Η απόπειρα του Ντόναλντ Τραμπ να «αρπάξει» τη Γροιλανδία προκάλεσε ρήγμα ανάμεσα στον ίδιο και ορισμένους από τους ιδεολογικούς συμμάχους του στην Ευρώπη, καθώς ο μέχρι πρότινος αμείωτος ενθουσιασμός και θαυμασμός τους προς τον Αμερικανό πρόεδρο «συγκρούεται» με ένα από τα βασικά δόγματα της ακροδεξιάς: την εθνική κυριαρχία.
Η υποτιμητική δήλωση του Τραμπ ότι τα στρατεύματα των συμμάχων του ΝΑΤΟ «έμειναν λίγο μακριά από τις πρώτες γραμμές» ενώ πολεμούσαν μαζί με τις αμερικανικές δυνάμεις στο Αφγανιστάν βάθυνε ακόμη περισσότερο το ρήγμα, πυροδοτώντας πατριωτικά αντανακλαστικά της ακροδεξιάς και προκαλώντας καταιγισμό επικρίσεων.
Την περασμένη εβδομάδα ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε πίσω στο ζήτημα της Γροιλανδίας, δεσμευόμενος ότι δεν θα πάρει δια της βίας τον έλεγχό της ούτε θα επιβάλει δασμούς σε χώρες που αντιτίθενται. Αντιμέτωπος με σφοδρές αντιδράσεις, φάνηκε επίσης να ανασκευάζει τα σχόλιά του για τα μη αμερικανικά στρατεύματα του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, για τους ριζοσπαστικούς δεξιούς λαϊκιστές - που ηγούνται ή στηρίζουν κυβερνήσεις στο ένα τρίτο των κρατών-μελών της ΕΕ, διεκδικούν την εξουσία σε άλλα και έβλεπαν στον Τραμπ ως έναν ισχυρό σύμμαχο για την «πρώτα το έθνος», αντι-μεταναστευτική και επικριτική προς την ΕΕ ατζέντα τους - ο Τραμπ μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε βαρίδι.
Το ρήγμα αυτό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τους στόχους της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, η οποία έθετε ως στόχο πολιτικής των ΗΠΑ την «καλλιέργεια αντίστασης» στην «τρέχουσα πορεία» της Ευρώπης, συνεργαζόμενη με «πατριωτικούς συμμάχους» για να αποτραπεί η «πολιτισμική εξάλειψη».
Στροφή
Περισσότερο από έναν χρόνο πριν, οι ηγέτες της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς υποδέχονταν με ενθουσιασμό την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Λίγους μήνες αργότερα συγκεντρώθηκαν στη Μαδρίτη για να επικροτήσουν την ατζέντα «America First» υπό το σύνθημα «Make Europe Great Again».
Πρόσφατα, όμως, ορισμένοι άρχισαν να το ξανασκέφτονται. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερά ότι ο Τραμπ είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής στην Ευρώπη. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι -συμπεριλαμβανομένων πολλών ψηφοφόρων της ακροδεξιάς - βλέπουν τον Αμερικανό πρόεδρο ως κίνδυνο για την ΕΕ και επιθυμούν μια ισχυρότερη Ένωση.
Δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε την Τρίτη στο έγκριτο γαλλικό περιοδικό Le Grand Continent έδειξε ότι 18% -25% των ψηφοφόρων της ακροδεξιάς στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ισπανία θεωρούν τον Τραμπ «εχθρό της Ευρώπης».
Ενα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της δημοσκόπησης είναι ότι το 30%-49% % των ψηφοφόρων ακροδεξιών κομμάτων σε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Ισπανία δήλωσαν πως αν οι εντάσεις με τις ΗΠΑ για τη Γροιλανδία κλιμακωθούν περαιτέρω, θα υποστήριζαν την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων στην περιοχή.
Ο επεκτατισμός του Τραμπ και η προθυμία του να χρησιμοποιήσει την οικονομική ισχύ για να πετύχει τους στόχους τους, φέρνουν την ευρωπαϊκή ακροδεξιά σε δύσκολη θέση. Ηγέτες στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία έχουν επικρίνει τα σχέδιά του, με ορισμένους να ακούγονται πολύ σαν τους «συστημικούς» πολιτικούς που συνήθως καταγγέλλουν.
Αντανακλαστικά
Την περασμένη εβδομάδα στο ευρωκοινοβούλιο, ευρωβουλευτές της ακροδεξιάς - μέχρι πρότινος... φιλοτραμπικοί - υποστήριξαν μαζικά το «πάγωμα» της επικύρωσης της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ, μιλώντας για «εξαναγκασμό» και «απειλές κατά της κυριαρχίας».
Ο Ζορντάν Μπαρντελά, προστατευόμενος της Μαρίν Λεπέν και πρόεδρος του ακροδεξιού RN στη Γαλλία, ο οποίος μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες περιέγραφε τον Τραμπ ως «άνεμο ελευθερίας», χαρακτήρισε τη δέσμευση του Αμερικανού προέδρου να καταλάβει τη Γροιλανδία «άμεση πρόκληση προς την κυριαρχία μιας ευρωπαϊκής χώρας».
«Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ απειλεί ένα ευρωπαϊκό έδαφος χρησιμοποιώντας εμπορική πίεση, αυτό δεν είναι διάλογος, είναι εξαναγκασμός», είπε. Η Γροιλανδία είναι «στρατηγικό σημείο σε έναν κόσμο που επιστρέφει στην ιμπεριαλιστική λογική». «Η υποχώρηση θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο».
Αν και σφοδρός επικριτής της υποτιθέμενης υπερεξουσίας της ΕΕ, αυτή τη φορά ο Μπαρντελά κάλεσε την Ένωση να ενωθεί και να απαντήσει με τα ισχυρότερα μέσα της. «Αυτό δεν είναι κλιμάκωση, είναι αυτοάμυνα», τόνισε. «Η επιλογή είναι απλή: υποταγή ή κυριαρχία».
Η Άλις Βάιντελ, συμπρόεδρος της AfD στη Γερμανία δήλωσε στο Βερολίνο ότι ο Τραμπ «παραβίασε μια θεμελιώδη προεκλογική υπόσχεση: να μην παρεμβαίνει σε άλλες χώρες».
Ακόμη και ο Νάιτζελ Φάρατζ, ηγέτης του ακροδεξιού Reform UK στη Βρετανία και πιστός υποστηρικτής του Τραμπ, χαρακτήρισε «πολύ εχθρική πράξη» το να «απειλεί ένας πρόεδρος των ΗΠΑ με δασμούς αν δεν συμφωνήσουμε να πάρει τη Γροιλανδία… χωρίς καν τη συγκατάθεση του λαού της Γροιλανδίας».
Φοβούμενοι αντίποινα, ακροδεξιοί και λαϊκιστές ηγέτες που βρίσκονται στην εξουσία -και όχι απλώς τη διεκδικούν - εμφανίστηκαν λιγότερο αιχμηροί. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, επέκρινε την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων στη Γροιλανδία, αλλά στη συνέχεια ανέφερε ότι σε τηλεφωνική επικοινωνία της με τον Αμερικανό πρόεδρο του είπε πως οι απειλές του ήταν «λάθος».
Ο Βίκτορ Όρμπαν, ο αυταρχικός πρωθυπουργός της Ουγγαρίας και ίσως ο μεγαλύτερος θαυμαστής του Τραμπ στην Ευρώπη, απέφυγε να πάρει θέση. «Είναι εσωτερικό ζήτημα… Είναι ζήτημα του ΝΑΤΟ», είπε για τα σχέδια του Τραμπ, τονίζοντας τη φιλία τους.
Αντίστοιχα, ο εθνικιστής και ευθυγραμμισμένος με τον Τραμπ πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, δήλωσε ότι οι εντάσεις για τη Γροιλανδία θα πρέπει να λυθούν «διπλωματικά» μεταξύ Ουάσιγκτον και Κοπεγχάγης, χωρίς ευρύτερη ευρωπαϊκή αντιπαράθεση.
Ο Ναβρότσκι υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ παραμένουν «πολύ σημαντικός σύμμαχος» της χώρας του και κάλεσε τους δυτικοευρωπαίους ηγέτες να μετριάσουν τις αντιδράσεις τους.
Στην Τσεχία, ο πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις προειδοποίησε επίσης κατά μιας διατλαντικής σύγκρουσης.
Ωστόσο, αν κάποιοι ηγέτες δίστασαν να επικρίνουν ανοιχτά τον Τραμπ για τη Γροιλανδία, η αντίδρασή τους ήταν καθολική στα σχόλια του Αμερικανού προέδρου για τα στρατεύματα των συμμάχων του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν - η Μελόνι τα χαρακτήρισε «απαράδεκτα».
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός τόνισε ότι η χώρα της είχε πληρώσει «τίμημα που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί: 53 Ιταλούς στρατιώτες νεκρούς και περισσότερους από 700 τραυματίες».
Ανέφερε ότι η Ιταλία και οι ΗΠΑ συνδέονται με «στέρεη φιλία», αλλά «η φιλία απαιτεί σεβασμό».
Ο Ναβρότσκι δήλωσε ότι δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως οι Πολωνοί στρατιώτες - εκ των οποίων πάνω από 40 έχασαν τη ζωή τους στο Αφγανιστάν - ήταν ήρωες. «Αξίζουν σεβασμό και λόγια ευγνωμοσύνης για την προσφορά τους», ανέφερε.
Ο Μπάμπις ήταν εξίσου επικριτικός. Δεκατέσσερις Τσέχοι στρατιώτες σκοτώθηκαν στο Αφγανιστάν, είπε, προσθέτοντας ότι γνωρίζει πως ο Τραμπ «του αρέσει να προκαλεί και δεν μασά τα λόγια του, αλλά όσα είπε για την αποστολή στο Αφγανιστάν ήταν εντελώς εκτός τόπου».
Θα διαρκέσει το ρήγμα;
Αναλυτές σημειώνουν ότι είναι νωρίς για να κριθεί αν το ρήγμα θα διαρκέσει.
Ο Ντάνιελ Χέγκεντους του German Marshall Fund τονίζει ότι εκλογικοί υπολογισμοί στο εσωτερικό των χωρών θα αναγκάσουν πολλά ακροδεξιά κόμματα να αντιδράσουν σε τυχόν συνεχιζόμενες απειλές κατά της κυριαρχίας. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι ο Τραμπ και οι Ευρωπαίοι ιδεολογικοί σύμμαχοί του «μπορούν να ξαναενώσουν δυνάμεις σε ζητήματα όπου υπάρχει δίαυλος συνεργασίας», όπως η μετανάστευση.
Ο Πάβελ Ζέρκα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων εκτίμησε ότι οι ακροδεξιοί ηγέτες δεν θα υποστούν απώλειες. «Οι ακροδεξιοί ηγέτες στη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βρετανία δύσκολα θα χάσουν έδαφος», σημείωσε. «Επέδειξαν έγκαιρη κριτική» στις υπερβολές του Τραμπ, ενώ οι κυρίαρχοι πολιτικοί και η ΕΕ «γενικά απέτυχαν να δείξουν δύναμη, ενότητα και αποφασιστικότητα».
Πηγή: Guardian
