που είναι χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ. Απειλεί την Ελλάδα, επίσης χώρα του ΝΑΤΟ, και μιλά ανοιχτά για την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ.»
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην παρουσία και την επιρροή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι η ηγεσία της Άγκυρας αποτελεί «ένα καθεστώς εμποτισμένο από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα», το οποίο, όπως είπε, «μισεί την Αμερική και φωνάζει "θάνατος στην Αμερική"».
{https://x.com/foxandfriends/status/2074096161720250505}
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός πρόσθεσε ότι η παραχώρηση στην Τουρκία είτε μαχητικών F-35 είτε κινητήρων για μαχητικά αεροσκάφη «θα διατάρασσε την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, η οποία διασφαλίζεται τελικά από την αεροπορική υπεροχή του Ισραήλ και, πιστεύω, επίσης από την αμερικανική στρατηγική παρουσία στην περιοχή».
Τέλος, ο Νετανιάχου επικαλέστηκε τη στήριξη που παρέχει η Τουρκία στη Χαμάς, καθώς και την απουσία ουσιαστικής δράσης απέναντι στο ιρανικό καθεστώς, ως επιπλέον λόγους για τους οποίους, κατά την άποψή του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δεν θα πρέπει να βοηθήσει την Άγκυρα να αποκτήσει τα F-35.
