Οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα κράτη-μέλη αποτυγχάνουν να θέσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα στο επίκεντρο των πολιτικών τους, υπονομεύοντας τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και την προστασία θεμελιωδών ελευθεριών τόσο εντός όσο και εκτός Ευρώπης, επισημαίνει η Human Rights Watch στην ετήσια έκθεσή της «World Report 2026», που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα από τις Βρυξέλλες.
Σύμφωνα με την οργάνωση, η έμφαση στην αποτροπή της μετανάστευσης, η κανονικοποίηση αντι-μεταναστευτικών, αντι-φεμινιστικών και αντιδημοκρατικών αφηγημάτων, η ασυνεπής εφαρμογή των κανόνων για το κράτος δικαίου και η συρρίκνωση του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών αποδυναμώνουν τις θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης. Παράλληλα, κατηγορίες για διπλά πρότυπα στην εξωτερική πολιτική πλήττουν τη διεθνή αξιοπιστία της ΕΕ.
«Από τη μεταναστευτική πολιτική μέχρι το κράτος δικαίου και την εξωτερική δράση, η ΕΕ παραμελεί τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη λογοδοσία με τρόπους που βλάπτουν τη δημοκρατία και αφήνουν τους ανθρώπους εκτεθειμένους σε παραβιάσεις», δήλωσε ο Μπέντζαμιν Γουόρντ, αναπληρωτής διευθυντής Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας της Human Rights Watch, τονίζοντας ότι σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον η υπεράσπιση των θεμελιωδών αξιών είναι κρίσιμη.
Η έκθεση, 529 σελίδων και 36η κατά σειρά, εξετάζει τις πρακτικές ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε περισσότερες από 100 χώρες. Στο εισαγωγικό του κείμενο, ο εκτελεστικός διευθυντής της οργάνωσης Φιλίπ Μπολοπιόν περιγράφει την ανάσχεση του παγκόσμιου αυταρχικού κύματος ως «πρόκληση μιας γενιάς» και καλεί τις δημοκρατίες που σέβονται τα δικαιώματα και την κοινωνία των πολιτών να συγκροτήσουν μια στρατηγική συμμαχία για την υπεράσπιση των ελευθεριών.
Ιδιαίτερη κριτική ασκείται στις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για νέο Κανονισμό Επιστροφών, ο οποίος, σύμφωνα με την Human Rights Watch, διευρύνει τη χρήση κράτησης αιτούντων άσυλο και μεταναστών, περιορίζει τις δικλείδες ασφαλείας έναντι επικίνδυνων απελάσεων και ανοίγει τον δρόμο για «κόμβους επιστροφής» εκτός ΕΕ. Την ίδια ώρα, ορισμένα κράτη-μέλη περιόρισαν ή ανέστειλαν την πρόσβαση σε διαδικασίες ασύλου χωρίς ουσιαστική αντίδραση από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Η οργάνωση καταγράφει επίσης συνεχιζόμενη οπισθοδρόμηση στο κράτος δικαίου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Ουγγαρία. Παρά τις μακροχρόνιες παραβιάσεις, το Συμβούλιο της ΕΕ δεν έλαβε αποφασιστικά μέτρα, ενώ το 2025 η Βουδαπέστη αποχώρησε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και φιλοξένησε τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος καταζητείται από το ΔΠΔ, χωρίς να προχωρήσει σε σύλληψη.
Η ενίσχυση της ακροδεξιάς και η υιοθέτηση πολιτικών της από κεντρώα κόμματα τροφοδότησαν, σύμφωνα με την έκθεση, διακρίσεις εις βάρος μεταναστών, μουσουλμάνων και ΛΟΑΤΚΙ ατόμων. Παρά τις στρατηγικές της Επιτροπής για την προστασία ευάλωτων ομάδων, κρίσιμες νομοθετικές πρωτοβουλίες, όπως η Οριζόντια Οδηγία Ίσης Μεταχείρισης, παραμένουν σε αδιέξοδο.
Στο κοινωνικοοικονομικό πεδίο, η Human Rights Watch σημειώνει ότι, παρά ορισμένες βελτιώσεις, η εφαρμογή των πολιτικών υστερεί, με 93,3 εκατομμύρια ανθρώπους —το 21% του πληθυσμού της ΕΕ— να βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού το 2024.
Σε διεθνές επίπεδο, η ΕΕ συνέχισε τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας για παραβιάσεις δικαιωμάτων στην Ουκρανία, ωστόσο, σε αντίθεση με προηγούμενα έτη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν εξέφρασε ρητή στήριξη στις διαδικασίες του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Η στάση των κρατών-μελών απέναντι στις ισραηλινές επιχειρήσεις στην Παλαιστίνη χαρακτηρίζεται ως το πιο διχαστικό ζήτημα, με την απροθυμία ανάληψης δράσης να εντείνεται μετά την ανακοίνωση εκεχειρίας τον Οκτώβριο.
Παράλληλα, η ΕΕ προέταξε τη συνεργασία σε θέματα ασφάλειας, εμπορίου και ελέγχου της μετανάστευσης με αυταρχικές κυβερνήσεις, όπως σε Τουρκία, Τυνησία, Αίγυπτο, χώρες του Κόλπου, Κίνα και Ινδία, εις βάρος της προώθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί και πρέπει να αποτελεί δύναμη θετικής αλλαγής, τόσο παγκοσμίως όσο και για τους ανθρώπους που ζουν εντός της», κατέληξε ο Γουόρντ, υπογραμμίζοντας ότι αυτό προϋποθέτει τη συνεπή εφαρμογή των δεσμεύσεων της ΕΕ για την προστασία και προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
