Σημαντική αύξηση παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια ο λεγόμενος ρωσικός σκιώδης στόλος δεξαμενόπλοιων, ο οποίος χρησιμοποιείται για τη μεταφορά πετρελαίου εκτός του πλαισίου των δυτικών κυρώσεων.
Σύμφωνα με στοιχεία του ιστότοπου παρακολούθησης πλοίων TankerTrackers.com, περισσότερα από 1.470 δεξαμενόπλοια παγκοσμίως εντάσσονται πλέον σε αυτή την κατηγορία, εξυπηρετώντας τη διακίνηση φορτίων από χώρες όπως η Ρωσία, το Ιράν και η Βενεζουέλα.
Η διεύρυνση του στόλου καταγράφεται κυρίως μετά το 2022, όταν η Ρωσία, έπειτα από την εισβολή στην Ουκρανία, αναζήτησε εναλλακτικούς τρόπους εξαγωγής πετρελαίου. Η S&P Global εκτιμά ότι περίπου 940 πλοία, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 17% των δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν σήμερα πετρέλαιο, προϊόντα πετρελαίου και χημικά, δραστηριοποιούνται εκτός του καθιερωμένου συστήματος ελέγχων και ασφάλισης.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης δεδομένων Kpler, το 2025 ο σκιώδης στόλος μετέφερε συνολικά 3,7 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί στο 6% έως 7% των παγκόσμιων ροών αργού πετρελαίου, υπογραμμίζοντας τη σημασία του δικτύου αυτού για την παγκόσμια αγορά ενέργειας και για τις οικονομίες των χωρών που το αξιοποιούν.
Η εντατικοποίηση των ελέγχων αποτυπώθηκε πρόσφατα σε επιχειρήσεις αμερικανικών ειδικών δυνάμεων, οι οποίες κατέλαβαν νότια της Ισλανδίας το δεξαμενόπλοιο Marinera, πρώην Bella 1, καθώς και το M/T Sophia σε διεθνή ύδατα. Οι επιχειρήσεις αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια περιορισμού της παράκαμψης των κυρώσεων μέσω της ναυτιλίας.
Τα πλοία του σκιώδους στόλου χρησιμοποιούν πρακτικές όπως η απενεργοποίηση των συστημάτων αυτόματης αναγνώρισης (AIS), οι μεταφορτώσεις φορτίων στη θάλασσα και η αλλαγή ονόματος ή σημαίας. Συχνά είναι νηολογημένα σε χώρες με περιορισμένη εποπτεία, γεγονός που δυσχεραίνει τον έλεγχο της προέλευσης και της διαδρομής των φορτίων.
Παράλληλα, εγείρονται ζητήματα ασφάλειας και περιβαλλοντικού κινδύνου, καθώς περίπου το ένα τρίτο των πλοίων αυτών είναι ηλικίας άνω των 20 ετών και πολλά δεν διαθέτουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη. Σε περίπτωση ατυχήματος, η απουσία ασφαλιστικών μηχανισμών καθιστά δυσχερή την αντιμετώπιση των συνεπειών. Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι το υφιστάμενο σύστημα κυρώσεων αντιμετωπίζει πρακτικές προκλήσεις στην εφαρμογή του, ιδίως στον τομέα της διεθνούς ναυτιλίας.
