Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, όπως αυτή που εκτυλίσσεται από το Σάββατο στη Μέση Ανατολή, ένας πρόεδρος λαμβάνει συνολική εκτίμηση (net assessment) που προετοιμάζεται από πηγές πληροφοριών και στρατιωτικές υπηρεσίες. Η εκτίμηση αυτή μπορεί να αξιολογεί την ισορροπία δυνάμεων, τις δυναμικές της ηγεσίας και τους στρατηγικούς υπολογισμούς - χωρίς να διατυπώνει προτάσεις πολιτικής. Σκοπός είναι η σαφήνεια: μια βάση πάνω στην οποία μπορούν να ληφθούν αποφάσεις.
Σε ανάλυσή του το CNN, 48 ώρες μετά την έναρξη του πολέμου, αναφέρει τα δέκα ζητήματα που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία - και τι πρέπει να παρακολουθήσουμε στη συνέχεια.
1. Αεροπορική κυριαρχία πάνω από το Ιράν
Τις πρώτες βραδινές ώρες του Σαββάτου, αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις φέρεται να κατέστρεψαν ό,τι είχε απομείνει από την αεράμυνα του Ιράν. Δεν υπήρχαν πολλά, καθώς μεγάλο μέρος των ρωσικής προέλευσης συστημάτων του Ιράν είχε καταστραφεί σε προηγούμενα πλήγματα του Ισραήλ τον τελευταίο χρόνο.
ΗΠΑ και Ισραήλ φαίνεται να έχουν αεροπορική υπεροχή πάνω από το Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι αμερικανικά και ισραηλινά αεροσκάφη μπορούν να επιχειρούν ελεύθερα με διαχειρίσιμο ρίσκο όσο διαρκεί η σύγκρουση - πιθανόν και μετά.
2. Αποδιοργάνωση της ιρανικής ηγεσίας
Ο Τραμπ ανέφερε ότι 48 ανώτατοι Ιρανοί ηγέτες σκοτώθηκαν στις πρώτες ώρες της αεροπορικής εκστρατείας, συμπεριλαμβανομένου του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.
Αυτό θα ήταν ισοδύναμο με τη δολοφονία του Αμερικανού προέδρου, του προέδρου του Μικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ και πολλών υπουργών μέσα σε μία στιγμή.
Για μια χώρα όπως το Ιράν, που έχει γνωρίσει μόνο μία διαδοχή ηγεσίας μετά τον εμφύλιο πόλεμο του 1979, αυτό είναι πιθανό να προκαλέσει βαθιά αποδιοργάνωση και αβεβαιότητα σε όλη την αλυσίδα διοίκησης. Την Κυριακή, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν παραδέχθηκε σε συνέντευξη ότι οι στρατιωτικές μονάδες πιθανόν να δρουν ανεξάρτητα και χωρίς επικοινωνία με την ανώτερη διοίκηση.
Αυτό συνιστά παραδοχή ότι ακόμη και Ιρανοί αξιωματούχοι μπορεί να μην είναι βέβαιοι για το ποιος έχει τον έλεγχο.
3. Αβεβαιότητα διαδοχής
Το καθεστώς του Ιράν επιχείρησε να καθησυχάσει τους υποστηρικτές του ότι βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία διαδοχής για την αντικατάσταση του Χαμενεΐ. Αυτό σημαίνει ότι ένα προσωρινό συμβούλιο υπό τον πρόεδρο, τον επικεφαλής της δικαιοσύνης και έναν κληρικό που θα οριστεί, υποτίθεται ότι λαμβάνει αποφάσεις. Ωστόσο, κανείς δεν έχει εμφανιστεί δημόσια, ενώ ισραηλινά και αμερικανικά αεροσκάφη συνεχίζουν να πλήττουν την ιρανική ηγεσία. Το Σάββατο αναφέρθηκε πλήγμα κοντά στην κατοικία του πρώην προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, με τα ιρανικά μέσα να αναφέρουν ότι είναι νεκρός.
Επιπλέον, δεν υπάρχει σαφής διάδοχος του Χαμενεΐ. Ένας βασικός υποψήφιος, ο επίσης πρώην πρόεδρος Εμπραχίμ Ραϊσί, σκοτώθηκε σε συντριβή ελικοπτέρου πριν από δύο χρόνια. Ένας άλλος, ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, θα αντιμετώπιζε σημαντικά εμπόδια παρά τους ισχυρούς δεσμούς του με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης. Χωρίς ονομασμένο διάδοχο, τα θεμέλια της Ισλαμικής Δημοκρατίας ενδέχεται να διαβρωθούν περαιτέρω τις επόμενες εβδομάδες.
4. Οι αριθμοί των πυραύλων
Το Ιράν απαντά στα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα με πυραυλικές επιθέσεις κατά του Ισραήλ, αμερικανικών εγκαταστάσεων στην περιοχή και πολιτικών στόχων στον Κόλπο.
Η κορυφαία προτεραιότητα των Αμερικανών και Ισραηλινών διοικητών αυτές τις πρώτες ημέρες είναι να υποβαθμίσουν τις πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν - ιδιαίτερα τους εκτοξευτές. Οι εκτοξευτές καθορίζουν πόσους πυραύλους μπορεί να εκτοξεύσει το Ιράν ανά ομοβροντία. Αυτό θα είναι δύσκολο. Το Ιράν διαθέτει περιορισμένο αριθμό πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς για να πλήξει το Ισραήλ, αλλά μεγαλύτερα αποθέματα πυραύλων μικρού και μεσαίου βεληνεκούς για στόχους σε κοντινότερες αποστάσεις, π.χ. στο Ιράκ ή σε κράτη του Κόλπου. Είναι επίσης πιθανό να είναι διασκορπισμένοι και κρυμμένοι πριν από τη χρήση τους.
Το ερώτημα τις επόμενες ημέρες είναι αν το Ιράν μπορεί να διατηρήσει τους καταιγισμούς πυραύλων που είδαμε στις πρώτες ώρες ή αν τα πλήγματα στο ιρανικό έδαφος θα επιφέρουν την επιδιωκόμενη υποβάθμιση.
5. Τα κράτη του Κόλπου: Εκτός περιθωρίου
Η πιο αιφνιδιαστική εξέλιξη είναι η απόφαση του Ιράν να πλήξει πολιτικές υποδομές, ξενοδοχεία και κατοικίες στα κράτη του Κόλπου - Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ, Μπαχρέιν, Κουβέιτ και Ομάν. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ δημοσίευσε την Κυριακή κατάλογο στόχων, αφού το Ιράν ισχυρίστηκε ότι επικεντρώνεται αποκλειστικά σε αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις.
Οι χώρες αυτές επιθυμούσαν να μείνουν εκτός σύγκρουσης, αλλά πλέον οι επιθέσεις του Ιράν τις εμπλέκουν . Οι πολιτικές διαφωνίες παραμερίστηκαν μπροστά σε μια κοινή απειλή. Εξετάζεται πλέον ο τρόπος αντίδρασης. Αν ορισμένα κράτη του Κόλπου συμμετάσχουν σε πλήγματα κατά του Ιράν, θα πρόκειται για σημαντική εξέλιξη, ανατρέποντας χρόνια προσπαθειών του Ιράν για συμφιλίωση με τους Άραβες γείτονές του.
Σημείωση: Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία εξέδωσαν κοινή δήλωση ότι θα λάβουν μέτρα για την προστασία των συμφερόντων τους και των συμμάχων τους στην περιοχή, «ενδεχομένως μέσω της παροχής της αναγκαίας και αναλογικής αμυντικής δράσης για την εξουδετέρωση της ικανότητας του Ιράν να εκτοξεύει πυραύλους και drones από την πηγή τους», υποδεικνύοντας πιθανό σχηματισμό συμμαχίας κατά του Ιράν.
6. Ρωσία και Κίνα - απούσες προς το παρόν
Το Ιράν προέβαλε συνεχώς τη στρατηγική του εταιρική σχέση με τη Ρωσία και την Κίνα. Έχει παράσχει πυραύλους και drones στη Ρωσία για χρήση στην Ουκρανία και βασιζόταν σε ρωσικά συστήματα αεράμυνας, τα οποία πλέον έχουν καταστραφεί και η Ρωσία δεν έχει δυνατότητα αντικατάστασής τους. Όσο για την Κίνα, εξαρτάται από το φθηνό ιρανικό πετρέλαιο (το 80% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν κατευθύνεται στην Κίνα), καθώς και από το παγκόσμιο εμπόριο μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Μόσχα και Πεκίνο έχουν μιλήσει ελάχιστα, ακόμη και μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ. Αυτό δύσκολα θα αλλάξει. Το Ιράν είναι μόνο του.
7. Καμία σημαντική ασύμμετρη απάντηση - ακόμη
Το ασύμμετρο οπλοστάσιο του Ιράν - κυβερνοεπιθέσεις, σύμμαχες ένοπλες οργανώσεις, διατάραξη ναυσιπλοΐας - φαίνεται μέχρι στιγμής ανενεργό. Έπειτα από απειλές ότι θα κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, Ιρανοί αξιωματούχοι υποχώρησαν, ενώ αμερικανικές δυνάμεις φέρεται να στοχοποιούν το ιρανικό ναυτικό. Η Χεζμπολάχ, η σημαντικότερη οργάνωση που στηρίζεται από το Ιράν, έχει ήδη αποδυναμωθεί και μέχρι στιγμής δεν έχει εμπλακεί στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ. Πολιτοφυλακές στο Ιράκ εκτόξευσαν drones στο αεροδρόμιο του Ερμπίλ, ωστόσο η ιρακινή ηγεσία προσπαθεί να κρατήσει τη χώρα εκτός στόχαστρου. Παρ’ όλα αυτά, η κατάσταση χρειάζεται προσοχή, καθώς η απουσία πιο δυναμικών ενεργειών μπορεί να οφείλεται είτε σε αποδιοργάνωση είτε σε προετοιμασία για επόμενα βήματα.
8. Ενεργειακό σοκ
Κάθε παρατεταμένη σύγκρουση που εμπλέκει το Ιράν αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου - ιδίως αν απειληθεί η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ. Αυτό είναι βέβαιο, είτε το Ιράν κλείσει τα Στενά είτε όχι. Την Κυριακή, ο ΟΠΕΚ συμφώνησς να αυξήσει την παραγωγή κατά περισσότερα από 200 χιλιάδες βαρέλια ημερησίως. Παρ’ όλα αυτά, οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 10% με το άνοιγμα των αγορών το βράδυ της Κυριακής.
Οι traders θα παρακολουθούν στενά τις αγορές τις επόμενες ημέρες. Το Ιράν ελπίζει ότι η άνοδος των τιμών θα ενισχύσει την εσωτερική πίεση στον Τραμπ, ο οποίος θέλει να διατηρήσει χαμηλά τις τιμές.
Ωστόσο, οι παγκόσμιες αγορές έχουν αλλάξει από τις ενεργειακές κρίσεις στη Μέση Ανατολή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πλέον ο μεγαλύτερος παραγωγός παγκοσμίως και οποιαδήποτε σημαντική διαταραχή στις εξαγωγές της περιοχής πιθανότατα θα είναι σύντομης διάρκειας.
9. Πλεονέκτημα στην κλιμάκωση, όχι στον τελικό αποτέλεσμα
Στρατιωτικά, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν συντριπτική υπεροχή: αεροπορική ισχύ, ναυτικές ομάδες κρούσης, παγκόσμια εμβέλεια πληροφοριών και ισχυρή εφοδιαστική υποστήριξη. Αν το Ιράν επιλέξει σημαντική κλιμάκωση, οι ΗΠΑ μαζί με το Ισραήλ διαθέτουν πολλαπλές επιλογές και στόχους σε όλο το Ιράν. Αυτό το πλεονέκτημα με την πάροδο του χρόνου ενδέχεται να επηρεάσει τους ιρανικούς υπολογισμούς και να ενισχύσει πιο ρεαλιστικές φωνές στη διαδικασία μετάβασης της ηγεσίας.
Ωστόσο, το στρατιωτικό πλεονέκτημα από μόνο του δεν μπορεί να διασφαλίσει πολιτικά αποτελέσματα και είναι πιθανό σε αυτό το στάδιο οι νέοι ηγέτες του Ιράν να παραμείνουν προσηλωμένοι στην ιδεολογία της επανάστασης και στην εχθρότητα προς τη Δύση.
10. Κανένα φυσικό τέλος
Οι πόλεμοι, όταν ξεκινούν, αποκτούν τη δική τους δυναμική με μεταβλητές που συχνά δεν είχαν υπολογιστεί εξαρχής. Είναι αδύνατο να προβλεφθεί μετά από 48 ώρες πού θα οδηγήσουν τα γεγονότα. Η κύρια ανησυχία από την οπτική της Ουάσιγκτον - ακόμη και μετά την εξαιρετική στρατιωτική επιτυχία - είναι ότι δεν υπάρχει σαφής διέξοδος ή φυσικό τέλος στην εκστρατεία. Ακόμη και στο καλύτερο σενάριο μιας ιρανικής εξέγερσης εναντίον όσων απομένουν από το καθεστώς, τα υπολείμματα αυτά πιθανότατα θα επιχειρήσουν να καταστείλουν ξανά τις διαμαρτυρίες με θανατηφόρα βία. Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χρησιμοποιούσαν τότε αεροπορική ισχύ για να αποτρέψουν μια νέα καταστολή. Αυτά είναι τα ερωτήματα που πρέπει να εξεταστούν - άμεσα.
Με πληροφορίες από CNN
