Με δήλωσή της, η Μαρία Καρυστιανού επανέφερε σήμερα στο προσκήνιο το δικαίωμα στην άμβλωση - προτείνοντας «δημόσια διαβούλευση» για ένα ζήτημα, το οποίο η ελληνική έννομη έχει διευθετήσει ήδη από το 1986.
Σε μια περίοδο που οι κατακτήσεις στα αναπαραγωγικά δικαιώματα κινδυνεύουν να ανατραπούν, μια γυναίκα - και μάλιστα γιατρός - που δηλώνει πως σέβεται την «ελεύθερη βούληση», θέτει «ηθικό θέμα» και κάνει λόγο για «δικαιώματα των εμβρύων», που θα πρέπει να συνυπολογίζονται με εκείνα της γυναίκας.
«Από την στιγμή που στους τρείς μήνες η καρδιά των παιδιών χτυπάει, θεωρείται μια ζωή που έχει δημιουργηθεί».
Η θέση της Μαρίας Καρυστιανού δεν είναι δυστυχώς άγνωστη στην ελληνική ή την ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα. Οι προσπάθειες υπονόμευσης της πρόσβασης στην άμβλωση αυξάνονται με συστηματικό τρόπο την τελευταία δεκαετία.
Ανθρωπιστικές οργανώσεις υπογραμμίζουν πως καθοδηγούνται από ένα καλά χρηματοδοτούμενο, διακρατικό κίνημα, που αποτελείται από συντηρητικές και θρησκευτικές ομάδες και θεσμούς, think tanks, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και επιδραστικά πρόσωπα στα μέσα ενημέρωσης.
Επικαλούμενοι τα δικαιώματα των αγέννητων παιδιών, κρατικοί και μη δρώντες επιχειρούν να επιβληθούν στο γυναικείο σώμα, θέτοντας σε κίνδυνο την σωματική και ψυχική υγεία εκατομμυρίων γυναικών.
Αυτό που αποσιωπούν είναι πως η πρόσβαση σε ασφαλή και νόμιμη άμβλωση είναι ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Έγκυρες ερμηνείες του διεθνούς δικαίου καθιστούν σαφές ότι η άρνηση πρόσβασης σε άμβλωση για γυναίκες, κορίτσια και άλλα έγκυα άτομα συνιστά μορφή διάκρισης και θέτει σε κίνδυνο ένα ευρύ φάσμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα όργανα των Ηνωμένων Εθνών που εποπτεύουν τις συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων καλούν συστηματικά τις κυβερνήσεις να αποποινικοποιήσουν την άμβλωση ή τουλάχιστον να διασφαλίσουν την πρόσβαση σε ασφαλή και νόμιμη άμβλωση υπό προϋποθέσεις.
Όταν οι υπηρεσίες ασφαλούς και νόμιμης άμβλωσης περιορίζονται αδικαιολόγητα ή δεν είναι πλήρως διαθέσιμες, τίθενται σε κίνδυνο και άλλα διεθνώς κατοχυρωμένα ανθρώπινα δικαιώματα όπως: το δικαίωμα στη μη διάκριση και την ισότητα· το δικαίωμα στη ζωή, την υγεία και την πληροφόρηση· το δικαίωμα στην ελευθερία από βασανιστήρια και από σκληρή, απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση· το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και στη σωματική αυτονομία και ακεραιότητα· το δικαίωμα στον καθορισμό του αριθμού και της χρονικής απόστασης των παιδιών· το δικαίωμα στην ελευθερία· το δικαίωμα στην απόλαυση των οφελών της επιστημονικής προόδου· καθώς και το δικαίωμα στην ελευθερία συνείδησης και θρησκείας.
Ακόμη και παράνομες, οι αμβλώσεις δεν θα σταματήσουν
Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η νομιμότητα των αμβλώσεων παγκοσμίως έχει στην πραγματικότητα μικρή έως καμία επίδραση στα ποσοστά των αμβλώσεων διεθνώς.
Είτε νόμιμες είτε όχι, οι αμβλώσεις θα συνεχίσουν να πραγματοποιούνται.
Η νομιμότητα της άμβλωσης επηρεάζει το πόσο ασφαλείς είναι αυτές οι αμβλώσεις για τη γυναίκα.
Οι γυναίκες που δεν έχουν πρόσβαση σε νόμιμη άμβλωση συχνά καταφεύγουν σε παράνομες ή «αυτοσχέδιες» μεθόδους άμβλωσης, οι οποίες είναι συνήθως πολύ πιο επικίνδυνες, πιο επισφαλείς και λιγότερο αποτελεσματικές από τις νόμιμες επιλογές που πραγματοποιούνται από επαγγελματίες γιατρούς σε κλινικό περιβάλλον.
Γυναίκες καταδικάζονται ως δολόφονοι
Σύμφωνα με το Center for Reproductive Rights, έναν παγκόσμιο οργανισμό νομικής υπεράσπισης, υπάρχουν 24 χώρες παγκοσμίως όπου η άμβλωση απαγορεύεται πλήρως.
Σε αυτές περιλαμβάνονται η Ανδόρα και η Μάλτα στην Ευρώπη, το Ελ Σαλβαδόρ και η Ονδούρα στην Κεντρική Αμερική, η Σενεγάλη και η Αίγυπτος στην Αφρική, καθώς και οι Φιλιππίνες και το Λάος στην Ασία.
Περίπου 90 εκατομμύρια γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας ζουν σε χώρες που απαγορεύουν πλήρως την άμβλωση.
Ακτιβιστές και οργανώσεις σε πολλές από αυτές τις χώρες συνεχίζουν να αγωνίζονται για τη χαλάρωση των περιορισμών. Οι αυστηροί νόμοι στο Ελ Σαλβαδόρ, οι οποίοι θεσπίστηκαν το 1998 έπειτα από εκστρατεία συντηρητικών κύκλων της Καθολικής Εκκλησίας, έχουν οδηγήσει δεκάδες γυναίκες να καταδικαστούν για «ανθρωποκτονία με επιβαρυντικές περιστάσεις», ακόμη και σε περιπτώσεις αποβολής.
Την ίδια ώρα περισσότερες από 50 χώρες και περιοχές επιτρέπουν την άμβλωση μόνο όταν διακυβεύεται η υγεία της γυναίκας - σε ορισμένες περιπτώσεις αναφέρεται μόνο η σωματική υγεία, ενώ σε άλλες περιλαμβάνεται και η ψυχική. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Λιβύη, το Ιράν, η Ινδονησία, η Βενεζουέλα και η Νιγηρία. Άλλες χώρες προβλέπουν εξαιρέσεις σε περιπτώσεις βιασμού, αιμομιξίας ή σοβαρών εμβρυϊκών ανωμαλιών.
Υπενθυμίζεται πως τον Ιανουάριο του 2021 τέθηκε σε ισχύ στην Πολωνία σχεδόν καθολική απαγόρευση της άμβλωσης, επιτρέποντάς την μόνο σε περιπτώσεις βιασμού, αιμομιξίας ή όταν κινδυνεύει η ζωή της μητέρας. Η απαγόρευση κατήργησε την εξαίρεση που ίσχυε για περιπτώσεις σοβαρών και μη αναστρέψιμων εμβρυϊκών ανωμαλιών - λόγο για τον οποίο πραγματοποιήθηκαν το 98% των αμβλώσεων στη χώρα το 2019.
Έναν χρόνο αργότερα, η απόφαση Dobbs ήρθε να ανατρέψει την ιστορική απόφαση Roe v. Wade στις ΗΠΑ: Έκτοτε περισσότερες από δώδεκα πολιτείες απαγόρευσαν πλήρως τις αμβλώσεις και πολλές άλλες ψήφισαν ή πρότειναν αυξημένους περιορισμούς.
Στην Κροατία, η επιρροή πολιτικών κατά των δικαιωμάτων, σε συνδυασμό με μια αυξανόμενη συμμαχία μεταξύ αντι-αμβλωτικών υποστηρικτών και της Καθολικής Εκκλησίας, έχει οδηγήσει σε επανειλημμένες προσπάθειες επιβολής εμποδίων στην πρόσβαση στην άμβλωση.
Στη Σλοβακία, έχουν γίνει επανειλημμένες προσπάθειες στο κοινοβούλιο για τον περιορισμό ή την απαγόρευση της πρόσβασης στην άμβλωση, ενώ συνταγματικές τροποποιήσεις που εγκρίθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2025 διαβρώνουν σημαντικά τα αναπαραγωγικά δικαιώματα.
Το κυβερνών κόμμα στην Ιταλία έχει ηγηθεί νομοθετικών πρωτοβουλιών που επιτρέπουν σε αντι-αμβλωτικές ομάδες και σε φορείς που «υποστηρίζουν τη μητρότητα» να έχουν πρόσβαση στα υποχρεωτικά κέντρα συμβουλευτικής για εγκύους που ζητούν νόμιμη άμβλωση.
Τουλάχιστον 12 ευρωπαϊκές χώρες, εξάλλου, εξακολουθούν να επιβάλλουν ιατρικά αχρείαστες υποχρεωτικές περιόδους αναμονής πριν από τη νόμιμη άμβλωση και 13 χώρες επιβάλλουν υποχρεωτική συμβουλευτική: Η Αλβανία, το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Λετονία και η Πορτογαλία απαιτούν τόσο υποχρεωτικές περιόδους αναμονής όσο και υποχρεωτική συμβουλευτική.
Στην Ουγγαρία όσες ζητούν άμβλωση υποχρεώνονται να ακούσουν τον καρδιακό παλμό του εμβρύου.
Στην Τουρκία οι έγγαμες γυναίκες άνω των 18 ετών υποχρεούνται νομικά να λάβουν τη συγκατάθεση του συζύγου τους για τη διακοπή της κύησης εντός του ορίου των 10 εβδομάδων.
Κάθε χρόνο χιλιάδες έγκυοι αναγκάζονται να ταξιδέψουν στο εξωτερικό για να λάβουν την υγειονομική περίθαλψη που χρειάζονται, λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν στην πρόσβαση στην άμβλωση στις χώρες τους.
